Jakie świadczenia przysługują rodzicowi na urlopie wychowawczym

Dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie przebywania na urlopie wychowawczym jest świadczeniem skierowanym do rodziców, którzy decydują się na skorzystanie z tego uprawnienia pracowniczego. Jego przyznanie wymaga spełnienia warunków wynikających nie tylko z kodeksu pracy, a związanych z prawem do takiego urlopu, ale przede wszystkim ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W jej przypadku najważniejsze jest osiąganie przez rodziców dochodów w wysokości nieprzekraczającej określonego kryterium.

Nie tylko rodzic

Prawo do dodatku przysługuje matce, ojcu, opiekunowi prawnemu lub faktycznemu dziecka. Tym ostatnim jest osoba, która faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i wystąpiła do sądu rodzinnego o jego przysposobienie.

Przepisy przewidują trzy maksymalne przedziały czasowe, w ciągu których może on być wypłacany. Podstawowy z nich wynosi 24 miesiące. To oznacza, że w sytuacji, gdy rodzic będzie chciał wykorzystać całkowity wymiar urlopu wychowawczego przewidziany przez kodeks pracy, a który wynosi 3 lata, to nie będzie mógł przez cały ten czas otrzymywać dodatku. Od tej generalnej zasady są jednak dwa wyjątki umożliwiające dłuższą wypłatę wsparcia, a mianowicie przez:

● 36 miesięcy, jeżeli rodzic sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu;

● 72 miesiące, w sytuacji, gdy dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności lub znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wysokość dodatku wynosi 400 zł miesięcznie, przy czym za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się go w wysokości 1/30 za każdy dzień miesiąca. Rodzic powinien też pamiętać, że nie otrzyma wyższej pomocy, jeżeli podczas urlopu sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem, niezależnie od tego, czy pochodzą one z ciąży mnogiej (np. bliźnięta), czy są w różnym wieku. Dodatek ten nie jest bowiem uzależniony od liczby maluchów znajdujących się pod opieką rodzica, ale od samego faktu jej sprawowania. Podobnie jeden dodatek będzie też przysługiwał w przypadku równoczesnego korzystania z urlopu wychowawczego przez obydwoje rodziców.

Dodatkowa praca

Ustawa określa też przesłanki negatywne, które powodują, że gmina nie przyzna dodatku. Po pierwsze nie będzie on przysługiwał, jeżeli rodzic bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawał w stosunku pracy krótszym niż sześć miesięcy [Przykład 1].

Nie może też w jego trakcie otrzymywać zasiłku macierzyńskiego. Z kolei dziecko nie może przebywać w placówce zapewniającej całodobową opiekę, czyli takiej, która zapewnia pełne nieodpłatne utrzymanie, np. specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładu opieki zdrowotnej oraz w innych przypadkach zaprzestania osobistej opieki nad dzieckiem. Jeżeli więc przez większą część tygodnia przebywa ono poza domem i wraca do niego tylko na dwa dni, to mimo że w tym czasie trudno jest mówić o sprawowaniu opieki nad dzieckiem, dodatek będzie jednak przyznany.

Ostatnia przesłanka negatywna dotyczy niektórych przypadków podejmowania przez rodzica w trakcie urlopu wychowawczego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Otrzymywanie dodatku do zasiłku będzie w takiej sytuacji możliwe, pod warunkiem że nie uniemożliwia mu to sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem [Przykład 2]. Przepisy nie określają jednak szczegółowo, jaką pracę może podjąć rodzic oraz jak w tym czasie powinna wyglądać opieka nad dzieckiem, pozostawiając tę decyzję uznaniu gminy, która indywidualnie rozpatruje każdą taką sprawę.

Złożenie wniosku

Ubieganie się o dodatek do zasiłku rodzinnego, w sytuacji gdy rodzic rozpoczyna urlop wychowawczy, zależy od tego, czy rodzic jest już uprawniony właśnie do zasiłku rodzinnego. Jeżeli dotychczas nie miał go przyznanego, musi przede wszystkim złożyć wniosek o przyznanie tego świadczenia. Jego druk jest określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 27 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 298, poz. 1769). Rodzic może go otrzymać w urzędzie gminy lub ośrodku pomocy społecznej (jeśli to ta instytucja zajmuje się przyznawaniem zasiłków).

We wniosku opiekun musi podać podstawowe dane osobowe dotyczące jego oraz dzieci, a także zaznaczyć w nim, że chce się też ubiegać o dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w trakcie urlopu wychowawczego. Do tego wniosku musi też dołączyć dodatkowe dokumenty. Najważniejsze z nich dotyczą wysokości dochodu, ponieważ świadczenia rodzinne są uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego 504 zł miesięcznie na osobę w rodzinie lub 583 zł, jeżeli wychowuje się w niej niepełnosprawne dziecko.

Ponadto świadczenia na dzieci są przyznawane na czas okresu zasiłkowego, który rozpoczyna się 1 listopada, a kończy 31 października następnego roku kalendarzowego. Pod uwagę są więc brane dochody osiągnięte przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w trakcie którego rodzic ma otrzymywać wsparcie. Obecnie są to więc dochody z 2010 roku. Dokumentami określającymi wysokość dochodu są:

● zaświadczenia z urzędu skarbowego lub oświadczenia członków rodziny o osiągniętym dochodzie podlegającym opodatkowaniu na podstawie przepisów o PIT,

● oświadczenia o wysokości dochodu, składane przez osoby rozliczające się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku,

● oświadczenia o dochodach niepodlegających opodatkowaniu, np. alimentów, stypendiów szkolnych.

W odrębnym zaświadczeniu lub oświadczeniu rodzic musi też podać wysokość składki zdrowotnej. Druki tych formularzy również są określone w wymienionym wyżej rozporządzeniu ministra pracy.

Jednak ponieważ przejście opiekuna na urlop wychowawczy spowodowało, że nie osiąga już dochodu, konieczny będzie jeszcze jeden dokument, umożliwiający gminie uaktualnienie sytuacji dochodowej rodziny w porównaniu z rokiem bazowym, którego dotyczy złożone oświadczenie lub zaświadczenie o dochodzie. Samorząd będzie mógł wówczas zastosować procedurę dochodu utraconego, polegającą na tym, że nie będzie on w ogóle uwzględniany. Do tego właśnie celu potrzebny jest dokument zawierający datę, od której nastąpiła utrata dochodu oraz jego kwota [Przykład 3].

Dodatkowe zaświadczenia

W związku z tym, że prawo do dodatku w trakcie opieki nad dzieckiem na urlopie wychowawczym jest uzależnione od spełniania kilku dodatkowych warunków, okoliczności je potwierdzające wymagają dołączenia kolejnych dokumentów. Są to:

● zaświadczenie pracodawcy albo oświadczenie o terminie i okresie, na jaki został udzielony urlop wychowawczy, oraz o co najmniej sześciomiesięcznym okresie pozostawania w stosunku pracy bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego,

● zaświadczenie organu emerytalno-rentowego albo oświadczenie, że osoba ubiegająca się o dodatek jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych - w przypadku gdy osoba mu podlega,

● imienny raport miesięczny osoby ubezpieczonej potwierdzający odprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne, z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku o dodatek - jest on wymagany tylko w sytuacji, gdy rodzic zgłoszenie do ubezpieczeń dokumentuje oświadczeniem,

● zaświadczenie placówki zapewniającej całodobową opiekę o liczbie dni w tygodniu, w których korzysta w niej z całodobowej opieki, albo oświadczenie o niekorzystaniu przez więcej niż 5 dni w tygodniu w takiej placówce - konieczne tylko, gdy dziecko zostało w niej umieszczone,

● inne dokumenty i oświadczenia niezbędne do ustalenia prawa do tego dodatku.

Większość druków tych zaświadczeń i oświadczeń też jest określona w załącznikach do rozporządzenia, rodzic będzie więc mógł je uzyskać w swojej gminie.

36 miesięcy wynosi maksymalny okres, w trakcie którego rodzic na urlopie wychowawczym otrzymuje dodatek, jeżeli opiekuje się więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu

Ważne

Niezależnie od liczby dzieci, którymi zajmuje się rodzic w trakcie urlopu wychowawczego, będzie mu przysługiwał tylko jeden dodatek do zasiłku z tego tytułu

Przykłady

1 Rodzic musi być zatrudniony przez sześć miesięcy w sposób ciągły

Warunek dotyczący wymaganego okresu zatrudnienia został w ustawie o świadczeniach rodzinnych określony odmiennie w porównaniu z kodeksem pracy. Ten przy ustalaniu prawa do urlopu wychowawczego pozwala sumować okres zatrudnienia u kilku pracodawców, aby uzyskać wymagane sześć miesięcy. Natomiast przy ubieganiu się o dodatek do zasiłku, przepisy wyraźnie wskazują, że musi to być zatrudnienie ciągłe, bez żadnych przerw. W tym przypadku rodzic powinien więc poczekać do 1 sierpnia, kiedy upłynie minimalny okres pracy pozwalający na uzyskanie dodatku, i dopiero wtedy złożyć wniosek o urlop, a potem o świadczenie w gminie.

2 Dodatkowa praca nie może ograniczać sprawowania opieki nad dzieckiem

Podjęcie pracy na urlopie wychowawczym nie oznacza, że automatycznie rodzic traci prawo do dodatku. Musi on jednak zgłosić taką informację do gminy, wskazując w jaki sposób, gdzie oraz przez jaką liczbę godzin taka praca będzie wykonywana. Samorząd może też prosić rodzica o złożenie oświadczenia, jak w tym czasie będzie sprawowana opieka nad dzieckiem. Jeżeli gmina na tej podstawie uzna, że dodatkowe zatrudnienie nie uniemożliwia mu sprawowania osobistej opieki, to będzie dalej otrzymywał dodatek. Rodzic powinien jednak pamiętać, że gmina będzie też musiała sprawdzić, czy osiąganie przez niego nowego dochodu z tytułu zatrudnienia nie spowoduje przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń rodzinnych. Jeżeli tak się stanie, straci on prawo do zasiłku na dziecko oraz dodatków, które na nie otrzymuje, w tym tego związanego z opieką na urlopie wychowawczym.

3 Gmina pomniejszy dochód rodziny o ten utracony w wyniku rozpoczęcia urlopu

Uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego jest w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych dochodem utraconym. Dlatego gdy rodzic dołączy jeszcze dodatkowy dokument wskazujący na wysokość tego dochodu i datę jego utraty, gmina będzie uwzględniała tylko ten osiągnięty przez drugiego z opiekunów. Następnie podzieli go przez liczbę osób w rodzinie oraz miesięcy w roku, w których był faktycznie uzyskiwany. Jeżeli okaże się on niższy od kryterium dochodowego, rodzic otrzyma zarówno zasiłek, jak i dodatek związany z urlopem wychowawczym. Zostanie on przyznany od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganymi dokumentami.

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 10 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 z późn. zm.).