Gmina łatwiej ugodzi się z dłużnikiem. Eksperci zalecają jednak ostrożność

Celem ułatwienie dochodzenia wierzytelności

Regulacje te przewiduje ustawa z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ułatwienia dochodzenia wierzytelności (Dz.U. z 2017 r. poz. 933; dalej: ustawa-pakiet wierzycielski). Projekt ustawy - pakiet wierzycielski został przygotowany przez Ministerstwo Rozwoju jako część większego zbioru regulacji pod wspólną nazwą "100 zmian dla firm - Pakiet ułatwień dla przedsiębiorców" i zmierza do ułatwienia dochodzenia wierzytelności.

Chociaż z założenia ma on zlikwidować zatory płatnicze w biznesie, to ustawodawca dostrzegł również potrzebę korekty niektórych rozwiązań dotyczących podmiotów sektora finansów publicznych. Mają one przecież wpływ na zdolność płatniczą przedsiębiorców. Należy zaznaczyć, że ugody odnoszą się do spornych należności cywilnoprawnych, ramka dlatego mają charakter czynności prawnej. Jest to rodzaj umowy cywilnoprawnej. Uregulowana jest ona w art. 917 i 918 ustawy z 23 kwietnia 1963 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 459; dalej: k.c.). Nie można zatem mylić tego rozwiązania z ugodami administracyjnymi uregulowanymi w art. 114-122 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.).

Rodzaje należności

Charakter cywilnoprawny mają należności wynikające z umów cywilnoprawnych, tj. np. umowa najmu, dzierżawy, umowa na roboty budowlane, umowa-zlecenie czy o dzieło. Należnością cywilnoprawną są też opłaty za użytkowanie wieczyste.

Należnościami publicznoprawnymi są zasadniczo te należności, których przymusowe uiszczenie od zobowiązanego następuje w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przykładowo są to daniny uregulowane w ustawie z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 716 ze zm.), czyli podatki od nieruchomości i środków transportowych, a także opłaty: targowa, miejscowa, uzdrowiskowa, reklamowa, od posiadania psów.

Do wyczerpania

Ministerstwo Rozwoju potrzebę wprowadzenia zmian uzasadniało tym, że podmioty dysponujące środkami publicznymi, często z obawy przed zarzutem nienależytej dbałości o finanse publiczne, nie korzystają z możliwości zakończenia sporu w drodze ugody i prowadzą spór aż do wyczerpania wszystkich dostępnych środków zaskarżenia. Wskazywano, że przyczyną takiego stanu rzeczy jest niewłaściwe podejście do zasad gospodarowania środkami publicznymi, zakładające, że w każdej sprawie spór musi zostać rozstrzygnięty w drodze wyroku przez sąd powszechny albo arbitrażowy. Dotyczy to także przypadków, gdy podmioty publiczne spodziewają się albo są wręcz pewne, że proces przegrają. Jako przykład resort rozwoju podawał dochodzenie przewidzianych w umowie, lecz wygórowanych kar umownych. Powyższa praktyka - zdaniem ministerstwa - wpływa na wydłużenie czasu uzyskania przez wierzyciela zapłaty od Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Do zawarcia ugody dochodzi w nielicznych przypadkach.

Żeby zmienić tę sytuację, ustawą - pakiet wierzycielski, oprócz wspomnianej nowelizacji ustawy z 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 168 ze zm.; dalej: u.o.n.d.), wprowadzono nowelę do ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1870 ze zm.; dalej: u.f.p.). W dodanym art. 54 u.f.p. określone zostały przesłanki zawarcia ugody w sprawie spornej należności cywilnoprawnej. Wprowadzono także wymóg sporządzenia pisemnej oceny jej skutków.

Niezbędne wymogi zawarcia ugody ⒸⓅ

● zasadność spornych żądań,

● możliwości ich zaspokojenia,

● przewidywany czas trwania,

● koszty postępowania sądowego albo arbitrażowego.

AGP

Spory o ugody

Jak pisał w uwagach do projektu dr Bogusław Sołtys, radca prawny (opinia w imieniu Krajowej Rady Radców Prawnych), prawdą jest, że podmioty gospodarujące środkami publicznymi unikają zawierania ugód, nierzadko narażając finanse publiczne na duże wydatki, których można by uniknąć. Zdaniem mecenasa Sołtysa czynią tak jednak nie z powodu jakiegoś prawnego zakazu, lecz pozaprawnego ubezwłasnowolnienia wynikającego z jednej strony z ocen organów kontrolnych, z drugiej zaś z własnych postaw konformistycznych. Jednak ponieważ rozwiązanie tego problemu odwołuje się do oceny prawdopodobieństwa wyniku postępowania sądowego lub arbitrażowego, to prawnik ten obawia się, że nowelizacja nie zmieni istotnie dotychczasowych praktyk. Zawsze bowiem kontrolujący będzie mógł podważyć decyzję o niezawarciu lub zawarciu ugody i jej warunków, a podmiot dysponujący środkami publicznymi nie będzie chciał podejmować ryzyka zmierzenia się z nią. Bogusław Sołtys wskazywał bowiem, że w sprawach spornych przewidzenie rozstrzygnięcia sądowego lub arbitrażowego jest zadaniem niewykonalnym. Orzeczenie w takich sprawach jest wypadkową bardzo różnych zmiennych czynników, i to o charakterze nie tylko prawnym, lecz także pozaprawnym. Przedstawiciel KRRP krytycznie oceniał zapisy dotyczące oceny skutków ugody, zarzucając projektodawcy ignorowanie jej istoty. Zgodnie bowiem z art. 917 k.c. przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać.

Kwestią, która podzieliła ekspertów, są przyjęte kryteria zawarcia ugody. Zdaniem dr. Ryszarda P. Krawczyka, prezesa Regionalnej Izby Obrachunkowej w Łodzi, kryteria te są zbyt niedookreślane. Poza tym zdaniem prezesa RIO prawdopodobny wynik postępowania sądowego albo arbitrażowego jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym. Zawieranie ugód jest więc obarczone ryzykiem - szczególnie kwota, na którą zgodziła się jednostka samorządu terytorialnego - uważa dr Ryszard P. Krawczyk.

Odmiennego zdania jest dr Mariusz Bidzyński, wspólnik w Kancelarii Radcowskiej Chmaj i Wspólnicy. Według niego wskazane w art. 54a u.f.p. kryteria zawarcia ugody są dość ogólne i słusznie, bo z uwagi na indywidualny charakter każdej sprawy trudno byłoby wyznaczyć jednolite standardy.

- Ustawodawca pozostawił JST swobodę w prowadzeniu rozmów ugodowych z dłużnikami i określaniu warunków ugód. Należy liczyć, że w praktyce jednostka będzie potrafiła rozeznać ryzyka zawierania ugody i trafnie wynegocjować jej warunki, co sprawi, że nowe przepisy nie pozostaną martwe - twierdzi mecenas Bidzyński.

Z poglądem, że JST rzadko podpisują ugody, nie zgadza się z kolei Michał Czuryło, radca prawny z kancelarii Konieczny, Wierzbicki Kancelaria Radców Prawnych Sp.p. Jego zdaniem istnieją sprawy, w których ugody spotkać możemy relatywnie często. Można tu wymienić chociażby przypadki, gdy gmina nie dostarczyła lokalu socjalnego osobie uprawnionej z mocy wyroku i osoba ta nadal zajmuje lokal należący do podmiotu trzeciego.

- W takiej sytuacji właścicielowi tego lokalu przysługuje odszkodowanie od gminy na podstawie art. 417 k.c. - tłumaczy Michał Czuryło. I dodaje, że zawieranie porozumień m.in. co do ustalenia wysokości tego odszkodowania jest spotykane w praktyce. Jak wskazuje prawnik, ugody zdarzają się również dość powszechnie na tle stosunku użytkowania wieczystego, gdzie JST lub Skarb Państwa decyduje się na tę formę rozwiązania sporu co do wysokości należnej opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste. - W tych przypadkach dodatkowym mediatorem między stronami jest samorządowe kolegium odwoławcze, które na pewnym etapie jest właściwe do prowadzenia postępowania w sprawie takich opłat - tłumaczy mecenas Czuryło. - W tych sprawach, gdzie utarła się już praktyka zawierania ugód, nie przewiduję, by omawiana nowelizacja miała znaczny wpływ na stosowanie ugód przez podmioty publiczne - podsumowuje prawnik.

OPINIE EKSPERTÓW

Nowe przepisy nie rozwieją obaw

@RY1@i02/2017/101/i02.2017.101.183001700.801.jpg@RY2@

Maciej Kiełbus partner w Kancelarii Prawnej Dr Krystian Ziemski & Partners w Poznaniu

Rozwiązania w ustawie oparte są na uznaniowych przesłankach nakazujących dokonać oceny, czy skutki ugody będą dla danej JST korzystniejsze niż prawdopodobny wynik postępowania sądowego albo arbitrażowego. Ocena ta - mająca mieć formę pisemną - ma w szczególności uwzględniać ocenę zasadności spornych żądań, możliwości ich zaspokojenia i przewidywany czas trwania oraz koszty postępowania sądowego albo arbitrażowego. Celem analizy ma być możliwość późniejszej weryfikacji podstaw zawarcia ugody.

Przepisy te nie rozwieją jednak obaw po stronie organów wykonawczych JST przed korzystaniem z ugody. Nadal będą się one bowiem obawiać, że inne podmioty będą w przyszłości dokonywać odmiennej oceny w tym zakresie, co w konsekwencji stanowić może podstawę zarzutów naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Jedynie bowiem ugoda zgodna z powyższymi przesłankami nie stanowi deliktu sankcjonowanego na podstawie powyższej ustawy. Tym samym w praktyce nadal należy oczekiwać, że podmioty publiczne w wielu sprawach będą wolały czekać na uzyskanie wyroku - nawet niekorzystnego dla nich - stanowiącego podstawę odpowiednich rozporządzeń finansowych. Prawomocny wyrok w tym zakresie będzie bowiem wiążący nie tylko dla nich, lecz także dla instytucji kontrolnych. W razie decyzji o skorzystaniu z nowych przepisów niezwykle ważne będzie pozyskanie rzetelnych opinii od doświadczonych podmiotów, które stanowić będą podstawę ewentualnych działań. Tym samym wykazanie należytej staranności w pozyskaniu tego typu opinii - w wielu przypadkach nie tylko od własnych służb prawnych, lecz także uzupełniająco od uznanych kancelarii - pozwoli na zmniejszenie ewentualnych ryzyk. W niektórych przypadkach konieczne będzie pozyskanie kilku różnych opinii, zwłaszcza gdy między ich tezami będą występowały różnice. Opinie w tym zakresie - odnosząc się do przesłanek zawarcia ugody - nie zastąpią jednak ostatecznej decyzji o jej zawarciu.

Kierunek zmian korzystny dla obu stron

@RY1@i02/2017/101/i02.2017.101.183001700.802.jpg@RY2@

dr Mariusz Bidziński wspólnik w Kancelarii Radcowskiej Chmaj i Wspólnicy

Ustawa - pakiet wierzycielski w zakresie, w jakim wprowadza przepisy uprawniające jednostki sektora finansów publicznych (JSFP) do zawierania z dłużnikami ugód cywilnoprawnych w zakresie spłaty wierzytelności, niewątpliwie ośmieli wierzycieli, tj. JSFP, do korzystania z nadanej nowelizowaną ustawą możliwości polubownego załatwienia sporu. Ugodowa forma stanowi szybszy, tańszy i skuteczniejszy sposób załatwienia sprawy.

Niemniej jednak koncyliacyjny sposób wymaga ustępstw zarówno ze strony dłużnika, jak i wierzyciela. Nowe przepisy nie regulują kwestii granic prowadzenia rozmów ugodowych dla JSFP. Z art. 9 ustawy (nowelizacja u.f.p.) wynika, że JSFP może zawrzeć ugodę w sprawie spornej należności cywilnoprawnej w przypadku dokonania oceny, że skutki ugody są dla tej jednostki lub odpowiednio Skarbu Państwa albo budżetu JST korzystniejsze niż prawdopodobny wynik postępowania sądowego albo arbitrażowego.

Można się spodziewać, że dłużnicy również będą wyrażali gotowość do polubownego porozumienia się w kwestii spłaty należności, ponieważ brak uregulowania zadłużenia spowoduje wpisanie ww. podmiotów do Rejestru Należności Publicznoprawnych. W przypadku braku terminowej spłaty całej wierzytelności lub porozumienia się z organem co do uregulowania zadłużenia JSFP będzie dysponowała swego rodzaju sankcją w postaci wpisania dłużnika do rejestru.

Wskazany kierunek regulacji należy uznać za słuszny. Nowe rozwiązanie jest tożsame z już istniejącym i sprawdzonym, tzn. ustawowym uprawnieniem do wpisywania podmiotów do Krajowego Rejestru Długów (KRD). Ujawnienie stanu finansowego przedsiębiorcy, w tym zadłużenia w KRD, niewątpliwie negatywnie wpływa na funkcjonowanie tego podmiotu na rynku. Należy przypuszczać, że zagrożenie wpisaniem osoby fizycznej czy osoby prawnej do rejestru zachęci jednych i drugich do ugodowego załatwienia sprawy. A swoją drogą zasoby rejestru będą stanowiły cenne źródło informacji dla przedsiębiorców i chroniły przed ryzykownym biznesem z zadłużonym podmiotem.

Urzędnicy mogą nadal się bać naruszenia dyscypliny

@RY1@i02/2017/101/i02.2017.101.183001700.803.jpg@RY2@

Michał Czuryło radca prawny Konieczny, Wierzbicki Kancelaria Radców Prawnych Sp.p.

Zawarcie ugody ze swej definicji wymaga poczynienia ustępstw przez każdą ze stron takiego porozumienia. Ten sposób rozwiązania sporu między podmiotem publicznym a innym podmiotem jest co do zasady dopuszczalny i powszechnie akceptowany. Ugody wspomniane zostały wyraźnie w ustawie o finansach publicznych chociażby jako podstawa dokonywania wydatków. Zgodzić należy się jednak z uzasadnieniem ustawy nowelizującej, że często organy podchodzą do zawierania ugód niechętnie.

Obawy tych podmiotów są zrozumiałe w sytuacji, gdy zgodnie z przepisami w ramach definicji naruszenia dyscypliny finansów publicznych mieści się nie tylko niedochodzenie należności, lecz także dochodzenie jej w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia, co właśnie stanowi istotę ugody. O często ścisłym rozumieniu tej definicji świadczą orzeczenia Głównej Komisji Orzekającej, w których wyrażono chociażby stanowisko, że porozumienie po wykonaniu umowy, w ramach którego przesuwa się termin końcowy wykonania i nie dochodzi w związku z tym do kar umownych z tytułu nieterminowej realizacji umowy, stanowi naruszenie dyscypliny finansów publicznych (orzeczenie z 29 października 2012 r., BDF1/4900/92/92/12/2423).

Co więcej, z orzecznictwa wynika, że nawet istotne wątpliwości co do celowości dochodzenia roszczenia z uwagi chociażby na brak możliwości zaspokojenia roszczenia przez dłużnika, co jest częstą przyczyną rozważania ugody zamiast drogi sądowej, nie wyłączają odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. W tym stanie rzeczy wyraźne przesądzenie, że nie stanowi naruszenia dyscypliny finansów publicznych wykonanie ugody w sprawie spornej należności cywilnoprawnej, zawartej zgodnie z przepisami prawa, może ośmielić podmioty publiczne do ich zawierania.

Powstanie oficjalna lista dłużników

Istotnym dla sektora publicznego rozwiązaniem przewidzianym w ustawie - pakiet wierzycielski jest utworzenie Rejestru Należności Publicznoprawnych. Ewidencja ta zacznie funkcjonować od 1 stycznia 2018 r.

RNP będzie prowadził szef Krajowej Administracji Skarbowej (albo inny organ wyznaczony przez ministra finansów). W sprawach, w których JST jest wierzycielem, będzie mogła wpisywać do tego rejestru zobowiązanych, którzy nie uiścili wymaganych należności. JST nie będzie obowiązana z mocy prawa do dokonywania takich wpisów. W tym zakresie decydująca decyzję podejmować ma rada gminy, rada powiatu, sejmik województwa. W uchwale organ stanowiący ustali, jaki rodzaje należności pieniężnych JST będą umieszczane w rejestrze. Dane przekazywać zaś będzie organ wykonawczy JST.

Regulacja ta nie wywołała większych kontrowersji ani na etapie projektu, ani po uchwaleniu ustawy - pakiet wierzycielski. Zasady funkcjonowania RNP i udostępniania z niego danych określone zostały w znowelizowanej przez ustawę - pakiet wierzycielski w ustawie z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.; dalej: u.p.e.a.).

Wpis do rejestru może stanowić dla samorządu skuteczny środek wymuszenia na zobowiązanym uiszczenia zaległych należności. Jak bowiem podkreśla ustawodawca, wpływy z podatków i innych danin samorząd przeznacza na realizuję swoich zadań publicznych, np. związanych z oświatą, służbą zdrowia, zapewnieniem bezpieczeństwa wewnętrznego itd.

Tytuły powstałych zaległości

W rejestrze gromadzone będą informacje o należnościach pieniężnych, podlegających egzekucji administracyjnej, dla których wierzycielem jest m.in. JST, jeżeli należności te wynikają:

● z dokumentu, o którym mowa w art. 3a par. 1 u.p.e.a., czyli m.in. z deklaracji np. o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi;

● z decyzji, postanowienia lub innego orzeczenia, które jest ostateczne;

● z prawomocnego wyroku, postanowienia lub mandatu karnego wydanego na podstawie przepisów kodeksu karnego skarbowego lub kodeksu karnego;

● z mandatu karnego wydanego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia;

● bezpośrednio z przepisu prawa.

Przed wprowadzeniem danych do RNP wierzyciel będzie doręczał zobowiązanemu zawiadomienie o zagrożeniu ujawnieniem w rejestrze. Dokument ten będzie mógł być wysłany wraz z upomnieniem zawierającym wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego.

Postępowanie egzekucyjne, tak jak dotychczas, będzie można wszcząć po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia, natomiast ujawnienie zobowiązanego w RNP będzie mogło nastąpić dopiero po upływie 30 dni od dnia doręczenia mu zawiadomienia o zagrożeniu wpisem. Z kolei w przypadku gdy należność jest wymagalna, a wierzyciel nie ma obowiązku doręczenia upomnienia lub gdy upomnienie zostało doręczone przed dniem wejścia w życie ustawy - pakiet wierzycielski (czyli przed 1 stycznia 2018 r.), zawiadomienie o zagrożeniu ujawnieniem w RNP będzie doręczane w drodze odrębnego pisma.

Przyjęty w ustawie - pakiet wierzycielski 30-dniowy okres, po upływie którego możliwe będzie ujawnienie przez wierzyciela zobowiązanego w RNP, ma na celu umożliwienie dobrowolnej zapłaty należności pieniężnej, wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości w zakresie jej istnienia, wysokości lub wymagalności przed przekazaniem informacji o zaległości do rejestru bądź ewentualnie - wniesienie przez dłużnika sprzeciwu (o którym będzie mowa poniżej).

Rejestr będzie zawierał oznaczenie zobowiązanego, tabela oznaczenie wierzyciela, wysokość należności pieniężnej podlegającej egzekucji wraz z odsetkami, a także okoliczności wskazane w art. 18f par. 1 i par. 2 u.p.e.a.

Istotne okoliczności ⒸⓅ

● odroczenia terminu zapłaty należności pieniężnej,

● rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

● wszczęcia postępowania upadłościowego,

● wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego,

● wstrzymania wykonania ostatecznej decyzji, postanowienia lub innego orzeczenia;

● wszczęcia postępowania administracyjnego, postępowania podatkowego albo postępowania sądowo-administracyjnego, jeżeli wszczęcie nastąpiło po ujawnieniu danych oznaczających zobowiązanego,

● wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym w sprawie ostatecznej decyzji, postanowienia lub innego orzeczenia,

● wniesienia sprzeciwu,

● umorzenia postępowania egzekucyjnego, w przypadku gdy nie upłynęło 5 lat od dnia, w którym postanowienie o umorzeniu tego postępowania stało się ostateczne,

● śmierci lub ustania bytu prawnego zobowiązanego.

AGP

Wierzyciel będzie wprowadzał dane bezpośrednio do systemu teleinformatycznego, w którym prowadzony będzie RNP. W celu zapewnienia aktualności danych dotyczących oznaczenia zobowiązanego przyjmuje się, że w przypadku stwierdzenia niezgodności pomiędzy danymi w tym zakresie wprowadzonymi przez wierzyciela do systemu teleinformatycznego a danymi zawartymi w rejestrze PESEL, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, rejestrze przedsiębiorców lub rejestrze stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej w Krajowym Rejestrze Sądowym organ wyznaczony do prowadzenia rejestru nie ujawni danych. Będzie jednak musiał powiadomić wierzyciela o niezgodności wprowadzonych danych.

TABELA

Oznaczenie zobowiązanych ⒸⓅ

- imię i nazwisko, - numer PESEL, jeżeli został nadany, - data urodzenia, jeżeli nie został nadany numer PESEL.	- imię i nazwisko, - firma, - numer PESEL, jeżeli został nadany, numer identyfikacji podatkowej (NIP) lub numer REGON.	- firma lub nazwa, - NIP lub numer REGON.

Kwota graniczna

W rejestrze nie będą jednak ujawniani wszyscy zobowiązani. Ustawa - pakiet wierzycielski przewidziała kwotę graniczną, której przekroczenie będzie upoważniało do ujawnienia zobowiązanego. Będzie ona stanowiła sumę należności pieniężnych w łącznej wysokości nie niższej niż 5000 zł (art. 18e par. 1 u.p.e.a.). Oznacza to, że do systemu teleinformatycznego, w którym będzie prowadzony rejestr, wierzyciele będą wprowadzali dane dotyczące zobowiązań spełniających wszystkie (poza kryterium kwotowym) warunki ustawowe, jednak zobowiązany zostanie ujawniony w RNP dopiero wówczas, gdy suma jego zobowiązań osiągnie kwotę co najmniej 5000 zł. Ujawnieniu będzie podlegała wówczas kwota stanowiąca sumę należności pieniężnych ujęta w przedziale kwotowym. W zakresie należności pieniężnych w wysokości od 5000 zł do 50 000 zł przedziały byłyby ustanowione co 5000 zł, w zakresie należności pieniężnych w wysokości od 50 001 zł do 500 000 zł - co 50 000 zł, w zakresie należności pieniężnych w wysokości od 500 001 zł do 5 000 000 zł - co 500 tys. zł.

Aktualizacja danych

W celu zapewnienia osobom korzystającym z RNP aktualnych danych o zobowiązanych wierzyciel będzie musiał z urzędu wprowadzać do systemu teleinformatycznego, w którym prowadzony jest rejestr, zmiany danych nie później niż w terminie 7 dni od dnia powzięcia informacji o okoliczności uzasadniającej zmianę lub wykreślenie (art. 18g u.p.e.a.). Przesłanką zmiany wpisu, poprzez umieszczenie odpowiedniej wzmianki, będą okoliczności (wskazane w ramce 1) powodujące czasowe zaprzestanie prowadzenia egzekucji, jak np. wstrzymanie wykonania orzeczenia określającego lub ustalającego należność pieniężną, wniesienie sprzeciwu bądź ogłoszenie upadłości dłużnika.

WAŻNE

Ujawnienie zobowiązanego w Rejestrze Należności Publicznoprawnych będzie mogło nastąpić po upływie 30 dni od dnia doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o zagrożeniu wpisem.

Z rejestru będą wykreślani zobowiązani, których należność pieniężna np. całkowicie wygaśnie oraz w przypadku uznania zasadności wniesionego sprzeciwu w drodze ostatecznego postanowienia. Samoistnej podstawy do wykreślenia dłużnika z RNP nie będzie stanowiło zaś umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 par. 2 u.p.e.a., w przypadku gdy nie upłynęło pięć lat od dnia, w którym postanowienie o umorzeniu tego postępowania stało się ostateczne, jak również fakt śmierci lub ustania bytu prawnego (w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych) zobowiązanego. Wierzyciel będzie jednak zobowiązany ujawnić w RNP te okoliczności, jak również znane mu informacje o ustaniu tych okoliczności (art. 18f par. 1 i 2 u.p.e.a.).

Ponadto nie będzie można wprowadzać do rejestru danych zobowiązanego w przypadku, gdy ten wniesie skargę do sądu administracyjnego na ostateczną decyzję, postanowienie lub inne orzeczenie, określające wysokość zobowiązania. Wpis będzie możliwy dopiero po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia sądowego.

Przeszkodą do wprowadzenia do rejestru danych nie będzie natomiast wszczęcie postępowania w trybie nadzwyczajnym w sprawie ostatecznej decyzji, postanowienia lub innego orzeczenia, z którego wynikać będzie należność.

Ochrona zobowiązanego

Jako środek ochrony prawnej dla zobowiązanego przewidziano możliwość wniesienia sprzeciwu w sprawie zagrożenia ujawnieniem lub wprowadzenia danych do RNP (art. 18i u.p.e.a.). Zobowiązany będzie mógł wnieść sprzeciw do wierzyciela. Ten rozstrzygać go będzie w drodze postanowienia, na które będzie przysługiwała skarga do sądu administracyjnego.

@RY1@i02/2017/101/i02.2017.101.183001700.804(c).jpg@RY2@

Rozpatrzenie sprzeciwu

Udostępnianie danych z rejestru

Udostępnienie podmiotom zainteresowanym i zobowiązanym informacji zawartych w RNP będzie możliwe za pośrednictwem portalu podatkowego. Będzie to następowało, po uwierzytelnieniu, w sposób, o którym mowa w art. 3f par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 201 ze zm.). Dzięki temu możliwe będzie zidentyfikowanie osoby, która uzyskała informacje z tego rejestru, oraz ustalenie daty, w której udostępnienie danych nastąpiło. Powinno to zapobiec nieuprawnionemu udostępnianiu danych zawartych w RNP, a w szczególności maszynowemu odpytywaniu przez roboty sieciowe, a także umożliwi weryfikację przestrzegania obowiązków w zakresie przechowywania i korzystania z danych uzyskanych z rejestru.

W przypadku zobowiązanych osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej przewiduje się szczególny tryb ujawniania danych o ich zaległościach w celu zapewnienia ochrony ich praw osobistych. Jest on analogiczny do rozwiązań zawartych w ustawie z 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1015 ze zm.; dalej: u.u.i.g.). Zasadniczo podmiot zainteresowany będzie miał dostęp do informacji zawartych w RNP o takim zobowiązanym, jeżeli oświadczy, że ma pisemne upoważnienie zobowiązanego. Takie upoważnienie będzie ważne nie dłużej niż 60 dni od dnia jego udzielenia (analogicznie jak upoważnienie konsumenta, udzielane na podstawie u.u.i.g.).

Pozyskiwanie z RNP informacji o dłużnikach będzie bezpłatne. Wydruki treści wyświetlonych w ramach dostępu do RNP nie będą miały mocy dokumentów urzędowych.

Zobowiązany będzie miał także prawo do uzyskania bezpłatnie informacji o podmiotach, które wystąpiły o dane o nim z RNP, oraz o tym, w jakiej dacie podmioty te wystąpiły o udostępnienie danych. Przewiduje się przechowywanie zapytań przez organ wyznaczony do prowadzenia RNP przez pięć lat od dnia następującego po dniu udostępnienia danych.

RNP nie będzie podlegał udostępnieniu w trybie ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1764). Do informacji zawartych w RNP dostęp będą miały osoby upoważnione przez wierzycieli oraz organ prowadzący rejestr wyłącznie w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne do nadzoru, konserwacji i rozwijania systemów informatycznych wierzycieli i systemu teleinformatycznego.

W art. 18m u.p.e.a. zawarto upoważnienie do wydania rozporządzenia przez ministra rozwoju i finansów w porozumieniu z ministrem cyfryzacji. W akcie tym określony będzie sposób i tryb korzystania z rejestru przez zobowiązanego i inne podmioty oraz tryb i sposób wprowadzania danych do rejestru, a także formaty danych wymagane przy ich wprowadzaniu danych.

Ułatwiony sposób wyszukiwania

Organ prowadzący rejestr będzie wyrażał zgodę na ułatwiony sposób wyszukiwania zobowiązanych w rejestrze obejmujący więcej niż jednego zobowiązanego. Uzyskanie tzw. ułatwionego dostępu będzie wymagało zgody (jednorazowej) udzielonej przez organ wyznaczony do prowadzenia RNP. Zgoda ta będzie udzielana na wniosek.

Podmioty uprawnione

● wierzyciela,

● sądowego lub administracyjnego organu egzekucyjnego,

● sądu,

● szefa Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

● instytucji utworzonej na podstawie art. 105 ust. 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1988 ze zm.), czyli Biura Informacji Kredytowej,

● organu prokuratury,

● biura informacji gospodarczej działającego na podstawie u.u.i.g.ⒸⓅ

AGP

Podmiot wnioskujący o taką zgodę będzie musiał posiadać:

● urządzenia umożliwiające odnotowanie w systemie, kto i kiedy uzyskał dane;

● zabezpieczenia techniczne i organizacyjne uniemożliwiające wykorzystanie danych niezgodnie z celem ich uzyskania.

Organ prowadzący rejestr wyrażać będzie zgodę, w drodze postanowienia, jeżeli ułatwiony sposób wyszukiwania zobowiązanych w rejestrze jest niezbędny podmiotowi uprawnionemu do realizacji zadań ustawowych albo uzasadniony wykonywaniem ustawowo określonych uprawnień oraz podmiot uprawniony spełnia łącznie ww. wymagania.

Organ wyznaczony do prowadzenia RNP odmówi, w drodze postanowienia, zgody na ułatwiony dostęp do RNP, w przypadku gdy:

● podmiot występujący o zgodę nie będzie podmiotem uprawnionym;

● nie zostanie wykazane, że ułatwiony sposób wyszukiwania zobowiązanych w rejestrze jest niezbędny do realizacji zadań ustawowych albo że dostęp do nich jest uzasadniony wykonywaniem ustawowo określonych uprawnień;

● warunki techniczne i organizacyjne uniemożliwiające wykorzystanie danych niezgodnie z celem ich uzyskania po stronie podmiotu uprawnionego nie będą spełnione;

● podmiot uprawniony nie będzie posiadał urządzeń umożliwiających odnotowanie w systemie, kto i kiedy uzyskał dane o zobowiązanym.

Organ wyznaczony do prowadzenia rejestru powinien cofnąć, także w drodze postanowienia, zgodę, jeżeli podmiot uprawniony przestał spełniać ww. wymagania.

Zarówno postanowienie o odmowie zgody na tzw. ułatwiony dostęp do RNP, jak i cofnięcie tej zgody będą zaskarżalne. Zażalenie na postanowienie będzie mogło być wniesione do organu odwoławczego za pośrednictwem organu wyznaczonego do prowadzenia rejestru.

Dane udostępnione z rejestru będą mogły być przechowywane do 90 dni od dnia ich uzyskania. Podmiot, który uzyskał z rejestru dane, nie będzie ich mógł ujawnić innym podmiotom.

Odpowiedzialność karna

Ustawa - pakiet wierzycielski wprowadza także przepisy karne do u.p.e.a. Wprowadzono także zakaz ujawniania danych uzyskanych z RNP innym podmiotom (osobom trzecim), przy czym w przypadku biur informacji gospodarczej i instytucji utworzonych na podstawie art. 105 ust. 4 prawa bankowego zakaz ten nie dotyczy ujawniania danych podmiotom, na rzecz których te dane zostały wyszukane w RNP (np. klientom biura informacji gospodarczej). W przypadku uzyskania informacji o zobowiązanym będącym osobą fizyczną nieprowadzącą działalność gospodarczej naruszenie tego obowiązku podlegać będzie odpowiedzialności karnej, tj. będzie zagrożone karą grzywny do 30 000 zł. Uzyskanie bowiem takich informacji wymagać będzie zgody zobowiązanego (upoważnienia). Przepisy te nie będą dotyczyły pozostałych podmiotów uprawnionych do ułatwionego dostępu do RNP. W pozostałych przypadkach ujawnianie danych z rejestru osobom trzecim będzie rodzić odpowiedzialność cywilną na ogólnych zasadach lub inną odpowiedzialność przewidzianą w przepisach prawa.

WAŻNE

Ustawa przewidziała kwotę graniczną, której przekroczenie będzie upoważniało do ujawnienia zobowiązanego. Wynosi ona nie mniej niż 5000 zł.

Odpowiedzialność karną będzie także powodowało występowanie o udostępnienie danych z RNP bez upoważnienia wymaganego przepisami u.p.e.a. Czyn ten będzie zagrożony karą grzywny do 30 000 zł. Jest to konsekwencja art. 18l u.p.e.a., który uzależnia możliwość udostępnienia danych z RNP dotyczących osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej od posiadania ważnego, pisemnego upoważnienia takiej osoby. Podmiot zainteresowany składać będzie w tym zakresie oświadczenie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Sankcja karna ma na celu zapewnienie prawdziwości tych oświadczeń.

@RY1@i02/2017/101/i02.2017.101.183001700.101(c).jpg@RY2@

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl