Jak finansować szkoły i przedszkola

Dziś przybliżamy niektóre regulacje dotyczące dotowania placówek oświatowych. Obecnie stosuje się jeszcze do nich ustawę z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1943 ze zm.). Pisząc o nowych przepisach u.f.z.o., kładziemy nacisk na nowości, względnie modyfikacje istniejących przepisów. Założeniem tej ustawy było zebranie materii związanej z finansowaniem oświaty w jednym akcie prawnym. Przykładem tego jest choćby rozdział 3 określający finansowanie niepublicznych placówek wychowania przedszkolnego, szkół i placówek oraz publicznych placówek wychowania przedszkolnego, szkół i placówek prowadzonych przez ministrów, osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne.

30 dni w ciągu takiego czasu należy przekazać sąsiedniej gminie informacje potrzebne do obliczenia dotacji

Wiadomo, co to placówka

Do nowej ustawy o finansowaniu zadań oświatowych przeniesiono wiele regulacji z ustawy o systemie oświaty, w tym dotyczące zdefiniowania m.in. najbliższej gminy, powiatu, statystycznej liczby uczniów czy podstawowej kwoty dotacji. Wprowadzono jednak i nowe definicje, z którymi warto się zapoznać: definicję roku budżetowego i roku bazowego, definicję placówek wychowania przedszkolnego (grupującą wszystkie formy wychowania przedszkolnego), szkół niepublicznych, organu rejestrującego, jak również ucznia niepełnosprawnego oraz szkoły, w której jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, oraz tej, w której nie jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki.

RAMKA. Nowe definicje

- to rok poprzedzający rok budżetowy;

- to rok, na który jest uchwalana ustawa budżetowa i są udzielane dotacje określone w ustawie o finansowaniu zadań oświatowych;

- jednostka organizacyjna wymieniona w art. 2 pkt 3-8 i 10 ustawy z 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe; czyli m.in. placówki oświatowo-wychowawcze, w tym szkolne schroniska młodzieżowe, placówki kształcenia ustawicznego, praktycznego oraz ośrodki dokształcania i doskonalenia zawodowego, ogniska artystyczne, poradnie psychologiczno-pedagogiczne, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze, internaty czy biblioteki pedagogiczne;

- przedszkole, oddział przedszkolny w szkole podstawowej oraz inna forma wychowania przedszkolnego;

- szkoła podstawowa dla dzieci i młodzieży, liceum ogólnokształcące dla dzieci i młodzieży, technikum, branżowa szkoła I stopnia, branżowa szkoła II stopnia i szkoła specjalna przysposabiająca do pracy;

- szkoła podstawowa dla dorosłych, liceum ogólnokształcące dla dorosłych i szkoła policealna;

- jednostka samorządu terytorialnego wydająca zezwolenie, o którym mowa w art. 88 ust. 4 pkt 1 lub art. 90 ust. 1 prawa oświatowego, oraz dokonującą wpisu do ewidencji (zgodnie z art. 168 ust. 1 prawa oświatowego), np. gmina wydającą zezwolenia na prowadzenie szkół lub placówek publicznych danego typu przez osobę prawną inną niż JST, po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty.

Przekazywanie danych do gminy sąsiedzkiej

Nowa regulacja to art. 10 ust. 20 ustawy. Dotyczy on rozliczeń między JST, jeśli dzieci np. z danej gminy lub powiatu uczęszczały do placówki w innej JST. Przepis ten wprowadził obowiązek dla gmin i powiatów przekazywania informacji potrzebnych do obliczenia dotacji gminie sąsiedniej. Dlaczego okazał się potrzebny? Otóż samorządy dotujące często niepubliczne placówki alarmowały ministerstwo, że mają trudności w wyegzekwowaniu informacji odnośnie do podstawowej kwoty dotacji od sąsiednich jednostek wskazanych jako najbliższe. Wprowadzono więc przepis zobowiązujący gminy oraz powiaty wskazane jako najbliższe do przekazania gminie dotującej lub powiatowi dotującemu danych niezbędnych do wyliczenia podstawowej kwoty dotacji oraz wskaźnika zwiększającego w terminie 30 dni od wystąpienia przez gminę lub powiat dotujący o przekazanie tych danych. Ustawa jasno teraz określa, że trzeba to zrobić w terminie 30 dni od wystąpienia przez gminę lub powiat dotujący o przekazanie tych danych.

Wskaźniki zwiększające

Zmiana dotyczy nowej regulacji - art. 14 ust. 1 i 2 ustawy. Chodzi o wprowadzenie wskaźnika zwiększającego dla szkół danego typu niebędących szkołami specjalnymi (art. 14 ust. 1) oraz wskaźnika zwiększającego dla szkół danego typu będących szkołami specjalnymi (art. 14 ust. 2). Zdaniem ustawodawcy jest to konieczne, pozwala bowiem w przypadku dotowanych szkół publicznych odpowiednio zwiększyć kwotę przeznaczoną w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostki samorządu terytorialnego na ucznia, uwzględniając wszystkie wydatki ponoszone przez ten samorząd na szkoły danego typu (ponad kwotę naliczaną w części oświatowej subwencji ogólnej). Obliczanie wskaźnika powodowało do tej pory sporo problemów. Brzmienie wspomnianych regulacji jest dość obszerne, a w istocie rzeczy chodzi o zastosowanie dwóch wzorów.

Artykuł 14 ust. 1 określa wskaźnik zwiększający dla szkół danego typu niebędących szkołami specjalnymi. Oblicza się go według wzoru:

@RY1@i02/2017/241/i02.2017.241.05000030a.101(c).gif@RY2@

w którym poszczególne symbole oznaczają:

- wskaźnik zwiększający dla szkół danego typu niebędących szkołami specjalnymi w roku budżetowym,

- wydatki bieżące poniesione w roku bazowym z budżetu jednostki samorządu terytorialnego na prowadzenie przez tę jednostkę szkół danego typu niebędących szkołami specjalnymi,

- wykonane w roku bazowym w budżecie jednostki samorządu terytorialnego dochody z tytułu opłat za wyżywienie w prowadzonych przez tę jednostkę szkołach danego typu niebędących szkołami specjalnymi,

- poniesione w roku bazowym z budżetu jednostki samorządu terytorialnego wydatki bieżące finansowane z udziałem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej na prowadzenie przez tę jednostkę szkół danego typu niebędących szkołami specjalnymi,

- wykorzystaną w roku bazowym przez jednostkę JST kwotę dotacji, o której mowa w art. 55 ust. 3, dla prowadzonych przez tę jednostkę szkół danego typu niebędących szkołami specjalnymi,

- poniesione w roku bazowym z budżetu jednostki samorządu terytorialnego wydatki bieżące na finansowanie działalności internatów w prowadzonych przez tę jednostkę szkołach danego typu niebędących szkołami specjalnymi,

- poniesione w roku bazowym z budżetu jednostki samorządu terytorialnego wydatki bieżące na realizację programów rządowych, o których mowa w art. 90u ust. 1 ustawy o systemie oświaty, w prowadzonych przez tę jednostkę szkołach danego typu niebędących szkołami specjalnymi,

- kwotę przewidzianą w części oświatowej subwencji ogólnej dla JST w roku bazowym na prowadzenie przez tę jednostkę szkół danego typu niebędących szkołami specjalnymi, bez uwzględnienia kwoty przewidzianej w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostki samorządu terytorialnego na wychowanków internatów w prowadzonych przez tę jednostkę szkołach danego typu niebędących szkołami specjalnymi,

- liczbę dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju, uczniów i uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, ustaloną na podstawie danych systemu informacji oświatowej według stanu na 30 września roku poprzedzającego rok bazowy, w prowadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego szkołach danego typu niebędących szkołami specjalnymi,

- liczbę dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju, uczniów i uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, ustaloną na podstawie danych systemu informacji oświatowej według stanu na dzień 30 września roku bazowego, w prowadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego szkołach danego typu niebędących szkołami specjalnymi.

Wzór dla szkół specjalnych jest podobny. Ze względu na brak miejsca nie pokazujemy go. Do tych wskaźników ustawodawca odsyła m.in. w kwestii przekazywania danych do gminy sąsiedniej.

Czy skomplikowane wzory się sprawdzą - pokaże czas, dziś trudno to ocenić.

Art. 10 ust 20 u.f.z.o.

Najbliższa gmina lub powiat, o których mowa w ust. 1-18, przekazuje gminie dotującej lub powiatowi dotującemu, o których mowa w art. 16 ust. 1, art. 17 ust. 1 i 3, art. 18 ust. 1, art. 19 ust. 1 i 3, art. 20 ust. 1, art. 21 ust. 1 i 3, art. 25 ust. 1, 2, 4 i 8 oraz art. 28 ust. 1 i 3, dane niezbędne do wyliczenia podstawowej kwoty dotacji, o której mowa w art. 12, oraz wskaźnika zwiększającego, o którym mowa w art. 14, w terminie 30 dni od dnia wystąpienia przez gminę dotującą lub powiat dotujący o przekazanie tych danych.

Przepisy dotyczące placówek prowadzonych przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego bądź przez osoby fizyczne

Eliminowanie podwójnego finansowania

Nowością istotną z punktu widzenia praktycznego wykorzystania dotacji są również art. 23 i art. 24 nowej ustawy. Mają przede wszystkim na celu wyeliminowanie niejasności, które pojawiały się w dotychczasowych przepisach. Pierwszy z nich przewiduje, że w przypadku rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego poza placówką wychowania przedszkolnego dotacja nie przysługuje. Drugi jest bardziej złożony. W tym przypadku chodzi o wyeliminowanie podwójnego lub wielokrotnego finansowania tych samych uczniów uczęszczających do dotowanych placówek wychowania przedszkolnego. Ale warto zastrzec, że dotacja (pojedyncza) ma być jednak obowiązkowo wypłacona. Jak się wydaje, dość niejasny ust. 3 w art. 24 należy rozumieć w ten sposób, że w takiej sytuacji beneficjentem dotacji ma być ta placówka, do której dziecko zostało zapisane wcześniej.

Art. 24 u.f.z.o.

1. Jeżeli jednostka samorządu terytorialnego uzyskała informację, że uczeń placówki wychowania przedszkolnego, o której mowa w art. 16-21, jest uczniem więcej niż jednej takiej placówki dotowanej przez tę jednostkę, występuje do tych placówek o uzyskanie od rodzica ucznia pisemnego oświadczenia wskazującego jedną z tych placówek jako placówkę, do której uczeń uczęszcza w danym roku szkolnym, i przekazanie go tej jednostce samorządu terytorialnego, w terminie 30 dni od dnia tego wystąpienia.

2. Dotację, o której mowa w art. 16-21, od miesiąca następującego po miesiącu otrzymania oświadczenia, o którym mowa w ust. 1, otrzymuje placówka wychowania przedszkolnego wskazana w oświadczeniu.

3. Jeżeli jednostka samorządu terytorialnego nie otrzymała oświadczenia, o którym mowa w ust. 1, dotację, o której mowa w art. 16-21, otrzymuje, do miesiąca poprzedzającego miesiąc udzielenia dotacji jednej placówce wychowania przedszkolnego, zgodnie z ust. 2, ta placówka wychowania przedszkolnego, w której uczeń jest wpisany na dany miesiąc do dziennika zajęć placówki wychowania przedszkolnego jako pierwszy.

Ma być prościej

Kolejny pakiet zmian dotyczy regulacji zawartych do tej pory np. w art. 80 ust. 3 (a także np. w art. 90) ustawy o systemie oświaty, czyli dotowania szkół publicznych, w których jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki (nowy art. 25 nowej ustawy), lub szkół niepublicznych z ww. obowiązkami (art. 26 nowej ustawy). Przepisy te wprowadzają nowatorski sposób ustalenia na każdego ucznia szkoły dotacji z budżetu jednostki samorządu terytorialnego. Mianowicie ustawodawca zrezygnował z pojęcia "rodzaj szkoły" (nie ma definicji takiego sformułowania w ww. przepisach) przy wyliczaniu dotacji, a odniósł się do kwoty przewidzianej w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego. Dotychczasowe sformułowanie powodowało, że były kłopoty ze znalezieniem szkoły takiego samego rodzaju. Ustawodawca zakłada, że ta zmiana ma uprościć system określania wysokości dotacji, a także wyeliminować pojawiające się dotąd wątpliwości i rozbieżności w systemie udzielania dotacji. Przykładem zmienionego przepisu jest art. 25 ustawy.

Zmodyfikowany wniosek

Mocno zmodyfikowane wymogi (wniosek) dla uzyskania dotacji wprowadza art. 33 nowej ustawy. Przepis ten określił dodatkowy warunek, którego wypełnienie jest niezbędne, aby samorząd mógł przekazać dotację. Wypłacenie dotacji uzależnione będzie nie tylko od podania planowanej liczby uczniów do 30 września roku bazowego, lecz także dodatkowo od przekazania danych do systemu informacji oświatowej według stanu na 30 września roku bazowego - i to właśnie ten wymóg jest zupełnie nowy. Obecnie jedynym warunkiem, który musi spełnić szkoła, by otrzymać dotację, jest podanie planowanej liczby uczniów do 30 września roku poprzedzającego rok udzielenia dotacji.

Art. 25 ust. 1 o.f.z.o.

Prowadzone przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne publiczne szkoły, w których jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, niebędące szkołami specjalnymi otrzymują na każdego ucznia dotację z budżetu jednostki samorządu terytorialnego będącej dla tych szkół organem rejestrującym, w wysokości stanowiącej iloczyn kwoty przewidzianej na takiego ucznia w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostki samorządu terytorialnego oraz wskaźnika zwiększającego, o którym mowa w art. 14 ust. 1.

Inne terminy

W nowej ustawie zmienił się również termin przekazywania dotacji. Dotyczy to zarówno dotacji dla placówek publicznych, jak i niepublicznych prowadzonych przez podmioty inne niż jednostki samorządu terytorialnego. Zgodnie z aktualnymi jeszcze przepisami, tj. art. 80 ust. 3c i art. 90 ust. 4e ustawy o systemie oświaty, dotacje, o których mowa, są przekazywane na rachunek bankowy szkoły, przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego, placówki lub zespołu szkół lub placówek w 12 częściach w terminie do ostatniego dnia każdego miesiąca, z tym że część za grudzień jest przekazywana w terminie do 15 grudnia roku budżetowego.

W nowej ustawie oba przepisy są zastępowane przez art. 34. W nim na szczególną uwagę zasługuje ust. 1, gdzie ustawodawca postanowił, że dotacje, o których mowa w art. 15-21, art. 25 ust. 1-4 i 8, art. 26 ust. 1, 2 i 8 oraz art. 28-30, są przekazywane na rachunek bankowy przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego, szkoły, placówki, lub zespołu szkół lub placówek, w 12 częściach w terminie do ostatniego dnia każdego miesiąca. Inaczej ma być jednak w styczniu i w grudniu. Część za styczeń ma być zgodnie z nowymi przepisami przekazywana do 20 stycznia roku budżetowego, a część za grudzień - do 15 grudnia roku budżetowego. Różnica polega więc na tym, że w styczniu placówki nieprowadzone przez JST dostaną pieniądze nieco wcześniej - nie do końca stycznia, a do 20. dnia tego miesiąca (w 2018 r. obowiązuje przepis przejściowy mówiący o 30 stycznia).

Ułatwienie przy kontroli

Bardzo ważne ułatwienie dla jednostek samorządu terytorialnego - w zakresie możliwości sprawowania realnej kontroli dotacji - wprowadza art. 36 nowej ustawy. Ten przepis zezwala bowiem na przetwarzanie danych osobowych nie tylko dzieci, lecz także osób fizycznych pracujących w placówkach oświatowych, w tym przetwarzanie danych z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych. Artykuł 90 ust. 3g ustawy o systemie oświaty (w zakresie niepublicznych placówek oświatowych) pozwala dotychczas organom JST, w związku z przeprowadzaniem kontroli prawidłowości pobrania i wykorzystywania dotacji przez szkoły, przedszkola, inne formy wychowania przedszkolnego i placówki, na przetwarzanie danych osobowych uczniów tych szkół, przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego i placówek. Natomiast w nowej regulacji ustawodawca znacznie rozszerzył możliwości przetwarzania danych osobowych w trakcie kontroli, w szczególności jeśli chodzi o uczniów niepełnosprawnych. Świadczy o tym m.in. art. 36 ust. 4.

W delegacji ustawowej

Kluczową regulacją nowej ustawy dla samorządów, niejako spinającą wiele m.in. omówionych w niniejszym tekście regulacji prawnych, będzie zapewne art. 38. To delegacja ustawowa dająca samorządom upoważnienie do stanowienia w drodze uchwał kwestii związanych z dotacjami dla placówek oświatowych.

Obecnie przepisy delegacyjne do wydawania analogicznych uchwał znajdują się jeszcze w art. 80 ust. 4 i art. 90 ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Zaś na ich kanwie wykształciło się bogate orzecznictwo zarówno sądowoadministracyjne, jak i organów nadzoru. W wielu tych orzeczeniach podkreślano, że zawarcie w akcie organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego (np. uchwale dotacyjnej) przepisów, które wykraczają poza przyznaną temu organowi kompetencję uchwałodawczą, narusza zasadę legalizmu wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP. Zgodnie z nim organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a także art. 94 konstytucji, w oparciu o który organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Stanowione przez organy JST akty prawa miejscowego powinny regulować kwestie wynikające z delegacji ustawowej w taki sposób, aby przyjęte w oparciu o nią normy uzupełniały wydane przez inne podmioty przepisy powszechnie obowiązujące, kształtujące prawa i obowiązki ich adresatów. Ustawodawca, formułując określoną delegację do wydania aktu wykonawczego, przekazuje bowiem upoważnienie do uregulowania wyłącznie kwestii nieobjętych dotąd żadną normą o charakterze powszechnie obowiązującym w celu ukształtowania stanu prawnego uwzględniającego m.in. specyfikę, możliwości i potrzeby środowiska, do którego właściwy akt wykonawczy jest skierowany. W związku z powyższym organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego nie może wprowadzać w akcie prawa miejscowego zapisów wykraczających poza granice upoważnienia ustawowego, którym jest ograniczenie podmiotowe dotacji. Warto również dodać, że Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że z art. 7 konstytucji wynika "obowiązek działania zgodnie z obowiązującymi przepisami kompetencyjnymi", co oznacza nakaz interpretacji przepisów kompetencyjnych w sposób ścisły i z odrzuceniem, w odniesieniu do organów władzy publicznej, zasady: co nie jest zakazane, jest dozwolone (wyrok z 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01). Te zasady nadal będą obowiązywały, niezależnie od zmian w ustawowej regulacji.

Tych w art. 38 ust. 1 jest niewiele. Dodatkowo, w stosunku do jeszcze obowiązującej ustawy, wprowadzono termin przekazania informacji o liczbie dzieci, uczniów czy wychowanków objętych przepisami przyjmowanymi uchwałą. Istotną nowością, o którą zabiegały same jednostki samorządu terytorialnego, jest ust. 2 w art. 38. Jest w nim mowa o dopuszczalności przetwarzania danych osobowych dzieci, na które będzie przekazywana dotacja, w tym uczniów niepełnosprawnych. Dodatkowym ukłonem w stronę samorządu jest zapis, że to przetwarzanie danych będzie mogło następować z wykorzystaniem systemów informatycznych. W tym miejscu warto przypomnieć, że dotychczasowe regulacje nie pozwalały na wprowadzenie takich rozwiązań do uchwał dotacyjnych.

Jakie placówki w uchwale dotacyjnej ⒸⓅ

● o prowadzone przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne przedszkola, inne formy wychowania przedszkolnego, szkoły podstawowe, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, specjalne ośrodki wychowawcze, ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze oraz poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne, które zgodnie z art. 127 ust. 5 ustawy - Prawo oświatowe prowadzą wczesne wspomaganie rozwoju dziecka,

● o niepubliczne przedszkola niebędące przedszkolami specjalnymi,

● o prowadzone przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne publiczne szkoły podstawowe, w których zorganizowano oddział przedszkolny,

● o prowadzone przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne publiczne inne formy wychowania przedszkolnego,

● o prowadzone przez osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego oraz osoby fizyczne publiczne szkoły, w których jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki,

● o niepubliczne szkoły, w których jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki.

Art. 36 ust. 4 u.f.z.o.

Organ dotujący, o którym mowa w ust. 1 - w związku z przeprowadzaniem kontroli prawidłowości pobrania i wykorzystania dotacji przez przedszkola, inne formy wychowania przedszkolnego, szkoły i placówki - może przetwarzać dane osobowe:

1) dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju, uczniów, wychowanków i uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych tych przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek, znajdujące się w dokumentacji, o której mowa w ust. 2 (chodzi o dokumentację organizacyjną, finansową i przebiegu nauczania w związku z przekazaną dotacją, a w przypadku szkół, o których mowa w art. 26 ust. 2 ustawy o także o wgląd do list obecności, o których mowa w art. 26 ust. 3, oraz ich weryfikacji - red.)

2) osób fizycznych zatrudnionych, w tym na podstawie umowy cywilnoprawnej, w tych przedszkolach, innych formach wychowania przedszkolnego, szkołach lub placówkach oraz osób fizycznych prowadzących przedszkole, inną formę wychowania przedszkolnego, szkołę lub placówkę, jeżeli odpowiednio pełnią funkcję dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki albo prowadzą zajęcia w innej formie wychowania przedszkolnego, w związku z przeprowadzaniem kontroli w zakresie przeznaczania dotacji na wynagrodzenia, o których mowa w art. 35 ust. 1 pkt 1 lit. a - w tym z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych służących do gromadzenia danych osobowych.

Aktualizacja kwoty podstawowej

Kolejna ważna zmiana dotyczy aktualizacji podstawowej kwoty dotacji. Obowiązujące jeszcze obecnie przepisy (m.in. art. 78c i art. 78d ustawy o systemie oświaty) ulegną w tym zakresie znacznej modyfikacji, m.in. odnośnie do sposobu aktualizacji i terminu dokonywania tego. W nowej ustawie ww. materia została zawarta w art. 43 i art. 44. Według art. 43 kwoty dotacji ulegają aktualizacji:

ww wyniku aktualizacji podstawowej kwoty dotacji, zmiany kwoty przewidzianej w części oświatowej subwencji ogólnej dla JST,

ww wyniku zmiany wskaźnika zwiększającego dla szkół danego typu (szkoły publiczne), oraz

ww szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. w przypadku błędnego wyliczenia).

Z kolei art. 44 będzie regulował wspomniane terminy aktualizacji na nowych zasadach. I tak aktualizacji podstawowej kwoty dotacji, o której mowa w art. 12, art. 13 i art. 50 ust. 1, dokonuje się:

1) w miesiącu pierwszej aktualizacji;

2) w październiku roku budżetowego;

3) w dowolnym miesiącu roku budżetowego - w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

W kolejnych ustępach art. 44 nowej ustawy ustawodawca szczegółowo przedstawia metodologię dokonywania ww. aktualizacji.

Art. 38 u.f.z.o.

1. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, w drodze uchwały, ustala tryb udzielania i rozliczania dotacji, o których mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-30 i art. 32, oraz tryb przeprowadzania kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania, w tym zakres danych, które powinny być zawarte we wniosku o udzielenie dotacji i w rozliczeniu jej wykorzystania, termin przekazania informacji o liczbie dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju, uczniów, wychowanków lub uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych, o których mowa w art. 34 ust. 2, oraz termin i sposób rozliczenia wykorzystania dotacji.

2. Organ dotujący, o którym mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-30 i art. 32, w związku z udzielaniem i rozliczaniem wykorzystania dotacji, o których mowa w art. 15-21, art. 25, art. 26, art. 28-30 i art. 32, może przetwarzać dane osobowe dzieci objętych wczesnym wspomaganiem rozwoju, uczniów, wychowanków i uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i placówek, w tym z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych służących do gromadzenia danych osobowych.

Uwaga na odsetki

Nowość to również art. 48 nowej ustawy stanowiący o odsetkach, którymi może zostać obciążony organ dotujący. Jak bowiem postanowiono w ww. przepisie, odsetki będą naliczane w przypadku, gdy nie przekazano dotacji do placówek nieprowadzonych przez JST z winy tego organu. Ich wysokość będzie się ustalało tak jak dla zaległości podatkowych, począwszy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin przekazania dotacji. Od tej zasady przewidziano w art. 48 ust. 2 wyjątki. Przepisu nie będzie się stosować w przypadku:

waktualizacji kwoty dotacji dokonanej na podstawie art. 43 ust. 1, oraz

wwstrzymania dotacji na podstawie art. 36 ust. 7 lub art. 37 ust. 2.

Ten przepis będzie więc poważną sankcją dla jednostek samorządu terytorialnego, gdy z ich winy dotacja nie będzie przekazana w ustawowym terminie. Chodzi tu choćby o dotrzymywanie terminów przekazywania miesięcznych części dotacji, o których pisaliśmy wyżej.

Do przedszkola w innej gminie

Ostatnia kwestia, bardzo istotna z punktu widzenia interesów finansowych jednostek samorządu terytorialnego, to nowe regulacje art. 50 i 51 ustawy. Będą dotyczyć kwestii rozliczania się między gminami w zakresie pokrycia kosztów dotacji lub kosztów edukacji przedszkolnej, w przypadku gdy dziecko korzysta z wychowania przedszkolnego w gminie, której nie jest mieszkańcem. Obecnie ta materia uregulowana jest jeszcze m.in. w art. 79a, art. 80 ust. 2a, 2d czy art. 90 ust. 2c, 2e ustawy o systemie oświaty. Zasadnicze różnice dotyczą po pierwsze wyodrębnienia ww. kwestii w odrębnych przepisach - w art. 50 i art. 51 nowej ustawy, z całych rozbudowanych regulacji art. 80 czy art. 90 ustawy o systemie oświaty. Po drugie, wprowadzenia przez ustawodawcę wyraźnych zezwoleń na przetwarzanie danych osobowych uczniów dla celów rozliczeń dotacji między gminami. Przykładowo można tu wskazać na art. 50 ust. 4 nowej ustawy.

Podobne znaczenie ma art. 51 ust. 10.

Przepisy przejściowe

Zasadniczo ustawa wchodzi w życie 1 stycznia 2018 r., w tym kluczowy art. 38 stanowiący delegację ustawową dla JST do podjęcia uchwał dotacyjnych na nowych zmodyfikowanych zasadach. Oznacza to tym samym, że po ww. dacie w jednostkach samorządu terytorialnego powinny już obowiązywać wspomniane regulacje (nie ma w tym zakresie przepisu przejściowego).

Ale nie znaczy to, że przepisów przejściowych w ogóle nie ma.

Wprost przeciwnie - jest ich wiele. W tym miejscu warto zwrócić uwagę m.in. na art. 95-105, dotyczące wielu kwestii dotacji za rok 2017 i na rok 2018, do których ustawodawca przewiduje stosowanie dotychczasowych regulacji. Uwaga, w nowych uchwałach JST muszą uwzględnić również przepisy przejściowe.

UWAGA! Zmienia się sposób naliczania dotacji przedszkolnej z budżetu państwa dla JST

Chodzi o środki przekazywane z budżetu państwa do samorządów. Kwestia ta została określona w rozdziale 6 "Dotacja celowa na dofinansowanie zadań w zakresie wychowania przedszkolnego". Ustawa zakłada wprowadzenie naliczania według organu rejestrującego oraz organu prowadzącego, a nie według położenia placówki wychowania przedszkolnego, jak to jest obecnie. Organ rejestrujący/prowadzący to de facto jednostka o tym samym statusie, czyli określona JST, np. gmina. I tak, mówiąc o organie prowadzącym, mamy na myśli organ JST, który prowadzi własne publiczne placówki wychowania przedszkolnego. Natomiast mówiąc o organie rejestrującym, mówimy też o organie JST, lecz tylko w kontekście prowadzenia rejestru, w którym są wpisane inne placówki oświatowe, czyli niepubliczne placówki wychowania przedszkolnego. W każdym razie ww. zmiana będzie dotyczyć zasadniczo tych przypadków, gdy organ prowadzący przedszkole znajduje się na terenie innej gminy niż sama placówka, np. gdy gmina wiejska prowadzi przedszkole na terenie gminy miejskiej. Ta zmiana, jak się okazuje, wynika z próśb, jakie w tej kwestii wpływały do resortu edukacji od samorządów. Jak tłumaczył ją MEN: "Są przypadki przedszkoli, które znajdują się na terenie innej gminy. W takiej sytuacji środki otrzymuje ta gmina, na terenie której to przedszkole się znajduje. Chodzi tu głównie o gminy wiejskie, które mają przedszkole na terenie gminy miejskiej oraz powiaty, które prowadzą m.in. oddziały przedszkolne przy specjalnych szkołach podstawowych, na które dotacja trafia do gminy, na terenie której znajduje się placówka".

Wspomniane zmiany ujęte są m.in. w art. 53 ust. 1-3.

Art. 50 ust. 4 u.f.z.o.

Gmina, o której mowa w ust. 2, w związku z pokrywaniem kosztów wychowania przedszkolnego ucznia, który uczęszcza do placówki wychowania przedszkolnego na terenie innej gminy, może przetwarzać dane osobowe tego ucznia placówki wychowania przedszkolnego, w tym z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych służących do gromadzenia danych osobowych.

Podsumowanie ważnych zmian

Dotacja z budżetu państwa dla JST na dofinansowanie zadań dotyczących wychowania przedszkolnego naliczana będzie według organu prowadzącego i rejestrującego, nie zaś według położenia placówki przedszkolnej. Chodzi o sytuacje, gdy np. gmina wiejska prowadzi przedszkole na terenie gminy miejskiej. Dotyczy to też powiatu, który prowadzi oddziały przedszkolne przy szkołach podstawowych specjalnych.

. Będzie naliczana i przekazywana do wysokości maksymalnych kwot na ucznia danej klasy, zróżnicowanych w zależności od etapu edukacyjnego. Szkoła będzie miała do wykorzystania łączną kwotę dotacji i dyrektor szkoły zdecyduje o podziale pieniędzy na podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe dla danej klasy. W praktyce oznacza to, że dyrektor będzie mógł w uzasadnionych przypadkach zwiększyć np. koszt zakupu kompletu podręczników na jednego ucznia, tj. dokonać przesunięć środków finansowych między odpowiednimi klasami. Koszty obsługi tego zadania będą wynosiły 1 proc. przekazanej samorządom kwoty dotacji celowej (a nie wykorzystanej, jak dotychczas). Dotacja będzie rozliczana z łącznej kwoty dotacji celowej udzielonej na wyposażenie szkoły w podręczniki, materiały edukacyjne lub ćwiczeniowe, w danym roku budżetowym.

Zamiast uzależnienia naliczania dotacji dla szkół od rodzaju szkoły, odniesiono się do kwoty przewidzianej w części oświatowej subwencji ogólnej dla JST. Wprowadzono definicję wskaźnika zwiększającego. Chodzi o to, aby w przypadku dotowanych szkół publicznych odpowiednio zwiększyć na ucznia kwotę przeznaczoną w części oświatowej subwencji ogólnej dla JST, uwzględniając wszystkie wydatki ponoszone przez ten samorząd na szkoły danego typu (ponad kwotę naliczaną w części oświatowej subwencji ogólnej). W konsekwencji zmieni się sposób wyliczania wysokości dotacji dla szkół. W przypadku szkół publicznych (w których jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki oraz tych, w których takiego obowiązku nie ma) dotacja określana będzie na każdego ucznia w wysokości równej kwocie przewidzianej w części oświatowej subwencji ogólnej dla JST na takiego ucznia i przemnażana dodatkowo przez wskaźnik zwiększający dla szkół danego typu. Przepisy te będą również stosowane do szkół specjalnych. W przypadku szkół niepublicznych, w których realizowany jest obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, dotacja określana będzie na każdego ucznia w wysokości równej kwocie przewidzianej w części oświatowej subwencji ogólnej dla JST na takiego ucznia. W przypadku szkół niepublicznych, w których nie jest realizowany obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, dotacja będzie określana na każdego ucznia - uczestniczącego w co najmniej 50 proc. obowiązkowych zajęć edukacyjnych w danym miesiącu - w wysokości równej kwocie przewidzianej na takiego ucznia w subwencji oświatowej. Ważną zmianą będzie przyznawanie dotacji tylko na jednego ucznia będącego uczniem więcej niż jednej dotowanej placówki wychowania przedszkolnego lub dotowanej szkoły dla dorosłych. Uczniom, którzy realizują roczne obowiązkowe przygotowanie przedszkolne poza placówką przedszkolną, dotacja nie będzie przysługiwała. Wypłacenie dotacji będzie uzależnione nie tylko od podania planowanej liczby uczniów do 30 września, ale także dodatkowo od przekazania danych do Systemu Informacji Oświatowej według stanu na 30 września.

Wysokość stypendium i zasiłku szkolnego dla ucznia nie będzie już zależeć od zamożności jego gminy. Dotychczas wysokość pomocy materialnej o charakterze socjalnym uzależniona była od wkładu własnego ponoszonego przez gminy. Gminy niezamożne ponosiły procentowo ten sam wkład własny co gminy zamożne. Wprowadzenie przepisu zmniejszającego wkład własny dla biedniejszych gmin zwiększy możliwość udzielania stypendiów i zasiłków szkolnych w tych gminach.

@RY1@i02/2017/241/i02.2017.241.05000030a.801.jpg@RY2@

Marcin Nagórek

radca prawny