Gminy mają niewiele propozycji na lato dla seniorów i niepełnosprawnych

W czasie gdy wszyscy wokół biorą urlopy, osoby starsze i niepełnosprawni zostają w domach. Dlatego przypominamy, jak samorządy mogą wspierać te grupy osób w okresie letnim oraz jak i gdzie ubiegać się o dofinansowania na wakacyjne przedsięwzięcia.

Wprawdzie od kilku lat na rynku turystycznym dostrzec można wzrost liczby ofert wyjazdów wakacyjnych skierowanych do emerytów czy niepełnosprawnych, jednak większość z nich to propozycje kosztowne, na które stać tylko nielicznych. Ubożsi zostają w domach i szukają pomocy w instytucjach i organizacjach pozarządowych. Tylko czasem wspierani są z budżetów samorządowych.

Konkurs ofert

O wspieraniu seniorów i osób niepełnosprawnych mówi m.in. ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Jedną z form wsparcia jest pomoc organizacjom pozarządowym w realizacji ich statutowych działań, m.in. w organizowaniu wyjazdów wakacyjnych, rajdów pieszych, wycieczek krajoznawczych, organizacji zajęć sportowych dla seniorów i osób niepełnosprawnych. Na przykład Kraków zaplanował zlecenie realizacji zadań publicznych w ramach otwartego konkursu ofert "Działalność na rzecz integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób, w tym seniorów". Przewidział na to 90 tys.zł.

Z technicznego punktu widzenia pomoc samorządów polega na przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert na realizację zadań, w ramach których zorganizowany zostanie np. wypoczynek dla seniorów. W konkursie mogą uczestniczyć:

● organizacje pozarządowe,

● osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku państwa do Kościoła katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej,

● stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego,

● spółdzielnie socjalne,

● spółki akcyjne i spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz kluby sportowe będące spółkami działającymi na podstawie ustawy z 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz.U. z 2010 r. nr 127, poz. 857 z późn. zm.).

Chodzi o tych, którzy nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich udziałowców, akcjonariuszy i pracowników.

Organizacje pozarządowe lub podmioty wymienione powyżej, przyjmując zlecenie realizacji zadania publicznego, zobowiązują się do wykonania go w zakresie i na zasadach określonych w umowie (o wsparcie realizacji takiego zadania lub o powierzenie go), sporządzonej z uwzględnieniem ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2010 r. nr 127, poz. 857 z późn. zm.). W umowie tej organ administracji publicznej zobowiązuje się do przekazania dotacji na realizację zadania. [Przykład 1]

Pamiętać należy, że umowa między jednostką samorządu terytorialnego a podmiotem, który chce zrealizować zadanie, np. zorganizować wczasy dla seniorów czy osób niepełnosprawnych, wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. Ponadto umowa taka może być zawarta na czas realizacji zadania lub na czas określony, nie dłuższy niż 5 lat.

Wspieranie oraz powierzanie zadań wyżej wymienionym organizacjom może również nastąpić na zasadach i w trybie ustawy z 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz.U. z 2009 r. nr 19, poz. 100 z późn. zm.) albo na podstawie umów międzynarodowych, jeżeli na realizację określonego zadania publicznego będą przekazywane niepodlegające zwrotowi środki ze źródeł zagranicznych, np. z Unii Europejskiej.

Program współpracy

Zgodnie z art. 5a ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego uchwala, po konsultacjach m.in. z organizacjami pozarządowymi, roczny program współpracy z tymi organizacjami. Program ten jest uchwalany do 30 listopada roku poprzedzającego okres obowiązywania programu. Jednak, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II OSK 1824/11), rada gminy może podjąć uchwałę o współpracy także po upływie tego terminu. W tej sytuacji istotne są bowiem intencje ustawodawcy. A jego zamiarem nie było doprowadzenie do poszkodowania organizacji i uniemożliwienia im działania w radzie.

Inicjatywa miejscowa

Inną formą wspierania przez jednostki samorządu terytorialnego seniorów czy osób niepełnosprawnych, np. przy organizowaniu wycieczek w okresie wakacyjnym, jest inicjatywa lokalna. W jej ramach mieszkańcy sami bądź za pośrednictwem organizacji pozarządowych mogą złożyć wniosek o realizację zadania publicznego do jednostki samorządu terytorialnego, na terenie której mają miejsce zamieszkania. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego określa tryb i szczegółowe kryteria oceny wniosków o realizację zadania publicznego w ramach takiej inicjatywy. Szczegółowe kryteria oceny powinny uwzględniać przede wszystkim wkład pracy społecznej w realizację przedsięwzięcia. Po uwzględnieniu wniosku organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego zawiera na czas określony umowę z wnioskodawcą o wykonanie inicjatywy lokalnej.

Należy podkreślić, że przy realizacji tej formy wsparcia samorząd nie przekazuje wnioskującym mieszkańcom lub organizacjom dotacji (pieniędzy). Wspiera ich w inny sposób - rzeczowo, organizacyjnie. Jeśli rolą samorządu w ramach realizacji inicjatywy lokalnej będzie zabezpieczenie wkładu finansowego, to nie trafi on do wnioskodawców, tylko będzie wydatkowany bezpośrednio przez organ wykonawczy zgodnie z ustawą z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 113, poz. 759 ze zm.). Oznacza to jednak, że władze lokalne muszą przewidzieć w swoim budżecie środki na realizację takich zadań. Ponieważ trudno jest z wyprzedzeniem zaplanować, z jakimi inicjatywami mogą się zgłosić mieszkańcy (i jak kosztownymi) - możliwe, że w praktyce inicjatywy takie będą realizowane dopiero w kolejnym roku budżetowym. [Przykład 2]

Zadania własne

Gminy i powiaty dysponują również środkami publicznymi, które mogą być przeznaczane na dotacje celowe. Są one związane z realizacją zadań jednostek samorządu terytorialnego, a więc działań w zakresie promocji kultury, ekologii, ochrony środowiska, a także szeroko pojętego rozwoju społeczności lokalnej (w tym również organizacji wyjazdów, rajdów i wypoczynków dla seniorów i osób niepełnosprawnych).

Dotację mogą uzyskać m.in. podmioty, które nie są zaliczane do sektora finansów publicznych i nie działają w celu osiągnięcia zysku, w tym organizacje pozarządowe prowadzące działalność pożytku publicznego. Cel działania tych podmiotów powinien być zbieżny z celami publicznymi realizowanymi przez gminę, powiat czy województwo w zakresie, w jakim podmioty te ubiegają się o przyznanie dotacji. Ważne jest to, że informacji na temat otwartych konkursów ofert na realizację zadań publicznych oraz programu współpracy samorządu gminnego, powiatowego czy wojewódzkiego z organizacjami pozarządowymi w danym roku należy szukać na stronach internetowych urzędów gmin, powiatów, województw, w BIP oraz na tablicy ogłoszeń w urzędach. [Przykład 3]

Postępowanie w sprawie przyznania dotacji odbywa się zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Na dane zadanie podmiot może otrzymać dotację tylko z jednego biura urzędu miasta, gminy czy powiatu. Realizacja zadań następuje w formie wsparcia wraz z dofinansowaniem, które nie może przekraczać 80 proc. całkowitych kosztów zadania. Środkami finansowymi własnymi nie mogą być środki finansowe uzyskane lub przewidywane do uzyskania z innych biur samorządowych oraz środki ujęte w budżetach jednostek organizacyjnych i osób prawnych jednostek samorządu terytorialnego.

Od darczyńców

Zabezpieczając wakacyjne potrzeby osób niepełnosprawnych czy seniorów, warto pamiętać o funduszach lokalnych, które funkcjonują jako organizacje pozarządowe (stowarzyszenia bądź fundacje). Gromadzą środki finansowe od różnorodnych darczyńców na finansowanie lokalnych inicjatyw obywatelskich. Przyznają wsparcie w ramach konkursów dotacyjnych. Każda z tych organizacji ma swój obszar działania, z którego może przyjmować wnioski o dotację. Posiada własne regulaminy konkursów dotacyjnych i terminy przyjmowania wniosków. Dotacje przyznawane są wyłącznie na poziomie lokalnym. Fundusze lokalne są otwarte na różnorodne potrzeby - zarówno darczyńców, jak i społeczności, więc przyznawane dotacje i granty mogą wspierać działania w szerokim zakresie, takim jak:

● zdrowie i edukacja mieszkańców, pomoc społeczna,

● rozwój kultury i zachowanie tradycji, ochrona środowiska,

● sport, aktywizacja mieszkańców i środowisko.

Obecnie w Polsce działa kilkadziesiąt funduszy lokalnych. Wszystkie przyznają dotacje w ogłaszanych publicznie konkursach grantowych, własnych bądź o zasięgu ogólnopolskim. O dotacje mogą się ubiegać organizacje pozarządowe mające osobowość prawną, lokalne instytucje, grupy nieformalne, w imieniu których wniosek złoży organizacja pozarządowa lub instytucja publiczna mająca osobowość prawną, a także instytucje, które otrzymają specjalne pełnomocnictwo od zwierzchnich organów do przeprowadzenia planowanych działań (szkoła, dom kultury, biblioteka, klub sportowy itd.). [Przykład 4]

PCPR pomoże

Kolejną z samorządowych możliwości aktywnego wspierania seniorów i osób niepełnosprawnych jest działalność powiatowych centrów pomocy rodzinie. Są to samodzielne jednostki organizacyjno-budżetowe, bezpośrednio podporządkowane zarządowi powiatu. Centrum zarządza kierownik, który jest powoływany przez zarząd powiatu. Istotą działalności powiatowego centrum pomocy rodzinie jest udzielanie osobom (głównie niepełnosprawnym) i rodzinom takiego wsparcia, które umożliwi im w miarę samodzielną egzystencję, aktywność społeczną, skuteczną realizację ról społecznych, dając szansę na zaspokojenie podstawowych potrzeb, rozwój, integrację i funkcjonowanie w społeczeństwie oraz coraz lepsze radzenie sobie z pojawiającymi się problemami. Bezwzględnie również organizowanie wyjazdów wakacyjnych pomaga osobom niepełnosprawnym rozwijać się i funkcjonować w społeczeństwie. Jednostki te oprócz opracowywania i realizacji powiatowych programów działań na rzecz osób niepełnosprawnych pośredniczą również w dystrybucji środków z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Część z tych środków przyznawana jest również w okresie wakacyjnym.

Turnus rehabilitacyjny jest podstawową formą wspomagania rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych i tylko tym osobom przysługuje.

Samorządy powinny pamiętać, że warunkiem uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym jest posiadanie ważnego orzeczenia, o którym mowa w art. 1, art. 5 pkt 1a lub art. 62 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Przy spełnieniu odpowiednich warunków możliwy jest także wyjazd z opiekunem osoby niepełnosprawnej. Ważne jest, że w przypadku uzasadnionym szczególnie trudną sytuacją życiową osoby niepełnosprawnej dofinansowanie dla tej osoby lub dofinansowanie uczestnictwa jej opiekuna może zostać podwyższone do wysokości 35 proc. przeciętnego wynagrodzenia.

Do zadań realizowanych przez powiatowe centra pomocy rodzinie należy również pomoc kombatantom. PCPR-y zajmują się także pomocą kierowaną do repatriantów. Osobom tym przysługuje prawo do ubiegania się o specjalne dofinansowania na turnusy w okresie letnim.

Elektroniczna dojrzałość

Samorządy mogą wspierać seniorów przez dodatkowe organizowanie inicjatyw choćby w celu aktywizacji seniorów w sieci. Liczne gminy organizują specjalne miejsca - kafejki internetowe skierowane w sposób szczególny do ludzi starszych. Miejski Ośrodek Wspierania Inicjatyw Społecznych w Krakowie nieodpłatnie udostępnia organizacjom pozarządowym na projekty realizowane z myślą o krakowskich seniorach multimedialne sale szkoleniowe oraz pracownię komputerową. Dodatkowo Kraków finansował bezpłatne kursy komputerowe realizowane w MOWIS, w których uczestniczyły osoby starsze. Takie kursy w MOWIS przeprowadzały także organizacje pozarządowe. Skorzystało z nich łącznie ponad 300 osób.

Dodatkowo Kraków przystąpił, jako pierwsze miasto w Polsce, do Koalicji na rzecz Cyfrowego Włączenia Generacji 50+ "Dojrz@łość w sieci". Jest to inicjatywa zainaugurowana przez UPC Polska i Akademię Rozwoju Filantropii w Polsce, jednocząca firmy, organizacje pozarządowe, urzędy oraz instytucje przeciw wykluczeniu technologicznemu seniorów. Wagę działań koalicji doceniły Urząd Komunikacji Elektronicznej, Ministerstwo Infrastruktury oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, obejmując ją swoim patronatem. Idea powołania Koalicji na rzecz Cyfrowego Włączenia Generacji 50+ "Dojrz@łość w sieci" zrodziła się w wyniku doświadczeń związanych z realizowanym przez UPC od 2006 roku programem społecznym "Akademia e-Seniora UPC" oraz rezultatów badań nad wykorzystaniem nowych technologii przez osoby 50+. Koalicja ma charakter nieformalny i jest otwarta na nowych członków, firmy i instytucje, które chciałyby zaangażować się w kampanię na rzecz walki z e-wykluczeniem polskich seniorów.

Działalność rady

W celu sprawnego działania na rzecz osób starszych i niepełnosprawnych organizacje pozarządowe funkcjonujące na terenie danej jednostki samorządowej mogą złożyć wniosek o powołanie rady działalności pożytku publicznego. Przykładem jest mazowiecka rada, która podjęła działania w celu włączenia województwa mazowieckiego w obchody Europejskiego Roku Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej.

Rada ma charakter konsultacyjny i opiniodawczy. Zajmuje się m.in. opiniowaniem projektów uchwał i aktów prawa miejscowego dotyczących sfery zadań publicznych. Poprzez obecność w jej składzie działaczy organizacji pozarządowych ma wpływ na wiele decyzji i inicjatyw, które mogą powstać w gminie, powiacie czy województwie. Sposób powoływania członków rad oraz ich organizację i tryb działania określają uchwały przyjmowane przez organy stanowiące poszczególnych jednostek samorządowych. Charakter prawny tych uchwał był w ubiegłym roku przedmiotem analizy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Na wokandzie sądu zawisła sprawa dotycząca wydanej przez radę miejską uchwały w sprawie określenia trybu powoływania członków Rady Działalności Pożytku Publicznego, a także jej działania, terminów i sposobu zgłaszania kandydatur do jej składu. W sprawie tej wojewoda uznał, że uchwała taka zawierająca zapis o wejściu w życie z dniem ogłoszenia jest nieważna. Zdaniem wojewody przed wejściem w życie powinna ona zostać ogłoszona w wojewódzkim dzienniku urzędowym, ponieważ jest aktem prawa miejscowego. Rozstrzygnięcie to zostało zaskarżone przez burmistrza. W jego ocenie uchwała ma wewnętrzny charakter, ponieważ wyłoniona i działająca na podstawie jej przepisów rada będzie funkcjonować w strukturze miasta. Nie dotyczy ona zatem adresatów zewnętrznych, spoza struktur urzędu. WSA (sygn. akt II SA/Bk 522/11) przyznał jednak rację wojewodzie. Podkreślił, że akty prawa miejscowego nie muszą zawsze dotyczyć wszystkich mieszkańców jednostki terytorialnej. Wystarczy, gdy postanowienia aktu będą skierowane do nieograniczonego kręgu adresatów. Kwestionowana uchwała jest adresowana do organizacji pozarządowych i podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego. Dodatkowo przewiduje zachowania powtarzalne, a nie jednorazowe. Dotyczy bowiem powoływania członków Rady Działalności Pożytku Publicznego, której skład zmienia się po upływie dwuletniej kadencji. Jako akt prawa miejscowego podlega zatem obowiązkowi publikacji w dzienniku urzędowym. W innej sytuacji będzie nieważna.

Współpraca: Ewa Maria Radlińska

Przykład 1

Uniwersytet Trzeciego Wieku

Zarząd województwa małopolskiego uchwałą nr 465/12 z 27 kwietnia 2012 r. rozstrzygnął otwarty konkurs ofert na realizację w 2012 r. zadań publicznych województwa małopolskiego z obszaru pomocy społecznej, w tym działań na rzecz osób starszych, m.in. polegających na wsparciu prowadzenia uniwersytetów trzeciego wieku. Na otwarty konkurs wpłynęło 67 ofert. 29 z nich zostało odrzuconych ze względów formalnych. 38 ofert przeszło pozytywnie ocenę formalną. Zarząd województwa małopolskiego po zapoznaniu się z opinią Komisji Konkursowej postanowił dofinansować 27 zadań na łączną kwotę 500 tys. zł.

Przykład 2

Na basen i na boisko

W 2012 r. w gminie Milicz realizowane są przez organizacje (kluby, stowarzyszenia itd.) następujące programy: "Senior też pływak", "Przez ruch do zdrowia", "Zajęcia sportowe - seniorzy" "Aktywni 50 plus", z wykorzystaniem obiektów i urządzeń sportowych gminy Milicz w tym orlików (w zależności od zapotrzebowania organizatora), jak i sąsiednich gmin (basen). Realizowane są programy z zakresu turystyki i krajoznawstwa, np.: "Nordic Walking, czyli Dolina Baryczy z kijkami - edycja III", "VI Wojewódzki Rajd seniorów po Dolinie Baryczy".

Przykład 3

Turnus rehabilitacyjny

W bieżącym roku Gdańsk przyznał 611 dofinansowań (łącznie na 627 tys. 412 zł) do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym dla osób niepełnosprawnych, z czego 351 to dofinansowania dla osób powyżej 60. roku życia. Dofinansowanie pochodzi ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Większość z tych osób skorzysta z turnusu w okresie letnim. Ile dokładnie? Trudno powiedzieć, ponieważ osoby te nadal dokonują wyboru miejsc i terminów turnusów. Również funkcjonujące w Gdańsku placówki wsparcia dziennego (m.in. dzienne domy pomocy oraz środowiskowe domy samopomocy) przygotowały ciekawą ofertę letnią dla swoich podopiecznych. Są to m.in. wycieczki, wyjazdy integracyjne na Kaszuby, zajęcia kulturalne, festyny itp.

Przykład 4

Stowarzyszenia dobroczynne

Stowarzyszenie Nidzicki Fundusz Lokalny jest organizacją dobroczynną, która zarządza funduszami dla poprawy warunków życia mieszkańców powiatu nidzickiego i regionu Warmii i Mazur. Stowarzyszenie jest wspierane przez przedsiębiorstwa prywatne i państwowe, instytucje samorządowe i organizacje pozarządowe krajowe i zagraniczne oraz osoby fizyczne. Uzyskane przez stowarzyszenie fundusze są ciągle gromadzone, a jedynie dochody z nich uzyskiwane wykorzystywane są do spełniania potrzeb charytatywnych społeczności - od przyznawania stypendiów dla uzdolnionych i ubogich studentów, poprzez wspieranie działań innych organizacji społecznych, do pomocy rodzinom wiejskim na ich ekonomiczne usamodzielnienie.

1550 zł kosztuje 14-dniowy wypoczynek dla emerytów z rehabilitacją w Zakopanem

1795 zł przeciętna emerytura w Polsce w 2011 roku

7,4 mln osób - liczba emerytów w Polsce w 2011 roku

Mariusz Mosiołek

mariusz.mosiołek@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. nr 96, poz. 873 z późn. zm.). Ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 1997 r. nr 123, poz. 776 z późn. zm.). Ustawa z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.).

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2012/128/i02.2012.128.088000400.805.jpg@RY2@

Janusz Waligóra, rzecznik prasowy Urzędu Gminy Świdnica

Klub Seniora z Bystrzycy Górnej od 16 lat prowadzi działalność integracyjną, kulturalną i turystyczną dla seniorów w swoim regionie. Efekt ich aktywności daje impuls kolejnym grupom seniorów w sąsiednich sołectwach gminy Świdnica. Tak powstał w 2009 r. Klub seniora w Pszennie. W najbliższy weekend seniorzy z Bystrzycy Górnej podsumują cykl 5 letnich spotkań z zaprzyjaźnionym klubem z Lauchhammer (Niemcy). Każde tego typu działanie niesie za sobą wydatki. Poprzez współpracę z Gminnym Ośrodkiem Kultury, Sportu i Rekreacji w Świdnicy seniorzy mogą liczyć na wsparcie finansowe od gminy. Środki na funkcjonowanie m.in. klubów seniora przeznacza Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w ramach dotacji podmiotowej jaką otrzymuje od gminy Świdnica na funkcjonowanie instytucji kultury w danym roku budżetowym. Miejscem spotkań seniorów są świetlice, które są im udostępniane przez ośrodek kultury. Działania klubów są także wspomagane składkami członkowskimi, które przeznaczane są na potrzeby kulturalne i społeczne seniorów. Realizacja ich zadań cieszy się uznaniem w środowisku lokalnym oraz w gminie Świdnica.