Co się zmieni w pieczy zastępczej

Placówki wsparcia dziennego

Ośrodki wsparcia dziennego, do których należą m.in. świetlice środowiskowe, kluby, ogniska wychowawcze i działalność wychowawców w formie pracy podwórkowej mogą być prowadzone przez gminy, powiaty oraz podmioty niepubliczne działające na ich zlecenie lub samodzielnie. Ich założenie wymaga uzyskania zezwolenia, które jest wydawane przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Po zmianach w przypadku placówek o zasięgu ponadgminnym takie pozwolenia będzie można otrzymać od starosty.

Gmina lub powiat będą też mogły zapewnić wspólną obsługę ekonomiczno-administracyjną i organizacyjną prowadzonych przez siebie placówek. W tym celu będą mogły utworzyć centrum administracyjne lub zlecić realizację tego zadania na podstawie ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 234, poz. 1536 ze zm.).

Kierownikiem takiej jednostki może być osoba, która nie jest i nie była pozbawiona władzy rodzicielskiej. Władza taka nie może być jej też zawieszona lub ograniczona. W przypadku gdy samorząd zdecyduje się na rozwiązanie z centrum organizacyjnym, wszystkimi świetlicami kieruje osoba stojąca na czele tej jednostki, przy pomocy wychowawców wyznaczonych w poszczególnych miejscach opieki.

WAŻNE

Gmina lub powiat będą mogły zapewnić wspólną obsługę ekonomiczno-administracyjną i organizacyjną prowadzonych przez siebie placówek

Nowelizacja reguluje też kwestię wymagań lokalowych i sanitarnych, które musi spełnić podmiot zakładający placówkę wsparcia dziennego. Obowiązujące jeszcze przepisy wskazują, że musi on przedstawić pozytywną opinię wydaną przez miejskiego lub powiatowego komendanta straży pożarnej oraz inspektora sanitarnego o warunkach bezpieczeństwa i higieny w budynku oraz jego najbliższym otoczeniu. Jest to zapis bardzo ogólny, które nie odsyła też do innych regulacji, dlatego okazało się, że w praktyce wymagania stawiane przez przedstawicieli tych służb były bardzo zróżnicowane i często restrykcyjne, np. stosowano takie same regulacje, jakie dotyczą szkół i przedszkoli.

Dzięki zmianie przepisów standardy będą takie same dla wszystkich placówek i zostaną określone odrębnie w rozporządzeniu wydanym przez ministra pracy i polityki społecznej. Ich spełnienie będzie w dalszym ciągu potwierdzane przez straż pożarną i sanepid.

WAŻNE

Nowelizacja doprecyzowała, że pozytywne opinie straży pożarnej i sanepidu mają mieć formę decyzji administracyjnej

Nowe standardy zaczną obowiązywać dopiero po 12 miesiącach od wejścia w życie nowej ustawy. Tyle czasu będzie miał minister pracy na wydanie rozporządzenia w tej sprawie. Jednocześnie uregulowana została sytuacja tych placówek, które już działają. Dotyczy to zarówno tych świetlic, które powstały, jeszcze zanim weszła w życie ustawa z 9 czerwca 2011 r., a więc na podstawie przepisów o pomocy społecznej, oraz tych, które zostały utworzone w ciągu ostatnich trzech i pół roku. [tabela 1]

TABELA 1

Kto się musi dostosować
Po 1 stycznia 2012 r.	● Brak konieczności dostosowywania się do rozporządzenia w sprawie warunków lokalowych i sanitarnych. ● Dalsze funkcjonowanie na podstawie przepisów, które obowiązywały w momencie ich tworzenia.
Przed 1 stycznia 2012 r.	● Przedłużenie o pół roku, do 1 lipca 2015 r. okresu, w którym placówki mogą działać bez konieczności dostosowywania się do wymogów ustawy z 9 czerwca 2011 r. w dotychczasowym brzmieniu, a w szczególności posiadania pozytywnych opinii straży pożarnej i sanepidu. ● Mimo dodatkowego czasu wiele świetlic nie będzie w stanie uzyskać pozytywnych opinii, a ze względu na ich ważną rolę, będą mogły dalej funkcjonować, o ile wójt do 1 lipca stwierdzi, że zapewniają dzieciom bezpieczne i higieniczne warunki pobytu. ● Nowe przepisy nie określają kryteriów, na podstawie których taka ocena ma być przeprowadzana.

1528 placówek wsparcia dziennego działa w Polsce

Źródło: MPiPS - sprawdzanie z wykonania ustawy o pieczy zastępczej za 2013 r.

38 190 tyle dzieci uczęszcza do świetlic środowiskowych, klubów czy ognisk wychowawczych

Źródło: MPiPS - sprawdzanie z wykonania ustawy o pieczy zastępczej za 2013 r.

Do tej pory ustawa z 9 czerwca 2011 r. nie zawierała żadnych przepisów dotyczących sprawowania nadzoru nad placówkami wsparcia dziennego. Teraz będzie to obowiązkiem wójta oraz zarządu powiatu. Do wykonywania tego zadania będą oni mogli pisemnie upoważnić pracownika urzędu lub kierownika jednostki organizacyjnej. W ramach postępowania kontrolnego mają oni prawo do:

●żądania informacji, danych i dokumentów,

●wstępu do obiektów i pomieszczeń kontrolowanej jednostki,

●przeprowadzania oględzin obiektów, składników majątku oraz przebiegu czynności objętych standardami,

●żądania od pracowników udzielania informacji w formie pisemnej lub ustnej,

●obserwacji dzieci przebywających w placówce,

●przeprowadzania indywidualnych rozmów z dziećmi.

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 5-11, 90 i art. 8 ustawy z 7 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny oraz systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw.

Przybędzie Asystentów rodziny i koordynatorów

Za wspieranie osób, które mają problemy opiekuńczo-wychowawcze, odpowiadają w gminach asystenci rodziny. Obecnie przepisy wymagają, aby jeden taki pracownik zajmował się nie więcej niż 20 rodzinami. Aby jednak udzielana przez nich pomoc była efektywna, konieczne okazało się zmniejszenie tej liczby do 15. Ponadto rozszerzony został zakres pracy asystenta o rodziców wychowujących dzieci, którzy są małoletni i opuszczają młodzieżowy ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii, schronisko dla nieletnich lub zakład poprawczy. Asystent będzie im przydzielany przez kierownika ośrodka pomocy społecznej, po tym jak pracownik socjalny przeprowadzi u nich rodzinny wywiad środowiskowy.

Ze względu na jakość świadczonej pomocy zaostrzone zostały też limity stawiane koordynatorom, którzy zajmują się rodzinami zastępczymi oraz rodzinnymi domami dziecka. Pod swoją opieką będą mogli mieć nie 30, ale najwyżej 20 rodzin. Na koordynatorów nałożony został też obowiązek podnoszenia kwalifikacji zawodowych, a za zapewnienie szkoleń im to umożliwiających odpowiedzialny będzie organizator rodzinnej pieczy zastępczej. Nowe przepisy nie regulują jednak szczegółowych zasad, na jakich ma się to odbywać.

@RY1@i02/2014/170/i02.2014.170.05000030d.812.jpg@RY2@

Rodziny zastępcze

225 tyle jest w Polsce rodzinnych domów dziecka

Stan na 31 XII 2012 r. Źródło GUS

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 3-4 i pkt 34 ustawy z 7 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny oraz systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw.

Więcej nadzoru i informacji o dziecku

Doświadczenia pierwszych lat funkcjonowania ustawy z 9 czerwca 2011 r. pokazały konieczność wprowadzenia modyfikacji w zakresie rodzinnych form opieki, do których należą rodziny zastępcze (spokrewnione z dzieckiem, zawodowe i niezawodowe) oraz rodzinne domy dziecka. Wiele z nich ma charakter porządkujący, jak np. te dotyczące dokumentacji dziecka objętego pieczą.

Powiatowe centrum pomocy rodzinie oraz organizator rodzinnej pieczy zastępczej będą miały obowiązek gromadzenia i przekazywania rodzinie zastępczej, prowadzącemu rodzinny dom dziecka, ale też dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej informacji i dokumentacji o dziecku, obejmujących:

●sytuację prawną dziecka, w tym wskazującej na możliwość jego przysposobienia,

●sytuacji rodzinną i dane o jego rodzeństwie,

●stan zdrowia małoletniego, w tym kartę szczepień,

●odpis aktu urodzenia dziecka oraz zgonu zmarłego rodzica (w przypadku sierot i półsierot),

●orzeczenie sądu o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej albo wniosek rodziców, dziecka bądź osoby trzeciej o takiej potrzebie,

●dokumenty szkolne, np. świadectwa,

●diagnozę psychofizyczną, w tym dziecka o specjalnych potrzebach edukacyjnych,

●plan pracy z rodziną biologiczną przekazany przez asystenta, a gdy gmina go nie zatrudnia, przez sam samorząd.

Dodatkowe informacje są wymagane w przypadku małoletnich cudzoziemców. Są to m.in. dokumenty uprawniające go do przebywania na terenie Polski.

Nowelizacja rozwiązuje problem braku nadzoru nad organizatorem rodzinnej pieczy zastępczej (jest nim najczęściej powiatowe centrum pomocy rodzinie) i nad samymi opiekunami w podobny sposób, jak zostało uregulowane w stosunku do placówek wsparcia dziennego. To oznacza, że kontrola będzie sprawowana przez zarząd powiatu przez upoważnionych pracowników. Będą im też przysługiwały te same uprawnienia, jak wymienione w przypadku świetlic środowiskowych. To właśnie ten przepis budzi największe kontrowersje. Szczególnych przepisów wymagało też określenie samorządu właściwego do przeprowadzania czynności nadzorczych w sytuacji, gdy umowa o pełnienie funkcji rodziny zastępczej zawodowej lub o organizacji rodzinnego domu dziecka jest zawarta przez starostę innego powiatu niż ten, na którego terenie one mieszkają. W takich sytuacjach to porozumienie między nimi zawierane w tej sprawie powinno też regulować kwestie kontroli.

Nowe przepisy z jednej strony łagodzą wymagania, jakie stawiane są rodzicom zastępczym i osobom prowadzącym rodzinny dom poprzez odejście od wymogu niekaralności za umyślne przestępstwo skarbowe, ale z drugiej strony je zaostrzają. Chodzi tu o wprowadzenie wymogu posiadania przez kandydatów oprócz zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia drugiego wystawionego przez psychologa. Celem tej drugiej opinii jest potwierdzanie predyspozycji i motywacji do zajmowania się dziećmi. Badania u psychologa będą powtarzane co dwa lata. Za ich zapewnienie będzie odpowiedzialny organizator rodzinnej pieczy zastępczej.

WAŻNE

Warunkiem zostania rodziną zastępczą jest m.in. ukończenie szkolenia. Teraz prawo do prowadzenia takich zajęć uzyskają także ośrodki adopcyjne

Nowym zadaniem organizatora będzie też obowiązkowe podejmowanie działań związanych z uregulowaniem sytuacji prawnej dziecka, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od umieszczenia dziecka w rodzinne zastępczej nie wpłynie do sądu informacja o ustaniu przyczyny skierowania go do niej. W takim przypadku będzie on składał do sądu wniosek wraz z uzasadnieniem o wszczęcie z urzędu postępowania o wydanie zarządzeń wobec dziecka, którego celem ma być uporządkowanie jego sytuacji. Do takiego wniosku organizator powinien dołączyć opinię gminy prowadzącej pracę z rodziną biologiczną.

Kolejna grupa zmian również jest związana z funkcjonowaniem rodzinnych form pieczy i przysługujących im świadczeń [tabela 2]. Jedną z nich jest umożliwienie zatrudnienia i pobierania wynagrodzenia z tytułu pomocy przy sprawowaniu opieki nad dziećmi i przy pracach gospodarskich współmałżonkowi osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka. To samo rozwiązanie dotyczy współmałżonka tego zawodowego rodzica zastępczego, który otrzymuje pensję ze względu na pełnioną funkcję na podstawie umowy podpisanej z starostą.

Następna zmiana zrównuje prawo rodzin zastępczych zawodowych i niezawodowych w zakresie możliwości zawarcia kontraktu o przekształcenie w rodzinny dom dziecka, o ile spełniają ustawowe warunki do tego. Obecnie przysługuje ono tylko tej pierwszej grupie opiekunów.

TABELA 2

Zmiany w świadczeniach dla rodzin zastępczych
● Wskazanie wprost w ustawie, że przysługujące rodzinie zastępczej zawodowej, niezawodowej i rodzinnemu domowi dziecka świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania obejmuje też koszty zakupu opału. ● Uszczegółowienie przypadków, gdy opiekunowie mogą otrzymać pomoc, gdy zajmują się podopiecznymi, którzy są już pełnoletni. Świadczenia i dodatki będą im wypłacane (również za wrzesień), gdy dziecko: - po ukończeniu nauki w szkole ponadgimnazjalnej zostało w tym samym roku kalendarzowym przyjęte na studia wyższe, - po ukończeniu studiów pierwszego stopnia zostało przyjęte w tym samym roku na studia wyższego stopnia. ● Poszerzenie katalogu instytucji całodobowej opieki, w których pobyt dziecka uzasadnia obniżenie do 20 proc. wysokości dotychczas wypłacanych świadczeń. Na tej liście znalazły się: hospicjum stacjonarne, oddział medycyny paliatywnej, areszt śledczy, schronisko dla nieletnich, zakład karny, zakład poprawczy.	● Zniesienie ograniczenia w przyznawaniu dofinansowania do wypoczynku poza miejscem zamieszkania tylko w przypadku dzieci w wieku od 6 do 18 lat. ● Odejście od pomniejszania świadczenia na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka o jego dochód, jeżeli go osiąga, np. z tytułu renty lub alimentów: - w tym celu powiat będzie musiał w ciągu miesiąca od wejścia w życie ustawy zmienić dotychczasowe decyzje określające wysokość pomocy uwzględniającej kwotę dochodu. - zmiany wymagają też decyzje o ustaleniu opłaty wydane osobom dysponującym tym dochodem w taki sposób, że będą one obowiązywać tylko do dnia poprzedzającego wejście nowelizacji w życie.

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 15-18, 21, 24-25, 27, 34-37, art. 11, 17 ustawy z 7 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny oraz systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw.

Domy dziecka bardziej elastyczne

Nowelizacja ustawy o pieczy zastępczej rozszerza liczbę przypadków, w której do placówki opiekuńczo-wychowawczej (może być ona typu socjalizacyjnego, interwencyjnego lub specjalistyczno-opiekuńczego) możliwe jest umieszczenie dziecka poniżej 10. roku życia. Obecnie taki wyjątek dotyczy rodzeństwa oraz sytuacji, gdy przemawia za tym stan zdrowia dziecka. Po zmianach dodany do tego zostanie przypadek malucha, którego rodzic (ojciec lub matka) przebywa w tej konkretnej jednostce.

Złagodzenie obecnych wymogów jest też wprowadzenie zmian związanych z liczbą podopiecznych domów dziecka. Co do zasady w tych, które powstały po 1 stycznia 2012 r., nie może przebywać więcej niż 14 wychowanków. W placówkach utworzonych przed tą datą limit został określony na 30 dzieci (do poziomu obowiązującego nowe domy jednostki będą musiały dojść do 1 stycznia 2021 r.). Dzięki nowelizacji dyrektor placówki będzie mógł mimo przekroczenia wspomnianego standardu i za pozwoleniem wojewody przyjąć kolejne dziecko, o ile jego dotychczasowy podopieczny został umieszczony w jednej z wymienionych w przepisach placówek. Należy do nich:

●dom pomocy społecznej,

●specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy,

●młodzieżowy ośrodek socjoterapii,

●młodzieżowy ośrodek wychowawczy,

●specjalny ośrodek wychowawczy,

●hospicjum stacjonarne,

●oddział medycyny paliatywnej,

●areszt śledczy,

●schronisko dla nieletnich,

●zakład karny,

●zakład poprawczy.

Nowe przepisy nie określają jednak, jak dyrektor placówki powinien postąpić w sytuacji, gdy przebywające w jednej z tych instytucji dziecko wróci do swojego pierwotnego miejsca opieki, a będzie tam już umieszczony dodatkowy, nowy podopieczny. Taka sama możliwość przekroczenia limitu miejsc została zresztą wprowadzona również w przypadku placówek opiekuńczo-wychowawczych utworzonych wcześniej, przewidzianych na 30 dzieci.

Nowelizacja w przypadku domów dziecka powtarza też niektóre zmiany, które dotyczą rodzinnych form pieczy. Chodzi m.in. o wprowadzenie nadzoru ze strony powiatu oraz występowanie przez dyrektora z wnioskiem do sądu o wszczęcie z urzędu postępowania o wydanie zarządzenia, które ma zbadać, czy są warunki umożliwiające powrót dziecka do rodziny biologicznej czy umieszczenia go w rodzinie przysposabiającej. Będzie się to odbywało w ciągu 18 miesięcy od umieszczenia małoletniego w domu dziecka.

WAŻNE

Przepis obligujący wystąpienie z wnioskiem o ustalenie sytuacji prawnej dziecka będzie stosowany w stosunku do tych, które trafią do pieczy po wejściu w życie nowelizacji ustawy. W przypadku obecnie tam przebywających będzie to działanie fakultatywne

Ponadto w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego starosta będzie mógł zatrudnić tylko osobę wskazaną przez jej dyrektora. Będzie mogła nim być osoba spokrewniona, spowinowacona lub jego małżonek.

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 15, 41, 43, 45, 92 i art. 11 ustawy z 7 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny oraz systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw.

Ocena sytuacji dziecka i proces usamodzielniania

Wśród zmienianych nowelizacją ustawy z 9 czerwca 2011 r. przepisów są również te regulujące zasady dokonywania okresowej oceny sytuacji dziecka oraz samych rodzin zastępczych i rodzinnych domów dziecka. Jedną z nich jest doprecyzowanie, jaki powinien być skład zespołu dokonującego takiej oceny w zależności od tego, czy małoletni przebywa w rodzinnej czy instytucjonalnej formie opieki. W tym drugim przypadku członkowie tego gremium, a także organizator rodzinnej pieczy zastępczej i dyrektor placówki opiekuńczo-wychowawczej, będą mieli obowiązek przygotowania specjalnej opinii, która będzie przekazywana do ośrodka adopcyjnego. Ma ona wskazywać m.in. na zasadność przysposobienia małoletniego, jego kontakty z rodziną biologiczną, wspólne umieszczenie z rodzeństwem.

Z kolei rodzice zastępczy otrzymali możliwość odwołania się od stanowiska przedstawionego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, sprawdzającego wywiązywanie się z powierzonej im roli. Takie zastrzeżenia będą mogli złożyć do starosty w ciągu 14 dni od otrzymania oceny, a ten będzie miał tyle samo czasu na ich rozpatrzenie. W razie ich uwzględnienia ocena będzie przeprowadzana po razu drugi. Natomiast za nieprzyjęcie odwołania rodziców będzie uważana sytuacja, w której przez wspomniane dwa tygodnie uwagi nie zostaną rozpatrzone.

WAŻNE

W przypadku gdy ostateczna ocena rodziny zastępczej (lub rodzinnego domu dziecka) jest negatywna, kolejna jest dokonywana po 6 miesiącach. Gdy ponownie będzie ona niekorzystna, organizator skieruje do sądu wniosek o uchylenie postanowienia o umieszczeniu w niej dziecka

Na skutek nowelizacji ustawy modyfikacji ulegną też regulacje odnoszące się do udzielania pomocy dla osób usamodzielniających się, które opuszczają rodzinę zastępczą lub dom dziecka. W związku z tym, że często mają one problem w odnalezieniu się w samodzielnym życiu, np. załatwianiu spraw urzędowych, do oferowanego im wsparcia dołączone zostanie zapewnianie im pomocy prawnej i psychologicznej. Doprecyzowania wymagały też przepisy wskazujące na właściwość powiatu, który powinien rozpatrywać wniosek o przyznanie osobom usamodzielniającym się świadczeń pieniężnych. Takie podanie należy składać do tego samorządu, który ponosił koszty pobytu pełnoletniego już dziecka w pieczy. Można to będzie zrobić za pośrednictwem kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie mieszczącego się w miejscu pobytu tej osoby (jeżeli są to dwa różne samorządy).

Istotna zmiana dotyczy też terminu, w którym usamodzielniający się wychowanek musi wskazać opiekuna, którym może być pracownik socjalny lub rodzic zastępczy, wspierający go w podejmowanych krokach. Obecnie jego wybór powinien nastąpić na dwa miesiące przed osiągnięciem pełnoletności. Po wejściu w życie nowelizacji opiekun musi być wskazany na rok wcześniej, co ma pozwolić wychowankowi na lepsze przygotowanie się do dorosłego życia.

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 51-52, 54-57, art. 10 i 12-13 ustawy z 7 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny oraz systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw.

Ośrodki adopcyjne

Funkcjonowanie ustawy z 9 czerwca 2011 r. wymaga zmian w zakresie działalności ośrodków adopcyjnych. Obejmują one m.in. procedurę przysposobienia dziecka. Ośrodek, kwalifikując dziecko do adopcji, będzie opierał się dodatkowo na wspomnianej wyżej opinii, przygotowywanej przez zespół ds. okresowej oceny sytuacji dziecka. Z 14 do 30 dni zwiększy się czas, który ta instytucja będzie miała na dokonanie kwalifikacji dziecka do adopcji krajowej i rozpoczęcie poszukiwania kandydatów na jego rodziców.

Gdy nie uda się ich znaleźć, to tak jak obecnie dokumentacja małoletniego będzie przekazywana do ośrodka, który prowadzi wojewódzką bazę danych i który przekaże ją do jednostek w innych regionach. Z kolei te rozpoczną swoje poszukiwania odpowiednich opiekunów, a proces ten będzie trwał 55 zamiast 45 dni. Po upłynięciu tego czasu działania te będą dalej kontynuowane, ale jednocześnie będzie można rozpocząć etap procedury obejmujący możliwość przysposobienia międzynarodowego. Obydwie te kwalifikacje zostały wyraźnie rozdzielone i uszczegółowione, np. w zakresie postępowania w przypadku rodzeństwa.

WAŻNE

Nowe przepisy wskazują jednoznacznie elementy, które powinna zawierać karta dziecka sporządzana na potrzeby poszukiwania rodziców

Ponadto ośrodki adopcyjne oprócz szkoleń dla kandydatów do przysposobienia będą mogły organizować dodatkowo kursy dla potencjalnych rodziców zastępczych, chociaż nie będą mogły ich organizować łącznie dla obydwu tych grup. Jednostki te mają być też objęte nadzorem marszałków województw. Zastosowane będą przy tym te same zasady, które regulują kontrolę gmin nad placówkami wsparcia dziennego oraz powiatów nad rodzinną i instytucjonalną pieczą zastępczą.

TABELA 3

Podstawowe elementy nadzoru
● żądanie informacji i danych, ● prawo wstępu do nadzorowanych obiektów i przeprowadzanie w nich oględzin, ● żądanie od pracowników udzielania informacji i wyjaśnień, ● wzywanie i przesłuchiwanie świadków, ● zwracanie się o wydanie opinii przez biegłych, ● obserwacja dzieci i pracy wychowawców, ● przeprowadzanie indywidualnych rozmów z dziećmi.	●n tytuł magistra na kierunku pedagogika, pedagogika specjalna, psychologia, nauki o rodzinie lub innym kierunku, który obejmuje resocjalizację, pracę socjalną, pedagogikę opiekuńczo-wychowawcze, ● co najmniej trzyletni staż pracy w zawodzie pedagoga, psychologa, w zakresie resocjalizacji albo taki sam okres pracy z dziećmi lub rodziną w jednostkach pieczy zastępczej.

Sankcje pieniężne

● od 500 zł do 10 tys. zł - za brak realizacji zaleceń pokontrolnych,

● 10 tys. zł - za prowadzenie placówki wsparcia dziennego, placówki opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówki terapeutyczno-opiekuńczej, interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego lub ośrodka adopcyjnego bez zezwolenia lub bez zlecenia przez wójta, starosty albo marszałka województwa,

● w przypadku prowadzenia przez podmiot większej liczby wspomnianych instytucji bez zezwolenia, kara pieniężna jest wymierzana osobno za każde takie miejsce.

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 59-68, 71 i art. 15 ustawy z 7 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny oraz systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw.

Nadzór wojewody

Wprowadzenie wymogu sprawowania kontroli przez wójtów, zarządów powiatów i samorządów wojewódzkich nad podległymi im placówkami i rodzinami zastępczymi to tylko jeden z elementów zmian związanych z nadzorem. Do ustawy z 9 czerwca 2011 r. dodany zostaje cały dział regulujący jego sprawowanie przez wojewodę. Obecnie taka kontrola dotyczy tylko działalności placówek opiekuńczo-wychowawczych. Pozostałe zadania wynikające z ustawy są tylko przez służby wojewody monitorowane. Oznacza to więc powrót do rozwiązań, które obowiązywały do końca 2011 r., gdy piecza zastępcza podlegała przepisom o pomocy społecznej.

Po nowelizacji nadzorowane będą działania związane z wspieraniem rodziny, pieczą zastępczą, usamodzielnianiem pełnoletnich wychowanków i adopcją, które są wykonywane przez samorządy oraz jednostki organizacyjne. Kontroli będzie też podlegać zgodność zatrudniania ich pracowników z wymaganymi kwalifikacjami.

Organizacja i tryb przeprowadzania kontroli, np. jej częstotliwość, mają być szczegółowo określone w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej, ale część tych zasad została wskazana bezpośrednio w nowych przepisach ustawy [tabela 3]

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 78, 87-88 i art. 9 ustawy z 7 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny oraz systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw.

Finansowanie

Od samego początku obowiązywania ustawy z 9 czerwca 2011 r. gminy, powiaty i województwa borykają się z problemem braku dostatecznych środków na realizację objętych ustawą zadań. Uchwalona właśnie nowelizacja utrzymuje dotychczasowe udzielane wsparcie z budżetu państwa, modyfikując niektóre zasady jego udzielania. Przewiduje ona, że w latach 2015-2017 minister pracy i polityki społecznej będzie miał prawo, tak jak miało to miejsce w ostatnich trzech latach, prowadzić programy dofinansowania i organizować konkursy o jego uzyskanie. W szczególności chodzi o przekazywanie samorządom dotacji na pokrycie wydatków związanych z zatrudnianiem asystentów rodziny, koordynatorów rodzinnej pieczy zastępczej czy szkoleń dla opiekunów. Jednocześnie zniesiony zostanie obowiązujący obecnie warunek zagwarantowania przez samorząd wkładu własnego i ograniczenia budżetowej dotacji do wysokości 50 proc. kosztów realizacji danego zadania. To oznacza, że samorządy będą mogły otrzymać wyższą pomoc.

Ponadto do ustawy wprowadzone zostało upoważnienie dla Rady Ministrów do przyjęcia rządowego programu wspierania rodzin z dziećmi. Szczegółowe jego warunki mają być każdorazowo określane w rozporządzeniu.

WAŻNE

W przypadku obydwu typów programów wojewodom będzie przysługiwał 1 proc. z udzielonej dotacji na pokrycie kosztów ich obsługi

Nowelizacja doprecyzowuje też przepisy, przesądzając o tym, że gminy, które mają obowiązek dofinansowywać koszt utrzymania dzieci w rodzinach zastępczych (oraz w placówkach opiekuńczo-wychowawczych), mają brać udział w finansowaniu wynagrodzeń rodziców zastępczych i osób prowadzących rodzinne domy dziecka.

Kolejną kwestią, która wymagała pilnego rozwiązania było uregulowanie tego, kto ponosi koszty pobytu dziecka umieszczanego przez sąd w jednostce należącej do podmiotów leczniczych, a mianowicie w zakładzie opiekuńczo-leczniczym, pielęgnacyjno-opiekuńczym lub rehabilitacji leczniczej, bez wcześniejszego umieszczenia go w pieczy zastępczej. W takich sytuacjach NFZ opłaca bowiem tylko koszty świadczeń zdrowotnych, ale nie np. wyżywienia czy zakwaterowania dziecka. Nowelizacja wprost wskazuje, że w takiej sytuacji wniesienie opłaty (wynoszącej 200 proc. najniższej emerytury) leży w gestii powiatu właściwego ze względu na jego miejsce zamieszkania. W tych kosztach będzie też partycypować gmina z zachowaniem takich samych zasad, jakie obowiązują przy dzieciach trafiających do pieczy zastępczej.

Nowelizacja zacznie obowiązywać po 14 dniach od publikacji w Dzienniku Ustaw, z wyjątkiem kilku przepisów, które wejdą w życie w późniejszych terminach

Podstawa prawna

Art. 1 pkt 80, 82, 86, 95 i art. 6 ustawy z 7 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rodziny oraz systemie pieczy zastępczej oraz niektórych innych ustaw.