Dla kogo świadczenia opiekuńcze

Wśród świadczeń rodzinnych znajdują się dwa rodzaje wsparcia, które są skierowane głównie do rodziców wychowujących niepełnosprawne dzieci. Są to świadczenia opiekuńcze, które nie są uzależnione od spełniania kryterium dochodowego i ich przyznanie nie jest związane z trwaniem okresu zasiłkowego. W rozpoczynającym się 1 listopada nowym okresie zasiłkowym nie zmieni się ich wysokość.

Pierwszym ze świadczeń opiekuńczych jest zasiłek pielęgnacyjny. Wynosi on 153 zł miesięcznie i jest przyznawany w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zasiłek przysługuje:

● niepełnosprawnemu dziecku,

● osobie niepełnosprawnej powyżej 16. roku życia z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

● osobie, która ukończyła 75 lat.

Dodatkowo zasiłek pielęgnacyjny otrzyma też osoba, która ma skończone 16 lat i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ale pod warunkiem, że ta niepełnosprawność powstała, zanim skończyła ona 21 lat. Przepisy przewidują jednak wyjątki, kiedy zasiłek nie będzie przysługiwał. Gmina go nie przyzna, jeżeli:

● Osoba wymagająca opieki została umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Takimi instytucjami są m.in.: dom pomocy społecznej, placówka opiekuńczo-wychowawcza, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, zakład poprawczy, zakład opiekuńczo-leczniczy, szkoła, jeżeli zapewniają pełne nieodpłatne utrzymanie.

● Członkowi rodziny przysługuje za granicą świadczenie na pokrycie wydatków związanych z pielęgnacją tej osoby.

● Osoba ta jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego wypłacanego przez ZUS.

Drugie ze świadczeń opiekuńczych, czyli świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 520 zł miesięcznie, jest w szczególności skierowane do opiekuna osoby niepełnosprawnej. Świadczenie to przysługuje matce, ojcu, innej osobie, na której zgodnie z kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny lub opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, aby sprawować opiekę nad:

● osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności z wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji,

● osobą, która ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności.

Osoba składa wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną siostrą swojej matki. Gmina, mimo że osoba ta spełnia część warunków, m.in. nie jest zatrudniona, odmawia pomocy, bo nie jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. O świadczenie w tej sytuacji mogłaby się ubiegać matka osoby występującej o świadczenie, która jest siostrą osoby wymagającej opieki.

Osobę ubiegającą się o pomoc dotyczy jeszcze jeden warunek. Mianowicie, jeżeli nie jest ona osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu i ciąży na niej obowiązek alimentacyjny, to świadczenie pielęgnacyjne w takiej sytuacji przysługuje jej, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy taka osoba nie może sprawować opieki.

To do oceny gminy należy rozstrzyganie wątpliwości, np. czy dzieci osoby niepełnosprawnej, czyli zobowiązane do alimentacji w pierwszym stopniu, nie mogą sprawować opieki, bo pracują i w związku z tym świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane następnej osobie, np. wnuczce. W tym celu gmina może przeprowadzić wywiad. Na jego podstawie może ona też sprawdzić kwestie związane ze sprawowaniem osobistej opieki w sytuacji, gdy opiekun i osoba wymagająca opieki nie mieszkają razem. W ocenie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej nie ma przeciwwskazań, aby przyznać świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli osoby te mieszkają oddzielnie, np. w tej samej miejscowości.

Świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwać, jeżeli:

● osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego,

● osoba wymagająca opieki:

- pozostaje w związku małżeńskim,

- została umieszczona w rodzinie zastępczej z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej albo w związku z potrzebą kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż pięć dni w tygodni, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej,

- osoba w rodzinie ma prawo do wcześniejszej emerytury na dziecko, którym ma się opiekować,

- osoba w rodzinie otrzymuje dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego,

- na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką.

Zasiłek i świadczenie pielęgnacyjne w przeciwieństwie do pozostałych świadczeń rodzinnych nie są przyznawane na czas trwania okresu zasiłkowego. W związku z tym wnioski o tę pomoc nie muszą być składane co roku. Prawo do tych świadczeń ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Wtedy prawo do zasiłku i świadczenia kończy się z ostatnim dniem miesiąca w którym upływa ważność orzeczenia. W przypadkach, gdy jedno z wymaganych orzeczeń o niepełnosprawności traci swoją ważność, a osoba chce je pobierać bez przerwy jest to możliwe począwszy od pierwszego dnia miesiąca, następującego po miesiącu, po którym wygasło orzeczenie. Musi jednak w tym celu złożyć ponowny wniosek o ustalenie niepełnosprawności - w ciągu miesiąca od wygaśnięcia orzeczenia oraz wniosek ustalenie prawa do świadczenia lub zasiłku - w ciągu trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia.

Ponadto szczególny tryb otrzymywania świadczeń opiekuńczych jest stosowany, gdy prawo do nich jest ustalane po raz pierwszy. Możliwe jest wówczas otrzymywanie ich nie od miesiąca złożenia wniosku w gminie, ale od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Aby tak się stało, wniosek w gminie musi być złożony w ciągu trzech miesięcy od wydania orzeczenia.

Rodzic ubiega się o zasiłek pielęgnacyjny na niepełnosprawne dziecko. Wniosek w gminie składa w sierpniu. Dołącza do niego orzeczenie o niepełnosprawności wydane w lipcu, jednak wniosek o wydanie orzeczenia w powiatowym zespole orzekania o niepełnosprawności został złożony w maju. W tej sytuacji gmina może przyznać rodzicowi zasiłek pielęgnacyjny od maja, bo zachowany został termin trzech miesięcy od wydania orzeczenia (lipiec) do złożenia wniosku (sierpień).

Aby ubiegać się w gminie o świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek pielęgnacyjny, trzeba złożyć odpowiednie dokumenty. Są to:

● wniosek o ustalenie prawa do świadczeń. Jego druk można dostać w gminie lub pobrać ze strony internetowej resortu pracy (www.mpips.gov.pl),

● uwierzytelniona kopia dokumentu potwierdzającego tożsamość osoby ubiegającej się o pomoc,

● orzeczenie o niepełnosprawności lub o znacznym stopniu niepełnosprawności na potrzeby świadczenia pielęgnacyjnego oraz orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem daty powstania niepełnosprawności lub orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na potrzeby zasiłku pielęgnacyjnego.

Dodatkowo, gdy dziecko przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę, a osoba ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, musi ona dołączyć zaświadczenie od dyrektora placówki o liczbie dni, w których dziecko korzysta tam z opieki.

Organami, które na potrzeby świadczeń rodzinnych zajmują się ustalaniem niepełnosprawności, są powiatowe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności.

Osobami, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, są krewni w linii prostej i rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej. Rozróżnia się tu linię wstępnych, tj. rodziców, dziadków, oraz linię zstępnych, tj. dzieci, wnuki

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Ustawa z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra polityki społecznej z 2 czerwca 2005 roku w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 z późn. zm.).