Jak ubiegać się o świadczenia na dzieci po utracie pracy

Świadczenia rodzinne przysługują rodzicom, którzy osiągają dochody nieprzekraczające kryterium dochodowego. Wynosi ono 504 zł miesięcznie w przeliczeniu na członka rodziny lub 583 zł, gdy w rodzinie wychowuje się niepełnosprawne dziecko. Do dochodu rodziny zaliczane są dochody osiągnięte w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, na który jest składany wniosek. W obecnym okresie zasiłkowym, który rozpoczął się 1 listopada 2010 r., są to dochody z 2009 r. W związku z tym, że w tym czasie sytuacja dochodowa rodziny może ulec zmianie, jej uaktualnienie zapewnia procedura dochodu utraconego i uzyskanego. W przypadku utraty dochodu spowodowanego w tym przypadku utratą pracy gmina od dochodu rodziny odejmuje przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu. Jeżeli okaże się, że ponownie przeliczony dochód nie jest wyższy niż kryterium dochodowe, rodzina otrzyma zasiłek.

Art. 5 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

Przepisy ustawy przewidują, że utrata dochodu występuje w określonych sytuacjach. Najczęściej dotyczy to uzyskania prawa do urlopu wychowawczego oraz utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą, wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia oraz umowy o dzieło, ale ta ostatnia nie jest traktowana jako utrata dochodu. Ponadto utrata dochodu występuje także w przypadku utracenia: prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, emerytury lub renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego, wyrejestrowanie pozarolniczej działalności. Zamknięty katalog tych dochodów oznacza, że gmina nie będzie mogła uwzględnić innej zmiany zmniejszającej dochody rodziny, np. utraty świadczeń alimentacyjnych po śmierci płacącego je rodzica, zasiłku macierzyńskiego po utracie zatrudnienia lub pracy zarobkowej.

Art. 3 pkt. 23 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

Gmina, aby zobaczyć, jak zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny na skutek straty pracy, będzie wymagać dokumentu określającego datę utraty dochodu oraz miesięczną wysokość utraconego dochodu. Jeżeli rodzic korzysta z urlopu wychowawczego, musi przedstawić zaświadczenie pracodawcy o udzieleniu takiego urlopu oraz o okresie, na jaki został udzielony. W przypadku zakończenia działalności gospodarczej potrzebny jest dokument o wykreśleniu firmy z gminnej ewidencji. Ponieważ punktem odniesienia do pomniejszenia dochodu będą dochody osiągnięte w roku 2009, muszą być one potwierdzone zaświadczeniem z urzędu skarbowego, jeżeli rodzic rozlicza się na podstawie PIT, lub oświadczeniem o osiągniętych dochodach wypełnianym przez osoby rozliczające się na podstawie podatku ryczałtowego. Ponadto rodzic musi złożyć wniosek oraz dołączyć inne dokumenty, które służą ustaleniu, czy rodzina spełnia pozostałe warunki przyznania zasiłku. Należą do nich m.in.: orzeczenie o niepełnosprawności, zaświadczenie ze szkoły potwierdzające kontynuowanie nauki przez dziecko, które skończyło 18 lat, oraz kopie odpisów wyroków zasądzających alimenty.

Art. 23 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Par. 2 ust. 2 i par. 3 rozporządzenia ministra polityki społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 z późn. zm.).

Generalna zasada dotycząca przyznawania zasiłku mówi, że przysługuje on na dziecko, dopóki nie ukończy ono 18 lat. Jego wypłata będzie kontynuowana, jeżeli dziecko dalej uczy się w szkole, ale nie dłużej niż do 21. roku życia. Natomiast w przypadku gdy dziecko legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności oraz kontynuuje naukę w szkole lub w szkole wyższej, zasiłek będzie przysługiwał do ukończenia 24 lat. Również do 24. roku życia świadczenie będzie przysługiwać tzw. osobie uczącej się, która uczy się w szkole lub w szkole wyższej. Osoba ucząca się oznacza w tym przypadku osobę pełnoletnią, uczącą się i niepozostającą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym prawa do alimentów z ich strony. Takie zasady oznaczają, że zasiłek nie będzie przyznany na najstarsze studiujące dziecko, jeżeli nie jest niepełnosprawne. Ponadto wysokość zasiłku jest zróżnicowana w zależności od wieku dziecka. Wynosi 68 zł na dziecko w wieku 0 - 5 lat, 91 zł na dziecko w wieku powyżej 5. roku życia do ukończenia przez nie 18 lat oraz 98 zł na dziecko do ukończenia 24. roku życia.

Art. 3 pkt 13 i art. 6 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

Na dziecko, które jest uprawnione do zasiłku rodzinnego, przysługują dodatki. Pierwszym z nich jest jednorazowy dodatek z tytułu urodzenia dziecka wynoszący 1 tys. zł. Rodzicowi, który przebywa na urlopie wychowawczym, przysługuje dodatek z tytułu opieki nad dziećmi w wysokości 400 zł miesięcznie. Z kolei rodzic samotnie wychowujący dziecko może otrzymać dodatek na dziecko w wysokości 170 zł, ale nie więcej niż 340 zł na wszystkie dzieci, a jeżeli dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, dodatek zostanie podwyższony o 80 zł, ale nie więcej niż o 160 zł na wszystkie dzieci. Następny dodatek przysługuje rodzinom wielodzietnym w wysokości 80 zł na trzecie i kolejne dziecko uprawnione do zasiłku. Są też dodatki związane z nauką dziecka. Należą do nich jednorazowe świadczenie z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wynoszące 100 zł oraz dodatek z tytułu podjęcia przez dziecko nauki poza miejscem zamieszkania. Dodatek z tytułu dojazdu dziecka do szkoły wynosi 90 zł, jeżeli dziecko mieszka w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły, lub 50 zł, gdy dziecko tylko dojeżdża ze swojego miejsca zamieszkania do szkoły. Ostatni dodatek przysługuje w przypadku kształcenia lub rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości 60 zł, dopóki dziecko nie skończy 5 lat, oraz 80 zł na dziecko w wieku 5 - 24 lata.

Ponadto przyznanie dodatków jest uzależnione od spełnienia dodatkowych kryteriów. Na przykład takie świadczenie dla samotnego rodzica może być przyznane, jeżeli jeden z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany lub oddalone zostało powództwo o ustalenie alimentów od tego rodzica. To oznacza, że rodzic wnioskujący o świadczenia na dzieci nie otrzyma dodatku z tytułu samotnego rodzicielstwa, jeżeli ma zasądzone alimenty.

Art. 9 - 15 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

W sytuacji gdy ma miejsce utrata dochodu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od pierwszego pełnego miesiąca następującego po miesiącu, w którym ona wystąpiła. Nie może to być jednak wcześniej niż od miesiąca, w którym został złożony prawidłowo wypełniony wniosek z wymaganymi dokumentami. Rodzina nie otrzyma więc świadczeń na dzieci za listopad i grudzień, ale dopiero od stycznia. Ponadto w związku z tym, że wniosek został złożony po 10. dniu miesiąca, świadczenia przysługujące za ten właśnie miesiąc w przypadku wydania przez gminę pozytywnej decyzji są wypłacane razem z świadczeniami lutowymi. Jeżeli nie zmieni się sytuacja zarobkowa rodziny, będzie ona pobierać świadczenia na dzieci do końca obecnego okresu zasiłkowego, czyli do 31 października 2011 r.

Art. 24 i 26 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Par. 17 rozporządzenia ministra polityki społecznej z 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105 poz. 881 z późn. zm.).

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl