Dla kogo świadczenia rodzinne

W tym roku okres zasiłkowy, który rozpoczął się we wrześniu 2008 r. został przedłużony wszystkim uprawnionym osobom o dwa miesiące - do 31 października 2009 r. Nowy okres zasiłkowy zacznie się 1 listopada i w związku z tym później składa się w gminach wnioski o przyznanie zasiłków. Są one przyjmowane od 1 września, a nie jak w latach ubiegłych od lipca. Jeśli wniosek zostanie złożony do końca września, gmina wypłaci świadczenie należne za listopad do końca listopada. Jeśli w październiku - do końca grudnia.

Podstawowym warunkiem, jaki trzeba spełnić, aby nabyć uprawnienia do świadczeń rodzinnych, jest nieprzekroczenie odpowiedniego dochodu. Pozostał on na następny okres zasiłkowy na obecnym poziomie. Dochód nie może więc przekroczyć 504 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Taki też musi być dochód tzw. osoby uczącej się. Jest to pełnoletnia osoba ucząca się, która nie pozostaje na utrzymaniu rodziców z powodu ich śmierci lub w związku z ustaleniem wyrokiem sądowym lub ugodą sądową prawa do alimentów z ich strony. W przypadku gdy dziecko, które jest członkiem rodziny, lub osoba ucząca się posiadają orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności dochód może być wyższy, ale nie może przekroczyć 583 zł na osobę w rodzinie.

Od tego zastrzeżenia jest jednak wyjątek. Jeżeli osiągany przez rodzinę dochód przekracza wymagane kryterium o kwotę nie wyższą niż najniższy zasiłek obowiązujący w okresie zasiłkowym, o świadczenia na który stara się członek rodziny, to zostaną one przez gminę przyznane, o ile przysługiwały w poprzednim okresie zasiłkowym. Jeżeli przekroczenie nastąpi w kolejnym okresie zasiłkowym, świadczenia nie będą przysługiwać.

Rodzice wychowujący trójkę dzieci składają wniosek o zasiłek rodzinny na nowy okres zasiłkowy. Po zsumowaniu ich dochodów okazuje się, że ich dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 570 zł. Rodzina nie straci uprawnień do świadczeń rodzinnych, bo przysługiwały jej one w kończącym się teraz okresie zasiłkowym i wówczas nie było przekroczenia kryterium dochodowego, a kwota przekroczenia nie jest wyższa niż wysokość najniższego zasiłku, który będzie obowiązywał w okresie zasiłkowym. Ponieważ zasiłek wyniesie 68 zł, to nieprzekraczalny dochód wynosi 572 zł (504 + 68) Jeśli jednak w momencie ubiegania się o świadczenia na kolejny okres zasiłkowy, który rozpocznie się 1 listopada 2010 r. dochód rodziny będzie ponownie przekroczony, nie otrzyma ona świadczeń na dzieci.

Od 8 lipca tego roku przestała obowiązywać część przepisów dotyczących sposobu obliczania dochodu utraconego. Uchylił je Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt P 45/08). Zakwestionowany przez TK przepis mówił, że niepomniejsza się dochód rodziny o dochód utracony, jeżeli w tym samym roku kalendarzowym nastąpiło uzyskanie nowego dochodu, który nie został utracony przed złożeniem wniosku o zasiłek. Obecnie gmina ma obowiązek dochód rodziny pomniejszyć o dochód utracony w części, w której nie znajduje pokrycia w dochodzie uzyskanym

W sytuacji gdy osoba przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, nie będzie ona uwzględniana. Taką instytucją jest np. dom pomocy społecznej lub młodzieżowy ośrodek wychowawczy, o ile zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie.

Dochodem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych są:

● przychody opodatkowane na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych,

● deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym,

● inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym, m.in. zasiłki chorobowe, alimenty na rzecz dzieci, stypendia przyznawane uczniom.

W przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez prezesa GUS (dochód z 1 ha za rok 2007 to 185 zł, a dochód z 1 ha w roku 2008 będzie ogłoszony przez GUS w terminie do 23 września tego roku).

Do ustalenia dochodu brane są dochody osiągane przez rodzinę w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, na który świadczenia rodzinne mają być przyznane.

W celu uaktualnienia sytuacji dochodowej ustawa o świadczeniach rodzinnych wprowadziła pojęcie dochodu utraconego i dochodu uzyskanego.

O utracie dochodu można mówić, gdy osoba uzyskuje prawo do urlopu wychowawczego, traci prawo do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, traci pracę lub inne zajęcie zarobkowe z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło. Utratą dochodu jest też utrata zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury, renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego. Ostatnim dochodem utraconym jest wyrejestrowanie działalności gospodarczej.

W przypadku utraty przez członka rodziny dochodu od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się od pierwszego pełnego miesiąca, po którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku.

Te same dochody, które są wymieniane jako te, które można utracić, zaliczają się do tzw. dochodów uzyskanych. Jeżeli członek rodziny uzyskał nowy dochód po roku, z którego dochody stanowią podstawę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, jest on dodawany do miesięcznej kwoty dochodu rodziny.

Osoba mająca prawo do świadczeń rodzinnych na dziecko planuje, że w połowie listopada rozpocznie wykonywanie działalności gospodarczej. Wcześniej nie osiągała dochodów. W takiej sytuacji będzie musiała podać w gminie informację o uzyskaniu dochodu. Ponieważ listopad będzie pierwszym niepełnym miesiącem prowadzenia działalności, to do dochodu rodziny trzeba będzie wliczyć ten dochód, ale dopiero za grudzień, bo będzie to pierwszy pełny miesiąc prowadzenia działalności. Ponadto w gminie trzeba złożyć oświadczenie potwierdzające uzyskanie dochodu i jego wysokość.

Gmina przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych na nowy okres zasiłkowy rozpoczynający się 1 listopada 2009 r. uwzględni dochód na osobę w rodzinie uzyskany w 2008 r.

Ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych i ich wypłata następują na wniosek:

● małżonków lub jednego z nich,

● rodziców lub jednego z rodziców,

● opiekuna faktycznego dziecka - jest to osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, która wystąpiła do sądu rodzinnego o jego przysposobienie,

● opiekuna prawnego dziecka,

● osoby uczącej się,

● pełnoletniej osoby niepełnosprawnej - jest to osoba pełnoletnia, która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, oraz osoba, która ma 75 lat,

● innej osoby uprawnionej do reprezentowania dziecka lub pełnoletniej osoby niepełnosprawnej.

Z wnioskiem o świadczenia na dziecko może wystąpić tylko jedna z osób uprawnionych. W sytuacji gdy zrobi to więcej z nich, świadczenia zostaną wypłacone tej osobie, która wniosek złożyła jako pierwsza. Jednak kiedy dziecko wychowuje tylko jedno z rodziców, to zasiłek wypłaca się temu rodzicowi, pod którego opieką znajduje się dziecko.

Zgodnie z ustawą do członków rodziny należą następujące osoby: małżonkowie, rodzice dzieci, opiekun faktyczny dziecka, pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do 25 lat, oraz dziecko, które ma skończone 25 lat, ale posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tym rodzinie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.

Nie zalicza się do członków rodziny dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim i pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Prawo do podstawowego świadczenia, jakim jest zasiłek rodzinny, oraz dodatków do niego, przysługuje rodzicom, jednemu z rodziców, opiekunowi prawnemu i opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się. Zasiłek rodzinny nie będzie jednak przyznany m.in., gdy:

● dziecko lub osoba ucząca się zawarła związek małżeński,

● dziecko lub osoba ucząca się zostały umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie,

● dziecko znajduje się w rodzinie zastępczej albo pełnoletnie dziecko lub osoba ucząca się jest uprawniona do zasiłku rodzinnego na swoje dziecko

Wszystkie dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują rodzicom, jednemu z rodziców, opiekunowi faktycznemu i opiekunowi prawnemu dziecka. Osoba ucząca się w szkole może się ubiegać o dodatki na rozpoczęcie roku szkolnego, z tytułu kształcenia i rehabilitacji oraz podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania.

Dodatkowe warunki są uzależnione od charakteru świadczenia (pisaliśmy o tym w poniedziałek). Na przykład dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka może otrzymać rodzic, który nie ma zasądzonego świadczenia alimentacyjnego na rzecz dziecka od drugiego rodzica, bo rodzic ten nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany albo powództwo o ustalenie alimentów zostało oddalone.

Jeżeli rodzic lub opiekun ubiega się o dodatek w związku z opieką nad dzieckiem w trakcie urlopu wychowawczego, musi bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawać w stosunku pracy przez okres nie krótszy niż sześć miesięcy. Świadczenie nie będzie przyznane, gdy osoba korzysta z zasiłku macierzyńskiego oraz podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w trakcie urlopu wychowawczego. Ponadto świadczenie nie przysługuje, gdy dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, jeżeli korzysta w niej z opieki dłużej, niż przez pięć dni w tygodniu, i gdy mają miejsce inne przypadki zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Wyjątkiem jest przebywanie dziecka w zakładzie opieki zdrowotnej.

Zmiany w przyznawaniu dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w trakcie urlopu wychowawczego wprowadziła tzw. ustawa rodzinna, która obowiązuje od stycznia 2009 r. Umożliwiła ona nabycie uprawnień do dodatku, gdy dziecko przez ograniczony czas przebywa w instytucji całodobowej opieki - nie więcej niż 5 dni w tygodniu. Kobieta nie traci też dodatku, gdy podejmuje pracę w trakcie urlopu, np. na umowę zlecenie, o ile nie uniemożliwia ona sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra polityki społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 z późn. zm.).