Po zwolnieniu zasiłek na dzieci

Świadczenia rodzinne są przyznawane na okres zasiłkowy, który trwa od 1 listopada do 31 października następnego roku kalendarzowego. O świadczenia można się ubiegać też w trakcie jego trwania, jeżeli zmienia się sytuacja dochodowa rodziny, która ma wpływ na nabycie prawa do zasiłków na dzieci. Tak jest np. w przypadku utraty pracy przez jednego z rodziców, powodującej zmniejszenie dochodów rodziny.

Aby otrzymywać zasiłek na dzieci, rodzina musi spełniać odpowiednie kryterium dochodowe. Jej dochody w przeliczeniu na członka rodziny nie mogą być wyższe niż 504 zł lub 583 zł - jeżeli w rodzinie wychowuje się niepełnosprawne dziecko, legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych podstawą ustalania dochodu rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Oznacza to, że przy ubieganiu się o świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy, który rozpoczął się 1 listopada 2009 roku, pod uwagę są brane dochody osiągane w 2008 r. Jednak, aby uwzględnić ewentualne zmiany, jakie mogły zajść w tym czasie, przepisy przewidują, że dochód ten może być pomniejszony o dochód utracony lub powiększony o dochód uzyskany. Zarówno utrata, jak i uzyskanie dochodu muszą być odniesione do dochodu, na podstawie którego ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Utrata dochodu ma miejsce tylko w określonych sytuacjach, które wymienia art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z nim jako dochód utracony gmina potraktuje:

● uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego;

● utratę prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych;

● utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyjątkiem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło;

● utratę zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, emerytury, renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, z wyjątkiem rent przyznanych rolnikom w związku z przekazaniem lub dzierżawą gospodarstwa rolnego;

● wyrejestrowanie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Rodzice trójki dzieci składają w gminie wniosek o przyznanie zasiłku i dodatku z tytułu wielodzietności oraz na rozpoczęcie roku szkolnego. Po przeliczeniu dochodów rodziców za ubiegły rok kalendarzowy i podzieleniu go przez liczbę osób w rodzinie przeciętny miesięczny dochód przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń. Od 15 kwietnia matka przeszła na urlop wychowawczy. Zgodnie z przepisami jest to utrata dochodu i rodzina ponownie w maju złożyła wniosek o świadczenia. Po przeliczeniu dochodów i spełnieniu kryterium dochodowego gmina wydała decyzję przyznającą świadczenia od maja do końca okresu zasiłkowego.

Podstawowa zasada dotycząca obliczania dochodu utraconego mówi, że w przypadku utraty przez członka rodziny dochodu, od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu. Trybunał Konstytucyjny w swoim wyroku z 30 czerwca 2009 r. (sygn. akt P 45/08) uznał, za niezgodny z konstytucją § 17 ust. 2 rozporządzenia ministra polityki społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881, z późn. zm.), który wyłączał możliwość pomniejszania dochodu rodziny w sytuacji, gdy w roku poprzedzającym okres zasiłkowy osoba utraciła dochód i w tym samym roku kalendarzowym uzyskała inny dochód, którego nie utraciła przed zgłoszeniem wniosku o zasiłek, bez względu na przerwę w uzyskiwaniu dochodów w roku poprzedzającym okres zasiłkowy. Ten przepis przestał obowiązywać od 8 lipca ubiegłego roku. To oznacza, że gmina w przypadku utraty i uzyskania dochodu w roku poprzedzającym okres zasiłkowy, zobowiązana jest dochód rodziny pomniejszyć o dochód utracony w części nieznajdującej pokrycia w innym dochodzie uzyskanym w tym samym roku kalendarzowym i nieutraconym w dniu zgłoszenia wniosku o zasiłek.

W listopadzie rodzic stracił pracę, a w grudniu po zarejestrowaniu się w urzędzie pracy otrzymał decyzję przyznającą zasiłek dla bezrobotnych. W lutym rodzic składa wniosek o zasiłek na trzyletnie dziecko. Gmina uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego o utracie dochodu i uzyskaniu dochodu w tym samym roku kalendarzowym, pomniejsza dochód rodzica o część, która nie znajduje pokrycia w uzyskanym zasiłku dla bezrobotnych.

Rodzic, który składa wniosek o świadczenia rodzinne, może otrzymać przede wszystkim zasiłek rodzinny na dziecko. Wysokość zasiłków rodzinnych jest związana z wiekiem dziecka i od 1 listopada 2009 r. wynosi: 68 zł na dziecko w wieku do 5. roku życia, 91 zł na dziecko w wieku 6 - 18 lat oraz 98 zł na dziecko w wieku 19 - 24 lata. Oprócz zasiłku rodzina może też otrzymać dodatki do niego. Dwa z nich to świadczenia wypłacane jednorazowo. Pierwszy to dodatek z tytułu urodzenia dziecka w wysokości 1 tys. zł. Drugi to dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Wynosi 100 zł i może go też otrzymać dziecko, które rozpoczyna roczne przygotowanie przedszkolne, ale nie takie, które rozpoczyna naukę w szkole wyższej. Pozostałe dodatki są wypłacane miesięcznie przez cały okres zasiłkowy:

● z tytułu opieki nad dzieckiem w trakcie przebywania rodzica na urlopie wychowawczym - 400 zł;

● dla samotnego rodzica - 170 zł na dziecko, ale nie więcej niż 340 zł na wszystkie dzieci, w sytuacji gdy ojciec dziecka jest nieznany, drugi z rodziców nie żyje albo nie są zasądzone alimenty;

● dla rodziny wielodzietnej - 80 zł na trzecie i kolejne dziecko uprawnione do zasiłku rodzinnego;

● na kształcenie i rehabilitację dziecka, które musi się legitymować określonym stopniem niepełnosprawności potwierdzonym orzeczeniem lekarskim - 60 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5 lat lub 80 zł miesięcznie dla dziecka w wieku 6-24 lata.

● w związku z zamieszkiwaniem w miejscowości, w której znajduje się szkoła - 90 zł, lub 50 zł, jeżeli dojeżdża do szkoły.

Osoba, która chce wykazać utratę dochodu, musi do wniosku składanego w gminie dołączyć dokumenty, które potwierdzą, że taka utrata miała miejsce, oraz podać wysokość utraconego dochodu. Takim dokumentem może być świadectwo pracy. Gmina przyzna prawo do świadczeń na dzieci od pierwszego pełnego miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiła utrata dochodu, nie wcześniej jednak niż od miesiąca złożenia wniosku. Obok świadectwa pracy potrzebny będzie wniosek, którego wzór można pobrać ze strony internetowej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej lub z urzędu gminy.

Wniosek musi zawierać dane dotyczące:

● osoby ubiegającej się o świadczenia: imię, nazwisko, datę urodzenia, numer PESEL, NIP;

● dzieci pozostających na utrzymaniu.

Do wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego osoba musi dołączyć m.in.:

● uwierzytelnioną kopię dokumentu stwierdzającego tożsamość osoby ubiegającej się o świadczenie;

● skrócony odpis aktu urodzenia dziecka (można go uzyskać w gminie urodzenia dziecka);

● orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, w przypadku gdy w rodzinie wychowuje się dziecko niepełnosprawne;

● zaświadczenie szkoły, jeżeli dziecko ukończyło 18 lat;

● zaświadczenie z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskiwanych przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub oświadczenie o osiąganych dochodach, jeżeli osoba prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Zaświadczenie musi dotyczyć dochodów za rok 2008, nawet jak utrata pracy nastąpiła w 2010 roku;

● dokumenty związane z obowiązkiem alimentacji.

Ponadto, gmina może zażądać dodatkowych dokumentów, w przypadku gdy wymagają tego okoliczności sprawy mającej wpływ na przyznanie świadczeń rodzinnych.

Katalog dochodów, które mogą być traktowane jako utracony, nie obejmuje utraty zasiłku chorobowego, rehabilitacyjnego i macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia. W tej kwestii odmienne stanowisko zajmują sądy administracyjne (por.: WSA w Warszawie z 7 maja 2007 r. I Sa/Wa 215/07 oraz WSA w Warszawie z 7 marca 2007 r. I Sa/Wa 51/07). Resort pracy przygotowuje zmianę przepisów, która pozwoli gminom traktować ten dochód jako utracony

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra polityki społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881, z późn. zm.).