Co trzeba uwzględnić w regulaminie o pomocy materialnej

Konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych jest zapewnienie powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. Ustawa zasadnicza w art. 70 ust. 4 określa, że zadanie to realizowane jest poprzez stworzenie i wsparcie systemu indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów. Przy czym warunki jej udzielenia określa ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2198 ze zm.; dalej u.s.o.). Celem pomocy jest wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów z najbiedniejszych rodzin i umożliwienie im lepszego startu w dorosłe życie, a także zapobieganie segregacji uczniów ze względu na sytuację materialną oraz stworzenie im możliwości równego uczestnictwa w życiu społeczności szkolnej. Dlatego w ramach pomocy materialnej dzieci korzystają z dodatkowych zajęć edukacyjnych, otrzymują podręczniki szkolne czy posiłki w szkolnej stołówce. I choć udzielanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest zadaniem własnym gminy, to otrzymuje ona także dotację celową z budżetu państwa (udziela jej minister finansów na wniosek ministra edukacji narodowej). W tym zakresie nastąpiły jednak niedawno zmiany wynikające z ustawy z 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2203, dalej u.f.z.o.). Dotyczą one wysokości wkładu własnego gminy, gdyż wiele z nich, zwłaszcza biedne, miało problemy ze znalezieniem pieniędzy. I tak zgodnie z art. 70 u.f.z.o. wkład uzależniono od sytuacji finansowej gminy (wskaźnika dochodów podatkowych na jednego mieszkańca w JST).

Potrzebna jest uchwała

Zasady udzielania pomocy materialnej uczniom rada gminy określa w drodze regulaminów. Uchwały w tej sprawie stanowią akty prawa miejscowego. Warto przypomnieć, że podział świadczeń następuje według dwóch kryteriów: statusu materialnego rodziny albo osiąganych efektów w nauce lub sporcie. Istnieje możliwość łącznego korzystania przez ucznia z pomocy o charakterze socjalnym i motywacyjnym. Dziś zajmujemy się przede wszystkim świadczeniami o charakterze socjalnym.

Beneficjenci pomocy

Pomoc materialna o charakterze socjalnym przysługuje dzieciom i młodzieży od momentu rozpoczęcia nauki. Zasadniczo jest ona zarezerwowana dla uczniów szkół publicznych lub niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, a także dla słuchaczy publicznych kolegiów pracowników służb społecznych. Pomoc przysługuje do czasu zakończenia kształcenia, jednak nie dłużej niż do ukończenia 24. roku życia. Po skończeniu szkoły ponadpodstawowej pomoc ta jest wypłacana wyłącznie wskazanym kategoriom słuchaczy i nie obejmuje studentów, których świadczenia regulowane są zgodnie z ustawą z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.). Pomoc o charakterze socjalnym przysługuje także: wychowankom publicznych i niepublicznych ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych - do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki - oraz uczniom szkół niepublicznych nieposiadających uprawnień szkół publicznych dla młodzieży i dorosłych. Jednak - co wyraźnie podkreśla art. 90b ust. 4 u.s.o. - uczniom szkół niepublicznych nieposiadających uprawnień publicznych świadczenia pomocy materialnej nie przysługują od chwili, w której ukończyli oni realizację obowiązku nauki (czyli od ukończenia 18 lat).

Kiedy stypendium, kiedy zasiłek

Stypendium otrzymuje jedynie uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie. Z kolei zasiłek ma prawo uzyskać ten, kto przejściowo z powodu zdarzenia losowego ma problemy materialne

Przepisy u.s.o. wyróżniają następujące rodzaje świadczeń dla uczniów o charakterze socjalnym:

wstypendium szkolne,

wzasiłek szkolny.

Stypendium szkolne

Pierwszym ze świadczeń pomocy materialnej dla uczniów o charakterze socjalnym jest stypendium szkolne. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z 23 czerwca 2010 r. (sygn. akt II SA/Bd 348/10), pomoc ta nie ma charakteru uznaniowego. Kryteria przyznawania stypendium szkolnego są ustalone w sposób zupełny w art. 90d ust. 1 i 2 u.s.o. Wobec tego decyzję w przedmiocie przyznania stypendium szkolnego należy uznać za decyzję związaną. Oznacza to, że jeżeli uczeń spełnia kryteria ustawowe, to należy przyznać mu stypendium, a jeśli nie spełnia - odmówić jego przyznania (decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z 14 lipca 2005 r., znak: SKO 4701/74/05). Co ważne, kwestia braku środków na wypłatę przyznanego stypendium przez gminę i źródła pokrycia niedoboru jest rzeczą bez znaczenia z punktu widzenia interesów ucznia. Fakt ten nie może bowiem powodować odmowy przyznania tej pomocy mimo spełnienia warunków ustawowych. Nieudolność samorządu nie może być przyczyną odmowy przyznania stypendium, jeżeli spełnione są ustawowe warunki jego przyznania - wyrok WSA w Lublinie z 18 września 2007 r., sygn. akt III SA/Lu 110/07.

248 zł wynosi maksymalne miesięczne stypendium dla ucznia znajdującego się w trudnej sytuacji materialnej

Miesięczna kwota udzielanego stypendium szkolnego nie może być niższa niż 99,20 zł (80 proc. ze 124 zł) ani nie może przekroczyć 248 zł (200 proc. ze 124 zł). Kwota 106 zł wynika z art. 6 ust. 2 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm, dalej u.ś.r.). Przy czym stypendium otrzymuje jedynie uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji finansowej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie. Sytuację tę przykładowo warunkują okoliczności wymienione w art. 90d ust. 1 u.s.o.

Występowanie trudnej sytuacji rodzinnej warunkują przykładowo następujące okoliczności:

● - dotyczące tych osób, na których ciąży wobec ucznia ustawowy obowiązek alimentacyjny (a więc głównie rodziców bądź innych opiekunów prawnych)

● - dotycząca ucznia lub któregokolwiek z członków jego najbliższej rodziny, jego rodzeństwa lub rodziców

●

●

● - chodzi o stan nieporadności życiowej rodziców lub opiekunów prawnych, np. nieumiejętność przystosowania się do zmieniających się warunków materialnych, znalezienia nowej pracy, sprawowania efektywnej opieki nad dzieckiem

● - odnoszące się do któregokolwiek z członków najbliższej rodziny ucznia, jego rodzeństwa lub rodziców

● - chodzi o sytuację, gdy uczeń jest wychowywany przez jedno z rodziców, z uwagi na okoliczności takie jak np. śmierć, orzeczenie rozwodu lub separacji

● - które powoduje względnie trwałe skutki, np. powódź lub innego rodzaju klęska żywiołowa uderzająca w podstawy bytu rodziny ucznia

@RY1@i02/2018/027/i02.2018.027.050000100.101(c).gif@RY2@

agp

Występowanie trudnej sytuacji rodzinnej warunkują przykładowo następujące okoliczności:

Kolejnym warunkiem otrzymania stypendium jest spełnienie kryterium dochodowego. Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm., dalej u.p.s.). A kwota ta obecnie wynosi 514 zł.

WAŻNE

Kwota dochodu stanowiąca podstawę do ustaleń spełnienia warunków kryterium dochodowego jest kwotą netto

Kwota kryterium dochodowego nie uwzględnia w swojej wysokości obowiązkowych obciążeń publicznoprawnych, tj. podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenia zdrowotne i społeczne. Natomiast dochód podlega pomniejszeniu o świadczenie alimentacyjne. W takim przypadku organ powinien ustalić, czy osoba uprawniona do alimentów faktycznie je otrzymuje, czy wypłacane są one terminowo oraz czy są przekazywane w formie pieniężnej. Do dochodu nie wlicza się natomiast świadczeń wymienionych w art. 8 ust. 4 u.p.s. Chodzi tu m.in. o zasiłek celowy, 500+, zasiłek dla bezrobotnego itd. Lista tych świadczeń jest katalogiem zamkniętym. Oznacza to, że inne świadczenia niewymienione w nim podlegają wliczeniu do dochodu rodziny (wyrok WSA w Szczecinie z 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 349/12).

514 zł wynosi miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium

Poziom kryterium dochodowego uprawniający do otrzymania stypendium nie może być dowolnie ustalany przez samorząd (wyrok WSA w Rzeszowie z 12 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 65/07). Zgodnie z wyrokiem NSA z 9 grudnia 2008 r. (sygn. akt I OSK 953/08), gdy rada gminy, nie dysponując upoważnieniem ustawowym, określi jednak w podjętej uchwale w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej uczniom niższe niż ustawowo określone kryterium dochodowe, to dla organów orzekających w sprawie o przyznanie stypendium szkolnego obowiązująca jest wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia określona w ustawie, a zatem w akcie prawnym hierarchicznie wyższego rzędu.

Stypendium szkolne związane jest z kontynuacją nauki i dotyczy całego roku szkolnego. Nie może ono zostać uznane za świadczenie jednorazowe, które ze swojej istoty udzielane jest w pewnej określonej stosownymi przesłankami sytuacji, której okoliczności z reguły się nie powtarzają. Jak wskazał WSA w Lublinie w wyroku z 27 września 2006 r. (sygn. akt II SA/Lu 648/06), dla oceny stypendium bez znaczenia pozostaje przy tym, że może ono zostać wypłacone jednorazowo. Nie przesądza to o jednorazowości tego świadczenia, a jedynie wskazuje na sposób jego realizacji.

PRZYKŁAD 1

Stypendium może być wypłacone jednorazowo

Wójt ustalając kryterium dochodowe, wliczył do niego uzyskiwane przez rodzinę stypendia szkolne otrzymywane przez uczniów. Matka ucznia wniosła odwołanie od decyzji przyznającej stypendium. Wskazała, że organ niezasadnie wliczył do dochodu kwoty otrzymywanych stypendiów przez braci ucznia. Zdaniem wnioskodawczyni przez to przyznane świadczenie ma obniżoną wysokość. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, wskazując, że stypendia szkolne nie są jednorazowym pieniężnym świadczeniem socjalnym podlegającym odliczeniu od dochodu.

Formy wypłaty stypendium

Pomoc materialna dla ucznia ma być przeznaczona na jego potrzeby edukacyjne. Celem tego wsparcia nie jest zwiększenie możliwości konsumpcyjnych rodziców czy rodziny. Stąd przede wszystkim preferowane są formy pokrywania kosztów w zajęciach edukacyjnych i pomoc rzeczowa, a w ostatniej kolejności finansowa (wyrok WSA w Poznaniu z 24 października 2007 r., sygn. akt IV SA/Po 177/07). Pieniężną formę wsparcia uczeń otrzyma tylko wtedy, gdy udzielenie pomocy rzeczowej nie jest możliwe lub celowe.

Z art. 90d ust. 2 u.s.o. wynika, że stypendium szkolne może być przyznane w formie:

wcałkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych (wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania), a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą;

wpomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności w formie zakupu podręczników.

Pomoc ta wyjątkowo może być udzielona także w formie świadczenia pieniężnego. Regulacja u.s.o. w sposób wyraźny wskazuje, że pomoc materialna ma trafić do uczniów, a nie do rodziców.

PRZYKŁAD 2

Uzasadniona wypłata świadczenia w gotówce

Burmistrz na wniosek matki dziecka przyznał stypendium szkolne na okres 10 miesięcy. Od tej decyzji wniosła ona odwołanie. W uzasadnieniu wskazała, że jej rodzina znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i dlatego nie może przedłożyć w oznaczonym terminie rachunków i faktur za zakupione książki i przybory szkolne, gdyż nie jest w stanie za nie zapłacić. Wniosła wobec tego o udzielenie stypendium w formie świadczenia pieniężnego. Samorządowe kolegium odwoławcze (SKO) utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Zdaniem organu rodzina wnioskodawczyni uzyskuje określony dochód. Jego cześć powinna więc być przeznaczona na potrzeby członka rodziny uczęszczającego jeszcze do szkoły. Ponadto SKO stwierdziło, że matka dziecka może zrealizować otrzymane stypendium szkolne poprzez zakup podręczników lub innych przyborów szkolnych na kredyt lub z odroczoną płatnością, a następnie rozliczyć się z burmistrzem. Sprawa ostatecznie trafiła do sądu administracyjnego. Ten uchylił decyzję SKO. Zarzucił temu organowi, że nienależycie uzasadnił swoją decyzję. Ponadto wskazał, że miesięczny dochód na jedną osobę w rodzinie skarżącej wynosi 76,20 zł. Zdaniem WSA możliwość przeznaczenia części dochodu rodziny na zakup książek i przyborów szkolnych jest iluzoryczna. Podobnie jak możliwość dokonania zakupów na kredyt lub z odroczoną płatnością (wyrok WSA w Lublinie z 14 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Lu 556/05). W tym przypadku zasadne było żądanie wypłaty świadczenia w formie pieniężnej.

Rada gminy nie może ustalać w regulaminie udzielania pomocy materialnej, że będzie refundowała poniesione wydatki przez ucznia na podstawie przedłożonych dokumentów. Taki sposób udzielenia stypendium jest niezgodny z formą pomocy określoną w art. 90d ust. 2 u.s.o. Stypendium ma być udzielone uczniowi w celu umożliwienia poniesienia wydatków, gdyż zwraca się on o taką pomoc właśnie z tego powodu, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie dysponuje środkami finansowymi (wyrok WSA w Gliwicach z 21 października 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 894/12, oraz z 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 893/12).

Wójt może także udzielić pomocy w jednej lub kilku formach jednocześnie. Dla ucznia szkoły ponadpodstawowej przewidziano specjalną pomoc w postaci całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów związanych z pobieraniem nauki poza miejscem zamieszkania. Jeżeli więc szkoła znajduje się poza miejscowością, w której uczeń mieszka, stypendium socjalne może w całości lub w części pokrywać np. koszty dojazdu do szkoły środkami komunikacji lub zakwaterowania w bursie albo internacie szkolnym. Regulacja u.s.o. nie zabrania wielokrotnego przyznawania stypendium na rzecz tej samej osoby (wyrok WSA w Warszawie z 27 października 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 754/10).

Okres wypłaty świadczenia

Stypendium szkolne jest przyznawane na czas oznaczony. Zgodnie z art. 90d ust. 10 u.s.o. może być to okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym. Oznacza to, że ustawodawca nie przewidział obowiązku udzielania stypendium szkolnego na pełne 10 miesięcy. Organ może przyznać stypendium na okres nie krótszy niż miesiąc i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym. To oznacza, że może przyznać stypendium na okres tylko miesiąca albo dwóch czy trzech miesięcy, byleby nie na okres dłuższy niż 10 miesięcy (wyrok NSA z 19 października 2016 r., sygn. akt I OSK 313/16). Wniosek o przyznanie stypendium szkolnego zgodnie z art. 90m ust. 6 u.s.o. składa się do 15 września danego roku szkolnego. Rok szkolny we wszystkich szkołach i placówkach rozpoczyna się 1 września każdego roku, a kończy 31 sierpnia następnego roku. Z zestawienia tych dat wynika, iż stypendium dla ucznia może zostać przyznane w danym roku szkolnym jednorazowo na ustalony okres liczony w miesiącach. I choć ustawa nie zabrania wielokrotnego przyznawania stypendium na rzecz tej samej osoby, to za każdym razem konieczne jest ponowne wszczęcie postępowania i wydanie decyzji w tej sprawie. Właściwy organ nie może rozstrzygać przyznania stypendium na ten sam okres (rok szkolny) kilkoma odrębnymi merytorycznymi decyzjami. Jednak, jak zauważył WSA w Rzeszowie, (wyrok z 19 września 2017 r. , sygn. akt II SA/Rz 721/17) ze względu na fakt, że okres, na jaki przyznane jest stypendium szkolne pozostawiono uznaniu organu administracyjnego - poprzez ustawowo określoną możliwość miarkowania w ramach art. 90d ust. 10 u.s.o. - rodzice dzieci, których sytuacja dochodowa uległa zmianie, mają jednak możliwość zmiany niekorzystnej dla nich decyzji na podstawie art. 155 k.p.a. Przepis ten stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się temu i przemawia za tym słuszny interes strony lub interes społeczny.

Zasiłek szkolny

Kolejnym rodzajem pomocy o charakterze socjalnym jest zasiłek szkolny. Z art. 90e u.s.o. wynika, że świadczenie to przysługuje uczniowi znajdującemu się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Pomoc ta ma więc charakter pomocy doraźnej. WSA we Wrocławiu w wyroku z 23 marca 2017 r. (sygn. akt IV SA/Wr 553/16) wskazał, że "zdarzeniem losowym" są sytuacje niespodziewane, niezależne od woli ucznia czy jego rodziców (opiekunów), które spowodowały, że uczeń ten przejściowo znalazł się w trudnej czy znacznie trudniejszej niż zwykle sytuacji materialnej. Tę należy natomiast rozumieć szerzej niż wskazuje to art. 90d ust. 1 u.s.o., gdyż w przypadku zasiłku losowego nie chodzi o niskie dochody w rodzinie. Podobnie pojęcie to zdefiniował NSA w wyroku z 25 stycznia 2017 r. (sygn. akt I OSK 2235/16), wskazując, że "zdarzeniem losowym" są niespodziewane, pojedyncze i niezależne od człowieka zdarzenia wywołane przyczynami zewnętrznymi, których nie można było przewidzieć. Istotne jest zatem przede wszystkim to, aby zdarzenie takie zostało wywołane czynnikiem niespodziewanym i nieprzewidywalnym. Przy czym w orzecznictwie wielokrotnie się podkreśla, że rada gminy nie może w regulaminie udzielania pomocy materialnej definiować, co należy uznać za zdarzenie losowe. Nie jest uprawniona do określania katalogu tych zdarzeń, gdyż według ustawy o systemie oświaty pojęcie to ma charakter niedookreślony (wyrok WSA w Gliwicach z 4 listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 181/14, wyrok WSA w Poznaniu z 3 marca 2010 r., sygn. akt IV SA/Po 896/09, wyrok WSA w Poznaniu z 17 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 758/09).

Sytuacje, których nie da się przewidzieć ⒸⓅ

● klęskę żywiołową, powódź (wyrok WSA w Poznaniu z 31 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Po 181/11);

● śmierć rodziców lub wypadek (wyrok WSA we Wrocławiu z 23 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 552/16);

● chorobę ucznia czy też członka jego najbliższej rodziny pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym (wyrok WSA w Poznaniu z 29 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Po 400/15);

● brak środków do życia w związku z utratą pracy przez rodziców, kradzież (wyrok WSA w Łodzi z 17 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 196/09).

@RY1@i02/2018/027/i02.2018.027.050000100.102(c).gif@RY2@

Sytuacje, których nie da się przewidzieć ⒸⓅ

PRZYKŁAD 3

Rada nie zdefiniuje pojęcia "zdarzenie losowe"

Rada miejska podjęła uchwałę w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej uczniom. W jej treści ustaliła, że za zdarzenia losowe, których wystąpienie uprawnia do otrzymania zasiłku szkolnego, uważa się: śmierć któregoś z rodziców lub prawnych opiekunów, pożar i powódź. Prokurator zaskarżył uchwałę do sądu administracyjnego. Zarzucił, że poprzez zdefiniowanie pojęcia "zdarzenie losowe" rada miejska zawęziła zakres osób uprawnionych do otrzymania pomocy materialnej. Wskazał, że rada nie może dokonywać oceny, czy w danym przypadku zaszło zdarzenie losowe. Do tego upoważniony jest burmistrz miasta. Z zarzutami zgodził się sąd i uchylił zaskarżone zapisy uchwały.

Rada gminy może jednak w regulaminie udzielania pomocy materialnej przykładowo wyliczyć zdarzenia losowe. Taki zapis jest dozwolony, ponieważ nie zamyka katalogu zdarzeń losowych, których z natury rzeczy nie da się wyczerpująco wymienić (wyrok WSA w Gliwicach z 14 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 110/13).

Warunki i formy wypłaty zasiłku

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 20 maja 2016 r. (sygn. akt II SA/Po 236/16), podstawę przyznania uczniowi zasiłku szkolnego stanowi łączne spełnienie następujących przesłanek:

wwystąpienie zdarzenia o charakterze losowym,

wzwiązek przyczynowy pomiędzy tym zdarzeniem a trudną sytuacją materialną,

wzwiązek pomiędzy tą przejściowo trudną sytuacją materialną a niezaspokojonymi potrzebami ucznia na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w zakresie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym.

PRZYKŁAD 4

Zaspokojenie potrzeb w procesie edukacyjnym

Matka ucznia wystąpiła do prezydenta miasta o przyznanie zasiłku szkolnego dla syna. Jako uzasadnienie wskazała, że w związku ze złamaniem nogi przez jej chłopca i umieszczeniem jej w gipsie musiała kilkukrotnie jeździć z nim taksówką na kontrole. Prezydent odmówił przyznania świadczenia. W uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że zasiłek przysługuje uczniom na zaspokojenie potrzeb w procesie edukacyjnym, które z uwagi na trudną sytuację materialną, spowodowaną zdarzeniem losowym, nie mogą być zaspokojone. Nie można w trybie przepisów u.s.o. uzyskiwać świadczeń na zaspokojenie innych potrzeb ucznia o charakterze bytowym, które nie są bezpośrednio związane z procesem edukacyjnym. Tymczasem matka we wniosku nie wskazała niezaspokojonych potrzeb małoletniego syna związanych z procesem edukacyjnym, których pokrycie było niemożliwe lub utrudnione z powodu przejściowo trudnej sytuacji wywołanej kilkakrotnymi wydatkami na taksówkę, związanymi ze zdarzeniem losowym.

WAŻNE

Zasiłek szkolny, odmiennie niż stypendium szkolne, może być przyznawany w formie świadczenia pieniężnego bez żadnych ograniczeń.

Zasiłek szkolny może być przyznany w formie pieniężnej lub rzeczowej. Obie formy można ze sobą łączyć, tj. możliwe jest jednoczesne przyznanie, w granicach maksymalnej wysokości zasiłku, części świadczenia w formie pieniężnej i części w rzeczowej.

Zasiłek ten jest jednak zawsze pomocą o charakterze celowym, tzn. na pokrycie wydatków edukacyjnych. Dlatego organ gminy powinien raczej preferować udzielanie pomocy w formie rzeczowej albo refundować określone wydatki na podstawie dokumentów potwierdzających ich poniesienie. Natomiast zawarte w art. 90e ust. 2 u.s.o. sformułowanie "raz lub kilka razy w roku" nie oznacza dopuszczalności uzyskania kilkakrotnego zasiłku związanego z tym samym zdarzeniem losowym. Pojęcie to należy rozumieć jako możliwość otrzymania w ciągu roku kilku zasiłków, z których każdy związany jest z innym zdarzeniem losowym. Sam zasiłek ma charakter świadczenia, którego wysokość ustalana jest jednorazowo zgodnie z art. 90e ust. 3 u.s.o. (wyrok WSA we Wrocławiu z 23 marca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 552/16 ).

Zgodnie z art. 90e ust. 3 u.s.o. wysokość zasiłku szkolnego nie może przekroczyć jednorazowo kwoty stanowiącej pięciokrotność kwoty, o której mowa w art. 6 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., czyli - 620 zł (124 zł x 5).

O zasiłek szkolny można ubiegać się w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od wystąpienia zdarzenia uzasadniającego przyznanie tego zasiłku. Termin ten ma charakter prekluzyjny, co oznacza, że po jego upływie prawo do ubiegania się o zasiłek szkolny wygasa. Z tego powodu nieistotne są przyczyny spóźnionego zgłoszenia roszczenia. Terminu tego organ gminy nie może przywrócić (wyrok WSA w Poznaniu z 28 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Po 359/16).

Regulamin przyznawania pomocy materialnej

Sporządzając dokument, na podstawie którego będą ustalane stypendia o charakterze socjalnym i zasiłki dla uczniów, należy zwrócić szczególną uwagę, aby nie przekroczyć wymagań ustawowych. Trzeba jednak zawrzeć w nim wszystko to, czego wymagają przepisy u.s.o.

Delegacja do wydania przez radę gminy regulaminu przyznawania pomocy materialnej wynika z art. 90f u.s.o. Uchwała w sprawie przyjęcia regulaminu jest aktem prawa miejscowego w rozumieniu art. 94 Konstytucji RP. Jest ona źródłem prawa powszechnie obowiązującego na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego. Dlatego podlega publikacji w dzienniku urzędowym województwa.

Zakres delegacji zawarty w art. 90f u.s.o. obejmuje jedynie formy pomocy materialnej dla uczniów o charakterze socjalnym, tj. stypendium szkolne i zasiłek szkolny. Przepis ten określa, jakie elementy muszą być koniecznie ustalone w regulaminie. Pominięcie któregoś z wymienionych elementów regulaminu udzielania uczniom pomocy materialnej o charakterze socjalnym skutkuje brakiem pełnej realizacji upoważnienia ustawowego i ma istotny wpływ na ocenę zgodności z prawem podjętego aktu (wyrok WSA we Wrocławiu z 27 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 715/12).

Ramka 2. Treść regulaminu

Regulamin przyznawania pomocy materialnej o charakterze socjalnym powinien określać w szczególności:

● sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1 u.s.o.,

● formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy,

● tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego,

● tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego.

Wysokość stypendium szkolnego

Upoważnienie rady gminy do określenia sposobu ustalenia wysokości stypendium oznacza umocowanie tego organu do określenia metod, mechanizmów umożliwiających realizację celu, jakim jest zróżnicowanie wysokości kwot stypendiów w zależności od indywidualnego położenia osób, które mają je otrzymać (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 26 października 2017 r., sygn. akt II SA/Go 828/17). W orzecznictwie podkreśla się, że wykonanie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 90f pkt 1 u.s.o. nie polega na ustaleniu w uchwale konkretnych kwot stypendium w zależności od dochodu w rodzinie ucznia (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 13 października 2017 r., sygn. akt II SA/Go 854/17). Posługiwanie się w uchwale konkretnymi kwotami nie jest określeniem sposobu ustalania wysokości w rozumieniu art. 90f pkt 1 u.s.o., tylko ustaleniem tej wysokości, a do tego organ stanowiący nie jest uprawniony. Tym samym postanowienie w uchwale o konkretnej kwocie stypendium narusza zasadę podziału kompetencji między organami, co uzasadnia stwierdzenie nieważności uchwały w całości. Stanowisko powyższe znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z 28 maja 2015 r. (sygn. akt I OSK 535/15).

Rada gminy jest uprawniona i zarazem zobowiązana do zróżnicowania wysokości stypendium szkolnego przy uwzględnieniu zarówno przedziału kwotowego, o którym mowa w art. 90d ust. 9 u.s.o., jak i kryterium dochodowego na osobę w rodzinie określonego w art. 90d ust. 7 u.s.o. oraz różnych okoliczności osobistych, o jakich mowa w art. 90d ust. 1 u.s.o. (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody śląskiego z 28 września 2017 r., znak NPII.4131.1.518.2017). Taką okolicznością różnicującą wysokość świadczenia nie jest skala środków posiadanych przez gminę (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody wielkopolskiego z 29 sierpnia 2017 r., znak KN-I.4131.1.448.2017.22). W regulaminie należy zatem, uwzględniając przedział kwotowy, o którym mowa w art. 90d ust. 9 u.s.o., ustalić określony system stawek stypendiów w podziale według progów dochodowych oraz różnych okoliczności osobistych. Jest również możliwe ustalenie określonych przedziałów, w których należy udzielać stypendiów (przykładowo: uczniom z rodzin niepełnych przysługuje od 75do 100 zł, uczniom z rodzin wielodzietnych - od 90 do  110 zł), z tym że przyjęte kryteria podziałów powinny być oparte na obiektywnych okolicznościach różnicujących, tak aby nie dyskryminować uprawnionych do pomocy (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody podkarpackiego z 19 września 2014 r., znak P-II.4131.2.132.2014).

Nie jest dozwolone sztywne określenie stawek stypendium, które nie uwzględniają okoliczności, o których mowa w art. 90d ust. 1 u.s.o., tj. bezrobocia, niepełnosprawności, ciężkiej lub długotrwałej choroby, wielodzietności, braku umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizmu lub narkomanii, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody lubelskiego z 6 lipca 2017 r., znak PN-II.4131.265.2017). Niedozwolone jest przy tym wprowadzanie ograniczenia, że dodatkowe okoliczności wskazane przez ustawodawcę muszą dotyczyć obojga rodziców. Rada gminy jest zobligowana do wskazania, w jaki sposób występujące w rodzinie ucznia inne okoliczności będą miały wpływ na sposób ustalania wysokości stypendium (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody lubelskiego z 17 września 2014 r., znak PN-II.4131.311.2014). Zapis uzależniający wysokość stypendium szkolnego wyłącznie od wysokości dochodu na osobę w rodzinie ucznia nie wypełnia dyspozycji art. 90f pkt 1 u.s.o. (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody śląskiego z 5 października 2011 r., znak NP/II/0911/358/11).

Przykładowy zapis regulaminu

1. Przy ustaleniu wysokości stypendium stosuje się następujące zasady:

Grupa dochodowa	Średni dochód miesięczny netto na jednego członka rodziny w zł	Kwota maksymalna stypendium na miesiąc w zł
I	do 150,00	248,00
II	powyżej 150,00 do 200,00	200,00
III	powyżej 200,00 do 250,00	160,00
IV	powyżej 250,00 do wysokości dochodu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej	99,20

2. Stypendium dla kategorii II-IV, o których mowa w ust. 1, może zostać zwiększone maksymalnie o 20 proc., ale nie więcej niż do kwoty 248 zł ze względu na występujące w rodzinie przypadki niepełnosprawności, ciężką lub długotrwałą chorobę, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomanię, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe.

3. Minimalna wysokość przyznanego stypendium nie może być niższa niż 99,20 zł na miesiąc. (...)

Formy udzielania stypendium szkolnego

W tej części regulaminu rada gminy musi ustalić formy udzielania stypendium szkolnego, do których zalicza się:

wcałkowite lub częściowe pokrycie kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych,

wpomoc rzeczową o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakup podręczników (art. 90d ust. 2 pkt 2 u.s.o.),

wcałkowite lub częściowe pokrycie kosztów związanych z pobieraniem nauki poza miejscem zamieszkania (art. 90d ust. 4 u.s.o.).

Oprócz wskazanej tu pomocy o charakterze rzeczowym u.s.o. przewiduje również pomoc pieniężną. Jednak dopiero w sytuacji, w której organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w wymienionych formach nie jest możliwe lub niecelowe, może przyznać stypendium szkolne w formie świadczenia pieniężnego (art. 90d ust. 5 u.s.o.).

Istota udzielenia stypendium szkolnego sprowadza się do tego, że stanowi pomoc dla uczniów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, którzy nie dysponują środkami finansowymi, gdy zwracają się o taką pomoc, dlatego nie może być ona uzależniona od konieczności uprzedniego kredytowania przez ubiegającego się o nią ucznia. Istotnie ustawodawca przyznał radzie gminy uprawnienie do określenia w drodze uchwały sposobu i trybu udzielania stypendium szkolnego. Jednak pokrycie kosztów czy przyznanie świadczenia pieniężnego powinno nastąpić przez ich bezpośrednią zapłatę na rzecz wnioskodawcy czy podmiotu udzielającego świadczenia objętego tą formą pomocy (np. podmiotu udzielającego zakwaterowania) bądź też w sposób uzgodniony z wnioskodawcą, co w takim przypadku nie wyklucza możliwości refundacji poniesionych uprzednio przez niego wydatków (por. wyrok WSA w Gliwicach z 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/GI 893/12). W rezultacie aby pomoc materialna dla uczniów była bardziej skuteczna i mogło z niej skorzystać więcej osób, organ stanowiący powinien określić w uchwale różne sposoby udzielania stypendium szkolnego uwzględniające zróżnicowaną sytuację materialną osób potrzebujących (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody wielkopolskiego z 2 listopada 2017 r., znak KN-I.4131.1.510.2017.10).

PRZYKŁAD 5

Nie można zapisać w regulaminie refundacji poniesionych kosztów

Rada gminy ustaliła, że stypendium szkolne może być udzielone w formie zakupu podręczników oraz innych pomocy dydaktycznych. Stypendium w formie rzeczowej będzie udzielane przez dostarczenie uczniowi takich podręczników lub pomocy albo przez częściową lub całkowitą refundację kosztów poniesionych przez ucznia na podstawie przedłożonych przez niego faktur lub rachunków. W zapisie regulaminu zawarto zatem alternatywny sposób udzielenia stypendium, co jest sprzeczne z jego rzeczowym charakterem. Pomoc rzeczowa, jak sama nazwa mówi, powinna być udzielona przez przyznanie konkretnych świadczeń i jest to pomoc, która powinna być udzielona bezpośrednio uczniowi. Tymczasem regulamin zawiera zapis dotyczący udzielenia stypendium przez refundację poniesionych przez ucznia wydatków. Taki sposób udzielenia stypendium nie odpowiada charakterowi rzeczowemu formy pomocy określonej w art. 90d ust. 2 pkt 2 u.s.o. Co więcej, jej udzielenie zostało uzależnione od konieczności uprzedniego kredytowania przez ubiegającego się o nią ucznia.

Rada gminy może wybrać poszczególne formy udzielenia stypendium szkolnego wyliczone w u.s.o. lub wskazać, że stypendium może być udzielane we wszystkich formach, jakie ustawa ta dopuszcza. Określając formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego na terenie konkretnej gminy, rada gminy jest zobowiązana w sposób ścisły uwzględnić (w ramach swojego wyboru) tylko te formy stypendium szkolnego, które zostały przewidziane w u.s.o. Niedopuszczalne jest zaś modyfikowanie w jakikolwiek sposób ustawowego określenia poszczególnych form stypendium szkolnego - rada gminy nie do tego została bowiem upoważniona w art. 90f u.s.o.

Przykładowy zapis regulaminu

1. Formami stypendium szkolnego są:

1) całkowite lub częściowe pokrycie kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą, w szczególności: kosztów nauki języków obcych, zajęć muzycznych, tanecznych, recytatorskich, komputerowych, sportowych, zajęć na basenie, zajęć rewalidacyjnych, logopedycznych, wycieczek szkolnych, udziału w koloniach edukacyjnych i obozach edukacyjnych (np. językowych lub sportowych), wyjść do teatru, muzeum, galerii i kina organizowanych przez szkołę;

2) pomoc rzeczowa o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakup:

a) podręczników, lektur szkolnych, encyklopedii, słowników i innych książek pomocniczych do realizacji procesu dydaktycznego, a także sprzętu komputerowego i oprogramowania komputerowego służącego temu procesowi, tuszu do drukarki, pokrycie kosztów abonamentu internetowego, zakup instrumentów muzycznych dla uczniów szkół muzycznych oraz uczniów uczestniczących w zajęciach muzycznych w formach zorganizowanych, sprzętu umożliwiającego rozwijanie swoich zainteresowań w formach zorganizowanych, np. w kołach zainteresowań; zakup okularów korygujących wzrok,

b) zeszytów, długopisów, piórników, plecaków, tornistrów, przyborów szkolnych,

c) stroju sportowego, odzieży sportowej i obuwia sportowego bezpośrednio związanych z procesem edukacyjnym oraz innego wyposażenia uczniów wymaganego obligatoryjnie przez szkołę, np. strój galowy ucznia obowiązujący zgodnie z regulaminem szkoły, ubranie niezbędne do odbycia praktyki uczniowskiej;

3) całkowite lub częściowe pokrycie kosztów związanych z pobieraniem nauki poza miejscem zamieszkania w odniesieniu do ucznia szkoły ponadpodstawowej, słuchaczy kolegiów pracowników służb społecznych, a w szczególności zakwaterowanie w bursie, internacie, transport środkami komunikacji zbiorowej;

4) świadczenie pieniężne - jeżeli organ uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w pkt 1 i 2, a w przypadku uczniów szkół ponadpodstawowych także w formie, o której mowa w pkt 3, nie jest możliwe, natomiast w przypadku słuchaczy kolegiów, o których mowa w pkt 3, udzielanie stypendium w formach, o których mowa w pkt 1-3, nie jest celowe.

2. Udzielenie uczniowi, w którego rodzinie występuje alkoholizm lub narkomania, stypendium szkolnego w formie bezpośredniej wypłaty świadczenia pieniężnego wymaga ustalenia, że zachodzą przesłanki gwarantujące wykorzystanie tej formy pomocy przez ucznia.

Stypendium szkolne może być udzielone w jednej lub kilku formach jednocześnie. (...).

Tryb i sposób udzielania stypendium oraz zasiłku

Częścią regulaminu musi być określenie trybu i sposobu udzielania stypendium szkolnego oraz zasiłku szkolnego. Pojęcie "tryb" oznacza, że organ uchwałodawczy gminy musi unormować proceduralne aspekty przyznania pomocy materialnej. Natomiast wyraz "sposób" należy rozumieć jako metodę przyznawania pomocy (wyrok WSA w Gliwicach z 9 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 109/13).

Rada gminy w części poświęconej trybowi i sposobowi wypłacania zasiłku i stypendium ustala techniczne uwarunkowania przyznania stypendium, np. w jaki sposób i w jakim trybie zostanie udzielone stypendium w formie rzeczowej (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody dolnośląskiego z 20 grudnia 2012 r., znak NK-N13.4131.926.2012.JT1). Rada może także określić właściwość komórek lub jednostek organizacyjnych gminy przyjmujących i rozpatrujących wnioski, zasady wstępnej kontroli wniosków pod względem formalnym oraz kolejność podejmowanych czynności w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji w przedmiocie stypendium szkolnego (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody zachodniopomorskiego z 25 stycznia 2010 r., znak NK.4.K.0911/6/2010).

Przykładowy zapis regulaminu

1. Wnioski o przyznanie stypendium szkolnego oraz wnioski o przyznanie zasiłku szkolnego składa się do:

1) dyrektora szkoły lub kolegium, do którego uczęszcza uczeń - w przypadku szkół lub kolegiów prowadzonych przez miasto i gminę ............;

2) wydziału edukacji urzędu miasta i gminy ............ - w pozostałych przypadkach.

2. Dyrektor szkoły lub kolegium, o których mowa w ust. 1 pkt 1, albo odpowiednio kierownik wydziału edukacji z ust. 1 pkt 2:

1) analizuje złożone wnioski pod kątem ich kompletności oraz zgodności z kryteriami i zasadami określonymi w niniejszym regulaminie;

2) przygotowuje propozycje wysokości oraz formę udzielenia stypendium lub zasiłku szkolnego, uwzględniając limit środków finansowych będących w gestii szkoły;

3) przedkłada burmistrzowi miasta i gminy ............... listę wniosków spełniających i niespełniających kryteriów i zasad określonych w niniejszym regulaminie wraz z załączoną dokumentacją.

3. Decyzje o przyznaniu lub odmowie przyznania stypendium szkolnego podejmuje burmistrz miasta i gminy ...... lub osoba przez niego upoważniona. (...).

Nie jest dopuszczalne ustalanie przez gminę w regulaminie przyznawania pomocy materialnej o charakterze socjalnym własnych zasad postępowania administracyjnego ani żądanie od wnioskodawcy jakichkolwiek innych dokumentów niż te wyraźnie wymienione w art. 90n u.s.o. (np. zaświadczeń o zameldowaniu na terenie gminy, o osiąganych dochodach z pracy, emerytury lub renty). Nie mieści się zatem w pojęciu trybu i sposobu udzielania stypendium szkolnego np. ustalenie innej właściwości organów niż wynikająca z art. 90m u.s.o., innych sposobów wnoszenia i terminów przekazywania podań do organu administracji publicznej niż wskazane odpowiednio w art. 63 i 65 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), a przede wszystkim ustalenie wyższych niż określone w u.s.o. wymagań formalnych lub merytorycznych udzielenia stypendium, w tym określenie własnych wzorów wniosków o udzielenie świadczenia (wyrok WSA we Wrocławiu z 30 czerwca 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 173/09, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 24 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Go 127/10).

Rada gminy nie może narzucić wnioskodawcy przedstawienia konkretnych dokumentów (rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody dolnośląskiego z 2 października 2012 r., znak NK-N19.4131.31.2012.SP1). Taki zapis w regulaminie byłby sprzeczny z art. 75 k.p.a. Przepis ten przewiduje, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

PRZYKŁAD 6

Wyznaczenie katalogu środków dowodowych

W regulaminie rada gminy ustaliła, że refundacji wydatków dokonuje się na podstawie przedłożonych faktur VAT, rachunków lub innych dowodów imiennych dokumentujących poniesione koszty, jeżeli dotyczą one okresu, na jaki przyznane zostało stypendium szkolne. Taki zapis jest wadliwy, bowiem wprowadza zamknięty katalog środków dowodowych.

Artykuł 90n ust. 4 u.s.o. określa, co powinien zawierać wniosek o przyznanie świadczenia pomocy materialnej. A zatem ustalenie wzoru stanowiącego załącznik do regulaminu jest przekroczeniem przez radę gminy kompetencji wynikającej z art. 90f u.s.o. Organ wykonawczy gminy może opracować wzór wniosku jedynie jako pomoc dla chcących skorzystać z gotowego wzoru. Nie można jednak narzucać takiego wzoru wniosku jako jedynie dopuszczalnego (wyrok WSA we Wrocławiu z 27 lutego 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 715/12; rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody warmińsko-mazurskiego z 3 stycznia 2013 r., znak PN.4131.2.2013).

Nie jest też dopuszczalne regulowanie sposobu składania wniosku o przyznanie pomocy, a w szczególności ograniczenie tylko do osobistego złożenia podania w urzędzie. Taki zapis regulaminu narusza art. 63 par. 1 k.p.a. WSA we Wrocławiu w wyroku z 30 czerwca 2009 r. (sygn. akt IV SA/Wr 173/09) orzekł, że art. 63 par. 1 k.p.a. ustanawia zasadę ograniczonego formalizmu co do formy podania, dopuszczając jego wnoszenie pisemnie, telegraficznie lub za pomocą dalekopisu, telefaksu, poczty elektronicznej, za pomocą formularza umieszczonego na stronie internetowej właściwego organu administracji publicznej umożliwiającego wprowadzenie danych do systemu teleinformatycznego tego organu, a także ustnie do protokołu. Wyliczenie sposobów wnoszenia podań zawarte w art. 63 par. 1 k.p.a. jest wyczerpujące. Wójt musi stworzyć techniczne możliwości wnoszenia podań w sposób wskazany w tej regulacji. Ograniczony formalizm oznacza z jednej strony szeroki katalog dostępnych form, lecz z drugiej strony, dla osiągnięcia skutku, nakazuje zachowanie jednej ze wskazanych w tym przepisie. Jej wybór musi się mieścić w szerokim, ale zamkniętym katalogu.

W regulaminie przyznawania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dopuszczalne jest wskazanie przykładowych pism urzędowych, które poświadczają określone fakty i które mogą zostać przedłożone przez wnioskodawcę. Jak wskazał NSA w wyroku z 2 kwietnia 2014 r. (sygn. akt I OSK 99/14), art. 90f pkt 3 i 4 u.s.o. udziela umocowania ustawowego do uregulowania trybu udzielania stypendium szkolnego oraz trybu udzielania zasiłku szkolnego. Tryb obejmuje zarówno wszczęcie postępowania w sprawie, jak i tryb postępowania w toku, które to stadium obejmuje przeprowadzenie dowodów. Wprowadzenie pierwszeństwa dowodów wskazanych w regulaminie mieści się w granicach upoważnienia ustawowego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ustawodawca celowo użył w art. 90f pkt 4 u.s.o. pojęcia "zdarzenie losowe" w znaczeniu potocznym, tak aby obejmowało ono zróżnicowany wachlarz zdarzeń nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych mogących znacząco utrudnić sytuację materialną ucznia (wyrok WSA w Poznaniu z 17 grudnia 2009 r., sygn. akt IV SA/Po 758/09). Radzie gminy nie przysługuje zatem prawo określenia, co jest zdarzeniem losowym uprawniającym do uzyskania zasiłku szkolnego, bowiem nie jest ona upoważniona do definiowania pojęć użytych w ustawach, a ocena, czy w danym przypadku wystąpiło zdarzenie losowe, jest elementem procesu stosowania, a nie stanowienia prawa i należy do organu wykonawczego gminy (wyrok WSA w Gliwicach z 4 listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 181/14).

Przykładowe wyliczenie w regulaminie tych zdarzeń nie stanowi nieuprawnionego zabiegu legislacyjnego, a ocena, czy w danym przypadku zachodzi zdarzenie losowe, należy każdorazowo do wójta, który wnioskowaną pomoc przyznaje indywidualnie (wyrok WSA w Gliwicach z 14 listopada 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 110/13).

Przykładowy zapis regulaminu

1. Zasiłek szkolny jest formą doraźnej, bezzwrotnej pomocy uczniowi.

2. Do otrzymania zasiłku szkolnego są uprawnione osoby wymienione w par. 3 znajdujące się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego.

3. Zdarzeniami losowymi są w szczególności:

1) śmierć rodziców lub opiekunów prawnych;

2) konieczność ponoszenia wydatków związanych z długotrwałą chorobą ucznia, która spowodowała niemożliwość lub znacznie ograniczyła możliwość prawidłowego realizowania przez ucznia procesu edukacyjnego;

3) klęska żywiołowa;

4) pożar lub wypadek, w wyniku którego nastąpiło zniszczenie lub uszkodzenie mienia i wyposażenia niezbędnego do realizacji procesu edukacyjnego przez ucznia;

5) kradzież, której skutkiem było pozbawienie ucznia mienia lub wyposażenia niezbędnego do realizacji procesu edukacyjnego;

6) nieszczęśliwy wypadek powodujący trwały uszczerbek na zdrowiu członków rodziny.

3. Zasiłek szkolny może być również przyznany z urzędu. (...).

@RY1@i02/2018/027/i02.2018.027.050000100.803.jpg@RY2@

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl