Współpraca urzędów pracy i ośrodków pomocy społecznej na rzecz bezrobotnych

Jak poinformowało Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, pojawiły się liczne pytania od powiatowych urzędów pracy, jak również ośrodków pomocy społecznej dotyczące zasad współpracy przy podejmowaniu działań aktywizacji społeczno-zawodowej. W związku z taką sytuacją Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wydało Wytyczne dla powiatowych urzędów pracy i ośrodków pomocy społecznej w zakresie współpracy przy podejmowaniu działań na rzecz osób bezrobotnych, korzystających ze świadczeń pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 50 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy bezrobotnym, będącym w szczególnej sytuacji na rynku pracy, korzystającym ze świadczeń pomocy społecznej, powiatowy urząd pracy w okresie sześciu miesięcy od dnia utraty prawa do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania:

● powinien przedstawić propozycję zatrudnienia, innej pracy zarobkowej, szkolenia, stażu, odbycia przygotowania zawodowego dorosłych, zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych, robót publicznych lub

● na wniosek ośrodka pomocy społecznej może skierować do uczestnictwa w kontrakcie socjalnym, indywidualnym programie usamodzielnienia, lokalnym programie pomocy społecznej, o których mowa w przepisach o pomocy społecznej lub uczestnictwa w indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego, o którym mowa w przepisach o zatrudnieniu socjalnym.

Oznacza to, że wobec osób, o których mowa w art. 50 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zaplanowano dwie możliwe ścieżki działań. Pierwsza ścieżka to samodzielne działanie aktywizacyjne powiatowego urzędu pracy, druga ścieżka to aktywizacja społeczna realizowana na wniosek i przez ośrodek pomocy społecznej – informuje resort pracy.

Osoba bezrobotna, aby zostać skierowana przez powiatowy urząd pracy do uczestnictwa w kontrakcie socjalnym, indywidualnym programie usamodzielnienia, lokalnym programie pomocy społecznej, lub uczestnictwa w indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego, musi spełnić łącznie następujące warunki:

● należeć do grupy będącej w szczególnej sytuacji na rynku pracy, obejmującej co najmniej jedną z poniższych kategorii:

– bezrobotnych do 25. roku życia;

– bezrobotnych długotrwale,

– bezrobotnych po zakończeniu realizacji kontraktu socjalnego;

– bezrobotnych kobiet, które nie podjęły zatrudnienia po urodzeniu dziecka;

– bezrobotnych powyżej 50. roku życia;

– bezrobotnych bez kwalifikacji zawodowych, bez doświadczenia zawodowego lub bez wykształcenia średniego;

– bezrobotnych samotnie wychowujący co najmniej jedno dziecko do 18. roku życia;

– bezrobotnych, którzy po odbyciu kary pozbawienia wolności nie podjęli zatrudnienia;

– bezrobotnych niepełnosprawnych.

● utracić prawo do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania i być w okresie sześciu miesięcy od dnia utraty tego prawa,

● korzystać ze świadczeń z pomocy społecznej.

Przewidziano możliwość nawiązania współpracy pomiędzy powiatowym urzędem pracy i ośrodkiem pomocy społecznej w zakresie wzmacniania aktywności osoby bezrobotnej, która jest jednocześnie klientem pomocy społecznej – przypomina Ministerstwo Pracy.

Kierowanie przez powiatowe urzędy pracy do działań aktywizacyjnych na zasadach określonych w art. 50 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie ma charakteru obligatoryjnego, lecz fakultatywny i dotyczy wyłącznie uczestnictwa osób w: kontrakcie socjalnym, indywidualnym programie usamodzielnienia, lokalnym programie pomocy społecznej oraz indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego. Podstawą do wystawienia przez urząd pracy skierowania jest przesłanie przez ośrodek pomocy społecznej wniosku dotyczącego osoby (grupy osób), ze wskazaniem form aktywizacji.

W przypadku podjęcia współpracy na rzecz osób, o których mowa w art. 50 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia (...), powiatowy urząd pracy i ośrodek pomocy społecznej obligatoryjnie zawierają porozumienie, które określa tryb obowiązkowego informowania się o planowanych działaniach, co pozwoli uniknąć dublowania się zastosowanych form aktywizacji oraz zapewni komplementarną pomoc w doprowadzeniu osoby do zatrudnienia.

Uzgodnienie ścieżki wymiany informacji pomiędzy instytucjami powinno wpłynąć na trafność oraz większą skuteczność działań aktywizacyjnych, a także po obu stronach usprawnić pracę z bezrobotnym, dzięki możliwości wcześniejszego planowania dalszego postępowania, adekwatnie do potrzeb oraz zastosowanych już instrumentów – uważa Ministerstwo Pracy.

Zdaniem Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej intencją wprowadzenia do ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy możliwości zawierania przedmiotowego porozumienia było zapewnienie optymalizacji zakresu i form pomocy udzielanej przez obie instytucje tej samej osobie, w sposób pozwalający uniknąć powielania wzajemnych działań, a jednocześnie zapewniający komplementarność oferowanych usług.

Treść porozumienia może również określać dodatkowe ustalenia, takie jak np.:

● grupy bezrobotnego objętych porozumieniem,

● działania realizowane przez strony porozumienia wraz z harmonogramem realizacji,

● źródła finansowania,

● przewidywane efekty podjętych działań,

● zakres i sposób wymiany informacji pomiędzy bezrobotnymi,

● postępowanie w przypadku wystąpienia bezrobotnego wpływających na realizację działań wynikających z porozumienia,

● inne ustalenia.

Nie ma przeszkód, aby porozumienie obejmowało również inne kwestie z obszaru współpracy urzędu pracy i ośrodka pomocy społecznej, np. zasady współpracy w realizacji prac społecznie użytecznych.

W swoich wytycznych skierowanych do urzędów pracy i ośrodków pomocy społecznej, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej przypomina również, że obligatoryjne pozbawienie statusu osoby bezrobotnej w trybie art. 33 ust. 4 pkt 2b ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, dotyczy wyłącznie sytuacji, w której osoba jest skierowana przez powiatowy urząd pracy do kontraktu socjalnego lub indywidualnego programu zatrudnienia socjalnego. W pozostałych przypadkach przepisy ustawy nie wskazują wprost obowiązku pozbawiania statusu osoby bezrobotnej.

Osoba, która utraciła status bezrobotnego na skutek skierowania przez urząd pracy do realizacji kontraktu socjalnego bądź uczestnictwa w zajęciach centrum integracji społecznej, po zakończeniu działań w ramach wyżej wymienionych form aktywizacji, może ponownie zarejestrować się w urzędzie pracy, który kontynuuje zaplanowaną wcześniej pomoc zgodnie z zawartym z ośrodkiem pomocy społecznej porozumieniem (art. 50 ust. 3 ustaw promocji zatrudnienia...) – przypomina resort pracy.

Jednocześnie np. w przypadku objęcia osób bezrobotnych:

● kontraktem socjalnym, w ramach którego nie są realizowane działania na rzecz wzmocnienia aktywności osoby bezrobotnej, tj. kontraktem socjalnym bez skierowania powiatowego urzędu pracy,

● indywidualnym programem zatrudnienia socjalnego, bez skierowania urzędu pracy;

● indywidualnym programem usamodzielnienia lub lokalnym programem pomocy społecznej.

– art. 33 ust. 4 pkt 2b ustawy o promocji zatrudnienia (...) nie stanowi podstawy dla powiatowego urzędu pracy do obligatoryjnego pozbawiania statusu osoby bezrobotnej.

W takim przypadku konieczne będzie zbadanie gotowości bezrobotnego do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kwestia ta może być uregulowana w porozumieniu, o którym mowa w art. 50 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia (...). W przypadku gdy uczestnictwo w kontrakcie socjalnym, bądź innej formie aktywizacji nie powoduje braku takiej gotowości, wówczas nie ma podstaw, by bezrobotnego pozbawiać statusu – uważa resort pracy.

Liczba skierowań w trybie art. 50 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia (...) zastosowanych przez urząd pracy w stosunku do tej samej osoby bezrobotnej nie podlega ograniczeniom i zależna jest od potrzeb i możliwości ośrodka pomocy społecznej, powiatowego urzędu pracy, a także samego bezrobotnego.

Każda osoba dorosła, bez względu na to, czy formalnie zarejestrowała się w powiatowym urzędzie pracy czy też nie, może skorzystać z usług pośrednictwa pracy, poradnictwa zawodowego oraz informacji zawodowej, a także pomocy w aktywnym poszukiwaniu pracy. Osoba niezarejestrowana jako bezrobotny lub poszukujący pracy nie może być objęta szkoleniami inicjowanymi przez starostę i finansowanymi z Funduszu Pracy.

Osoby, które na wniosek ośrodka pomocy społecznej zostały skierowane przez urząd pracy do uczestnictwa w kontrakcie socjalnym, indywidualnym programie usamodzielniania, lokalnym programie pomocy społecznej lub indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego, mogą również wykonywać prace społecznie użyteczne (art. 73a ust. 1a ustawy o promocji zatrudnienia...) nawet, jeśli w wyniku skierowania zostały pozbawione statusu osoby bezrobotnej. Osoby te mogą być kierowane do wykonywania prac społecznie użytecznych na takich samych zasadach jak osoby bezrobotne – przypomina Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej.

Bezrobotnym przysługują świadczenia z Funduszu Pracy w wysokości i na zasadach określonych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Osoby, które na wniosek ośrodka pomocy społecznej zostały skierowane przez powiatowy urząd pracy do form aktywizacji w trybie art. 50 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia mogą również wykonywać prace społecznie użyteczne (art. 73a ust. la ustawy). Osoby te mogą być kierowane do wykonywania prac społecznie użytecznych na takich samych zasadach jak osoby bezrobotne. Starosta za tę grupę osób refunduje gminie ze środków Funduszu Pracy do 60 proc. minimalnej kwoty świadczenia przysługującego bezrobotnemu.

W związku z pozbawieniem statusu bezrobotnego, bezrobotnych skierowanych do uczestnictwa w kontrakcie socjalnym lub indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego na podstawie art. 50 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, powiatowy urząd pracy nie odprowadza za te osoby składek na ubezpieczenie zdrowotne – przypomina resort pracy.

W przypadku objęcia osoby kontraktem socjalnym przez ośrodek pomocy społecznej (w wyniku zastosowania procedur z art. 50 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia), obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne – zgodnie z art. 108 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej przejmuje ośrodek pomocy społecznej.

Podobnie jest w przypadku skierowania do uczestnictwa w indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego. W tym przypadku obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne również przejmuje ośrodek pomocy społecznej kierujący do uczestnictwa w zajęciach w centrum integracji społecznej – zgodnie z przepisami o zatrudnieniu socjalnym.

Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób realizujących kontrakt socjalny, o którym mowa wyżej, zgodnie z art. 73 ust. 1 pkt 13 lit. b) ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.), powstaje po upływie 30 dni od dnia podpisania kontraktu socjalnego, a wygasa z dniem zakończenia realizacji kontraktu socjalnego lub zaprzestania realizacji kontraktu socjalnego. Osoby realizujące kontrakt socjalny zgłasza do ubezpieczenia zdrowotnego ośrodek pomocy społecznej realizujący kontrakt socjalny. Wysokość składki wynosi 9 proc. podstawy wymiaru składki, zaś podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne osób realizujących kontrakt socjalny jest maksymalna kwota zasiłku stałego z pomocy społecznej. Składka finansowana jest z budżetu państwa.

W przypadku projektów systemowych ośrodków pomocy społecznej w stosunku do osób uczestniczących w projekcie, zgodnie z Zasadami przygotowania, realizacji i rozliczania projektów systemowych Ośrodków Pomocy Społecznej, Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie oraz Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007–2013, koszty ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika projektu są traktowane jako kwalifikowany wydatek przy zastosowaniu instrumentów aktywnej integracji.

Tym samym środki na ten cel mogą zostać zaplanowane w ramach wniosku o dofinansowanie w zadaniu – aktywna integracja – albo w ramach dotacji rozwojowej, albo jako wkład własny. Niedopuszczalne jest sfinansowanie tego samego wydatku zarówno z dotacji rozwojowej, jak i z innych źródeł – informuje Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej.

Ośrodki pomocy społecznej i powiatowe centra pomocy rodzinie w ramach działań przewidzianych przepisami o pomocy społecznej mogą realizować projekty systemowe Priorytetu VII Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Projekty te przewidują wobec osób, do których jest skierowana pomoc społeczna, działania poprzez:

● kontrakty socjalne (indywidualne programy usamodzielnienia, indywidualne programy wychodzenia z bezdomności);

● lokalne programy pomocy społecznej;

● programy na rzecz osób niepełnosprawnych.

W ramach kontraktów i programów ośrodki pomocy społecznej prowadzą działania na rzecz aktywnej integracji, mające na celu zaktywizowanie społeczno-zawodowe osoby, przygotowujące je do działań na rynku pracy.

Zgodnie z dokumentem Zasady przygotowania, realizacji i rozliczania projektów systemowych... w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 2007–2013, stanowiącym część systemu realizacji programu operacyjnego Kapitał Ludzki, w ramach kontraktów i programów finansowane są usługi i instrumenty – zwane instrumentami aktywnej integracji, które mają wesprzeć osobę lub rodzinę w zakresie edukacyjnym, zawodowym, zdrowotnym i społecznym. Elementy o charakterze zawodowym stanowią jedynie element wspierający działania społeczne.

W ramach aktywnej integracji możliwe jest – w uzasadnionych realizacją kontraktu lub programu przypadkach – finansowanie działań odpowiadających działaniom powiatowego urzędu pracy, m.in.:

● skierowanie i sfinansowanie zajęć w ramach kształcenia ustawicznego, mających na celu uzyskanie zawodu lub przygotowania zawodowego;

● skierowanie i sfinansowanie zajęć w ramach podnoszenia kluczowych kompetencji o charakterze zawodowym lub zdobywania nowych kompetencji i umiejętności zawodowych, umożliwiających aktywizację zawodową.

W tych przypadkach ośrodek pomocy społecznej jest obowiązany uzgodnić z właściwym powiatowym urzędem pracy zastosowanie tych instrumentów wsparcia wobec danej osoby bezrobotnej. Zasady uzgodnień mogą być również przedmiotem porozumienia, o którym mowa w art. 50 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy – uważa Ministerstwo Pracy.

W okresie uczestnictwa w zajęciach w centrum integracji społecznej, na wniosek uczestnika, kierownik centrum przyznaje świadczenie integracyjne w wysokości zasiłku dla bezrobotnych. Uczestnikom zajęć w centrum przysługuje zaopatrzenie z tytułu wypadku w trakcie pobytu w centrum na podstawie przepisów o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach. Realizacja programu jest warunkiem korzystania przez uczestnika ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla osób ubezpieczonych – informuje Ministerstwo Pracy.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 23a ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy prace społecznie użyteczne to prace wykonywane przez bezrobotnych bez prawa do zasiłku na skutek skierowania przez starostę, organizowane przez gminę w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej, organizacjach lub instytucjach statutowo zajmujących się pomocą charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w swoich wytycznych dla urzędów pracy i ośrodków pomocy społecznej przypomina, że do prac społecznie użytecznych na terenie gminy mogą być kierowani bezrobotni bez prawa do zasiłku korzystający ze świadczeń pomocy społecznej oraz osoby, które na skutek skierowania powiatowego urzędu pracy uczestniczą w:

● kontrakcie socjalnym lub indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego i w związku z tym utraciły status osoby bezrobotnej,

● indywidualnym programie usamodzielnienia,

● lokalnym programie pomocy społecznej.

Prace społecznie użyteczne mogą być organizowane przez gminę w: jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz organizacjach i instytucjach statutowo zajmujących się pomocą charytatywną lub na rzecz społeczności lokalnej. Prace społecznie użyteczne mogą odbywać się w wymiarze do dziesięciu godzin tygodniowo jedynie w miejscu zamieszkania lub pobytu (gmina) osoby bezrobotnej. Informacja o miejscu zamieszkania lub pobytu jest podawana przez osoby bezrobotne w trakcie rejestracji w powiatowym urzędzie pracy.

Bezrobotnemu nieposiadającemu prawa do zasiłku, a także osobie, która uczestniczy w kontrakcie socjalnym, indywidualnym programie usamodzielnienia, lokalnym programie pomocy społecznej lub indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego na skutek skierowania powiatowego urzędu pracy i w związku z tym utraciła status bezrobotnego, przysługuje świadczenie w wysokości nie niższej niż 6,5 zł za każdą godzinę wykonywania prac społecznie użytecznych. Starosta refunduje gminie ze środków Funduszu Pracy do 60 proc. minimalnej kwoty świadczenia przysługującego bezrobotnemu. Gmina może podwyższyć wysokość świadczenia w drodze uchwały, z tym że nie ulega zwiększeniu wysokość refundacji z Funduszu Pracy.

W trakcie wykonywania prac społecznie użytecznych ubezpieczenie zdrowotne przysługuje osobie zarejestrowanej jako osoba bezrobotna, zaś w przypadku osoby, która uczestniczy w kontrakcie socjalnym lub indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego na skutek skierowania powiatowego urzędu pracy i w związku z tym utraciła status bezrobotnego ubezpieczenie wynika z udziału w kontrakcie socjalnym lub indywidualnym programie zatrudnienia socjalnego, i jest opłacane przez ośrodek pomocy społecznej

Ponadto osoba wykonująca prace społecznie użyteczne jest objęta ubezpieczeniem wypadkowym zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 14 ustawy z 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (Dz.U. nr 199, poz. 1674 ze zm.).