Wspieranie rodzin - nowe zadania dla samorządów

Ustawa z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. nr 149, poz. 887) ma pomagać rodzinom w kryzysie, by - jeśli to możliwe - nie dopuścić do odebrania im dzieci. Nowy system, w którym samorządy są współodpowiedzialne za dobro dziecka, ma w założeniu działać lepiej, skuteczniej i taniej niż ten, który funkcjonował do tej pory.

Wprowadzenie funkcji asystenta rodzinnego do bezpośredniej pracy z rodziną, który podjąłby walkę z występującymi w niej dysfunkcjami, tylko pozornie wydaje się sensownym rozwiązaniem. Nowa instytucja, o którą notabene ma wnioskować pracownik socjalny w każdej chwili, gdy dowie się o trudnościach opiekuńczo-wychowawczych, nie jest bezpośrednio związana ze strukturami pomocy społecznej, co więcej - rodzi wątpliwości, jak należy rozumieć trudności wychowawcze. Brak definicji legalnej zezwala na swobodną interpretację, tego pojęcia oraz ocenę czy trudności opiekuńczo-wychowawcze należy interpretować tylko w stosunku do rodzin patologicznych, czy również do rodzin nieprzystosowanych pod względem emocjonalnym do samodzielnej egzystencji.

Warto zwrócić uwagę, że ustawodawca przyznaje kompetencje organom socjalnym do zawnioskowania o asystenta także w sytuacji, gdy rodzina korzysta już z pomocy pedagoga szkolnego lub kuratora sądowego. Jest to klasyczny przykład generowania kosztów: kilku specjalistów wspiera jedną rodzinę, czyli tworzy się nowe struktury przy obecnie istniejącej instytucji pracowników socjalnych. Tworzenie niepotrzebnej i problematycznej struktury wsparcia rodzin, pośród których dokonuje się dalszych podziałów na asystentów rodziny, koordynatorów pieczy zastępczej, i organizatorów pieczy zastępczej spowoduje nadmierny i kosztowny rozrost różnych służb. Jakimi kryteriami kierował się ustawodawca, decydując, że asystent może mieć pod opieką do 20 rodzin problematycznych, a koordynator do 15 rodzin zastępczych? Czy kryterium stanowiły kompetencje opiekunów, czy może różnica pomiędzy rodzinami problematycznymi a zastępczymi? Niestety wyjaśnienia tej kwestii nie znajdziemy ani w ustawie, ani w rządowym uzasadnieniu wprowadzonych zmian.

Opieka nad dziećmi i rodzinami wyłącznie na papierze oraz gorączkowe poszukiwanie pieniędzy w samorządowych budżetach - tak będzie wyglądać w gminach i powiatach realizacja nowej ustawy, która wchodzi w życie 1 stycznia 2012 r. Samorządy będą finansowały sztuczną instytucję asystenta rodziny pierwotnie pełnioną przez samych pracowników socjalnych. Powstanie twór niepraktyczny i drogi, w rzeczywistości powielający zadania pracowników socjalnych. Niecelowe wydaje się tworzenie form, które powodują rozproszenie kompetencji i obligują do współpracy tak wiele instytucji dla realizacji celów wyznaczanych przez ustawę. Mam tu przede wszystkim na myśli rolę organizatora pieczy zastępczej i koordynatora, a po części również asystenta. Powstaje także problem kompetencyjny spowodowany nieprecyzyjnym zdefiniowaniem zadań tych instytucji i tworzeniem kolejnych form, których zadania były w zasadzie realizowane bez ich istnienia. Zadania organizatora mogły przecież realizować powiatowe centra pomocy rodzinie, bez konieczności tworzenia kolejnych instytucji.

Z racjonalnego punktu widzenia ustawa będzie powielać błędy istniejącego obecnie systemu w zakresie pozyskiwania rodzin zastępczych. Nigdzie nie zostało zagwarantowane, że rodzina, której odebrano dziecko, otrzyma wystarczające wsparcie, oraz czy asystent, na którego nałożono zadania, im podoła. Nieuchronnie towarzyszy mi spostrzeżenie, że państwo w dobie wielomiesięcznego oczekiwania na wizyty u specjalistów i w dobie bezrobocia funduje nam cudotwórcę w osobie asystenta rodziny.

@RY1@i02/2011/241/i02.2011.241.08800020b.802.jpg@RY2@

dr Mirosław Pawełczyk radca prawny, partner zarządzający w Kancelarii Radców Prawnych Pawełczyk & Szura Sp.p. w Katowicach

JKG