Mniej luk w 500+. Zmiany czekają też Kartę Dużej Rodziny oraz żłobki

Wiele nowości w jednym miejscu

Ustawa z 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U. poz. 1428) znana jest głównie z modyfikacji obejmujących sztandarowy rządowy program 500+, ale dodatkowo wprowadza poprawki do całego pakietu ustaw. Dla samorządów oznacza to sporo nowych obowiązków zwłaszcza z zakresu opieki żłobkowej oraz wspierania rodzin wielodzietnych. Najważniejsze dla nich zmiany zostały przewidziane w ustawach:

● z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.),

● z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 489 ze zm.),

● z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. poz. 195 ze zm.).

Te trzy ustawy omówimy razem, bo większość wprowadzanych w nich zmian dotyczących np. ustalania sytuacji dochodowej członków rodziny jest analogiczna i już weszła w życie od 1 sierpnia. Ich celem jest uszczelnienie przepisów i doprecyzowanie niektórych z nich.

Dwa kolejne nowelizowane akty prawne to:

● ustawa z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 157 ze zm.), która przewiduje złagodzenie części wymogów związanych z zakładaniem i prowadzeniem żłobków oraz klubów dziecięcych, modyfikacje w procedurze ich rejestracji w gminach oraz rozszerza obowiązki kontrolne samorządów,

● ustawa z 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny (Dz.U. poz. 785 ze zm.), która zakłada, że więcej osób będzie mogło składać wnioski w gminach o jej wydanie, a oprócz formy papierowej, będzie też dostępna jako aplikacja na smartfon.

OPINIA EKSPERTA

Koniec żonglowania dochodem

@RY1@i02/2017/150/i02.2017.150.183000200.802.jpg@RY2@

Elżbieta Rafalska minister rodziny, pracy i polityki społecznej

Główne zasady programu "Rodzina 500+" pozostają bez zmian. Przyjęta przez Sejm RP ustawa wprowadziła ujednolicenie terminu składania wniosków o różne formy wsparcia. Dzięki temu od 1 sierpnia można składać wnioski o świadczenia wychowawcze, a także o świadczenia rodzinne i z Funduszu Alimentacyjnego. W praktyce oznacza to dla rodzin dużą oszczędność czasu. Nie muszą one przychodzić do urzędu z wnioskami kilkukrotnie.

Ustawa eliminuje również nieliczne, niepożądane zjawiska, które zaobserwowaliśmy w pierwszym okresie. Ogranicza ona np. możliwość pobierania świadczenia przez osoby deklarujące samotne wychowywanie dziecka w sytuacji, gdy faktycznie wychowują dziecko z drugim rodzicem. Prawo do uzyskiwania świadczenia wychowawczego w przypadku samotnego rodzica zostało uzależnione od ustalenia alimentów.

Zlikwidowana zostanie również możliwość fikcyjnego, sztucznego obniżania dochodu poprzez rozwiązywanie umowy o pracę i nawiązanie jej następnego dnia u tego samego pracodawcy, ale z niższym wynagrodzeniem. W takiej sytuacji nie będzie stosowany mechanizm utraty/uzyskania dochodu. Ujednolicony został też sposób ustalania wysokości dochodu osób ubiegających się o świadczenia na pierwsze dziecko - dochód osób prowadzących działalność gospodarczą, którzy rozliczali się uproszczonymi metodami, ustalany będzie tak jak wszystkich innych, czyli w oparciu o dane z urzędu skarbowego, a nie jak dotychczas na podstawie ich nieweryfikowalnego oświadczenia.

Celem przeprowadzonych zmian było więc z jednej strony ułatwienie rodzicom ubiegania się o świadczenia, a z drugiej jeszcze lepsze adresowanie świadczeń, tak aby trafiały one do uprawnionych osób.

I. Weryfikacja 500+ dokładniejsza

Przy rozpatrywaniu wniosków o świadczenia urzędnicy muszą szczególnie zwracać uwagę na osoby deklarujące samotne rodzicielstwo oraz zmniejszenie dochodu z tytułu utraty zatrudnienia. Tylko po spełnieniu dodatkowych warunków będą mogły otrzymać pieniądze na dzieci

Od początku tego miesiąca w gminach ruszyło przyjmowanie wniosków na drugi okres wypłaty świadczeń wychowawczych z rządowego programu 500+. Wszystkie osoby, które chcą kontynuować pobieranie pieniędzy na dzieci, powinny złożyć wniosek w tej sprawie. Podstawowe reguły programu pozostają bez zmian. 500 zł przysługuje na każde drugie i kolejne dzieci do momentu skończenia przez 18. roku życia, a na pierwsze pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Kwota progu również została na tym samym poziomie i dalej wynosi 800 zł lub 1200 zł na osobę w rodzinie (wyższa kwota obowiązuje, gdy jest w niej niepełnosprawny potomek).

W przepisach są jednak pewne zmiany. Są one odpowiedzią na zaobserwowane w trakcie funkcjonowania programu nieprawidłowości. Dotyczą one głównie kryterium dochodowego, jakie trzeba spełnić, by uzyskać pieniądze na pierwsze dziecko w rodzinie.

Ten sam pracodawca, dochód będzie utracony

Jedna z takich zmian jest związana z stosowaniem procedury utraty i uzyskania dochodu. Co do zasady, jest tak, że przy obliczaniu jego wysokości przypadającego na jednego członka rodziny należy wziąć pod uwagę to, co zostało uzyskane w roku kalendarzowym, tzw. bazowym, poprzedzającym okres, na który rodzic wnioskuje o świadczenia. W zbliżającym się okresie świadczeniowym będą to zarobki z 2016 r. Nie oznacza to jednak, że zmiany, jakie w sytuacji finansowej rodziny zaszły po jego zakończeniu, nie zostaną uwzględnione. Służy do tego specjalny mechanizm utraty i uzyskania dochodu. Sprowadza się on do tego, że w przypadku gdy u jednego z członków rodziny doszło do utraty dochodu - zarówno po roku bazowym, jak i w jego trakcie - nie jest on w ogóle uwzględniany. Z kolei gdy dojdzie do jego uzyskania, jego kwota powiększa te osiągnięte w roku bazowym. Co ważne, to przepisy określają okoliczności, jakie mogą być uznane za utratę dochodu.

Niektórzy rodzice, aby uzyskać świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko w rodzinie, w porozumieniu z pracodawcą rozwiązywali bowiem np. umowę o pracę i niedługo potem podpisywali kolejną, ale z niższym wynagrodzeniem. Dzięki temu ich dochody były niższe od wymaganego progu.

I tak, jeżeli rodzic lub członek rodziny stracił dochód z pracy, a następnie w ciągu trzech miesięcy uzyskał go u tego samego pracodawcy, zleceniodawcy, zamawiającego dzieło lub ponownie zarejestrował własny biznes, to taka okoliczność nie będzie traktowana jako utrata dochodu. W praktyce będzie to wyglądać tak, że gmina po utracie dochodu najpierw przyzna świadczenia na dzieci. Dopiero potem, po 3 miesiącach - liczonych od dnia utraty dochodu, a nie złożenia wniosku czy wydania decyzji - sprawdzi, czy rodzic lub inny członek rodziny nie podjął zatrudnienia u tego samego podmiotu lub znowu nie założył działalności. Jeśli zostanie to potwierdzone, samorząd wyda decyzję uchylającą świadczenia i będzie dochodził zwrotu tych już wypłaconych jako nienależnie przyznanych.

!Spełnienie nowych wymogów do ubiegania się o 500+ przez samotnych rodziców potwierdzą co do zasady alimenty zasądzone przez sąd, ale może to być też inny tytuł zatwierdzony przez sąd, np. akt notarialny czy ugoda zawarta przed mediatorem.

Nowe przepisów budziły wśród gmin wątpliwości. - Nie było do końca wiadomo, czy sytuacja, w której osoba po zakończeniu działalności gospodarczej rozpoczyna po trzech miesiącach inny jej rodzaj, jest objęta nowymi regulacjami. Podobne wątpliwości były związane z rezygnacją z pracy i jej ponowne podjęcie w tym samym zakładzie pracy, ale na umowie zleceniu lub o dzieło - mówi Magdalena Rynkiewicz-Stępień, zastępca dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu.

Kwestie te zostały jednak już wyjaśnione w podręczniku przygotowanym przez MRPiPS (jest udostępniony na stronie resortu), który ma pomóc gminom w przyznawaniu 500 zł na nowy okres świadczeniowy. Z przedstawionych w nich przykładów wynika, że bez znaczenia jest rodzaj lub przedmiot wykonywanej działalności gospodarczej oraz to, że rodzic uzyskuje dochód u tego samego pracodawcy, ale na podstawie innego tytułu prawnego.

Automatyczna wysyłka

Kolejna problematyczna kwestia była związana z tym, w jaki sposób należy weryfikować to, czy członek rodziny faktycznie utracił pracę, czy - jak się to zdarzało dotychczas - rezygnuje z niej na krótki czas, a potem się zatrudnia u tego samego pracodawcy tylko po to, by otrzymać świadczenie na pierwsze dziecko. W efekcie sprawdzenia będzie wymagać każdy przypadek, gdy doszło do przyznania świadczeń na dzieci na skutek zmniejszenia dochodu spowodowanego utratą pracy lub wyrejestrowania działalności gospodarczej, zwłaszcza że takich sytuacji jest bardzo dużo. MRPiPS jednak postanowiło ułatwić gminom wykonywanie nowego obowiązku. W sytuacji gdy wniosek zostanie wprowadzony do systemu dziedzinowego - służącego do obsługi świadczeń wychowawczych - i będzie w nim zaznaczone, że doszło do utraty dochodu na skutek utraty zatrudnienia lub zakończenia prowadzenia firmy, to po trzech miesiącach zostanie automatycznie wysłane zapytanie do ZUS o taką osobę. Na podstawie uzyskanej w ten sposób informacji o odprowadzaniu składki zdrowotnej samorząd dowie się, czy jest ona nadal bezrobotna, czy pracuje u tego samego lub innego pracodawcy. - Nowa funkcja brzmi obiecująco, ale zobaczymy, jak będzie działać w praktyce - stwierdza Natalia Siekierka, zastępca kierownika działu świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu.

Rodzic na ryczałcie

Druga istotna modyfikacja, która obowiązuje od 1 sierpnia br., dotyczy ustalania wysokości dochodu osiąganego przez rodzica lub członka rodziny prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą, który rozlicza się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów (np. kartą podatkową lub ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych). W trwającym jeszcze okresie świadczeniowym (w 500+ i FA) oraz zasiłkowym (w świadczeniach rodzinnych) takie osoby składały oświadczenie, w którym deklarowały, ile wyniósł ich dochód z działalności. Jednak podawana w nim kwota nie podlegała weryfikacji. Część Polaków zaniżała więc jej wysokość mimo osiągania wysokich przychodów. Takim przypadkom ma zapobiegać zmiana w przepisach, która po raz pierwszy znajdzie zastosowanie przy ustalaniu uprawnień do świadczeń na nowe okresy ich wypłaty, które zaczną się 1 października i 1 listopada br. Jeżeli we wniosku o przyznanie 500 zł czy zasiłku rodzinnego zaznaczona zostanie rubryka, że członek rodziny w roku bazowym osiągał dochody rozliczane podatkiem ryczałtowym (kartą podatkową lub ryczałt od przychodów ewidencjonowanych), to ustalanie dochodu na potrzeby 500+ lub zasiłku będzie się odbywać na podstawie dwóch dokumentów. Pierwszym z nich jest dołączane do wniosku zaświadczenie z urzędu skarbowego, które będzie zawierało informacje o wysokości przychodu, formie podatku oraz o jego stawce i opłaconej wysokości. Natomiast drugim dokumentem jest ogłoszone przez ministra rodziny, pracy i polityki społecznej obwieszczenie z 27 lipca 2017 r. obwieszczenie zawierające kwotę dochodu za 2016 r. (M. P. poz. 766). W zależności od tego, jaka będzie wskazana w zaświadczeniu kwota podatku (karta podatkowa) lub wysokość przychodu i stawka podatkowa (ryczałt od przychodów ewidencjonowanych), gmina przyporządkuje mu określoną kwotę dochodu zawartą w obwieszczeniu. Na przykład dla osoby rozliczającej się kartą podatkową, która w 2016 r. zapłaciła fiskusowi między 4371,00 zł a 4796,59 zł należności, przypisany jest dochód roczny wynoszący 12 990,44 zł. Z kolei osoba osiągająca przychody objęte ryczałtem ewidencjonowanym o stawce 10 proc., między 22 200,00 zł a 23 000,00 zł ma dochód w kwocie 3572,74 zł

Co ważne, nowe rozwiązania w zakresie określania dochodu rodziców prowadzących własną firmę odnoszą się wprost do jego kwot uzyskiwanych w roku bazowym, poprzedzającym okres, na który składany jest wniosek. Natomiast może się zdarzyć, że wnioskujący o dane świadczenie uruchomi działalność dopiero w tym roku. Ten zaś również musi być uwzględniony przy weryfikowaniu uprawnień do świadczeń. Wymieniony jest bowiem w katalogu dochodów uzyskanych, o który to powinien być powiększany ten osiągnięty w roku bazowym.

- Skoro w nowelizacji nie została przewidziana żadna szczególna regulacja odnosząca się wprost do dochodu ryczałtowców, pochodzącego z działalności rozpoczętej po 1 stycznia 2017 r., to będziemy stosować ogólny przepis, który określa zasady dokumentowania dochodu uzyskanego. Będzie więc wymagane dołączenie oświadczenia zawierające jego kwotę z miesiąca następującego po miesiącu, w którym własna firma została uruchomiona - informuje Eliza Dygas, kierownik działu świadczeń rodzinnych MOPS w Płocku.

Prawidłowość takiego postępowania potwierdza MRPiPS.

MRPiPS wyjaśnia: Uznamy oświadczenie strony

Zapytaliśmy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w jaki sposób będzie ustalany dochód osób ubiegających się o świadczenia na okres 2017/2018, które osiągały dochody objęte zryczałtowanym podatkiem od niektórych przychodów, jeśli rozpoczęły działalność gospodarczą po 2016 r.

Oto odpowiedz, jaką otrzymaliśmy:

Ustawa z 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin wprowadza nowy mechanizm ustalania dochodu z działalności gospodarczej podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Będzie on polegał na tym, że gminny organ właściwy w oparciu o dane z zaświadczenia wydanego przez naczelnika urzędu skarbowego dotyczące formy opłaconego podatku, wysokości przychodu, stawki podatku, wysokości opłaconego podatku będzie odczytywał dochód z obwieszczenia ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ogłoszonego w Monitorze Polskim.

Należy podkreślić, że powyższy mechanizm odnosi się tylko do ustalania dochodu z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy/świadczeniowy, począwszy od dochodu z roku 2016, dla potrzeb ustalania prawa do świadczeń wychowawczych na pierwsze dziecko (a także świadczeń rodzinnych i z funduszu alimentacyjnego) na okres 2017/2018.

Natomiast sposób ustalania dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy/świadczeniowy z pozarolniczej działalności gospodarczej (opodatkowanej zarówno na zasadach ogólnych, jak i na zasadach zryczałtowanych) za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, będzie się odbywać niezmiennie jak do tej pory w oparciu o art. 7 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (i analogiczne zapisy art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), czyli na podstawie oświadczenia strony.

Dopiero w okresach: świadczeniowym oraz zasiłkowym, które rozpoczną się w 2018 r., gminy będą samodzielnie uzyskiwać informacje z urzędów skarbowych odnoszące się do dochodu osób rozliczających się podatkiem ryczałtowym.

OPINIA EKSPERTA

Wnioskodawca wypełnia i podpisuje wszystkie druki o świadczenia

@RY1@i02/2017/150/i02.2017.150.183000200.804.jpg@RY2@

Damian Napierała zastępca dyrektora ds. świadczeń w Poznańskim Centrum Świadczeń

Ustawa z 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin zawiera istotną zmianę z punktu widzenia organów przyznających świadczenia rodzinne, z FA oraz programu 500+. Dotychczas wzory wniosków oraz wielu zaświadczeń i oświadczeń, które trzeba do nich dołączać, były określane w rozporządzeniach wydawanych przez ministra rodziny, pracy i polityki społecznej. Tym samym nie było możliwe ubieganie się o świadczenia w oparciu o inne druki. Nowelizacja przepisów spowodowała jednak, że takie jednolite wzory już nie obowiązują, bo rozporządzenia określają jedynie obowiązkowe elementy wniosku, a MRPiPS opracowuje jedynie przykładowe formularze, które mogą być przez organy wykorzystywane (są zamieszczone w Biuletynie Informacji Publicznej). Tak więc to od gminy zależy, jakie rozwiązanie zastosuje - czy będzie udostępniać rodzicom wnioski zalecane przez ministerstwo, czy np. przygotuje własne lub zmodyfikuje te, które obowiązują w bieżących okresach świadczeniowym i zasiłkowym. W przypadku Poznania zdecydowaliśmy się na wzory zaproponowane przez MRPiPS. Jeśli natomiast gmina wybierze to pierwsze rozwiązanie, to musi kierować się zapisami rozporządzeń i nie może pominąć wymienionego w nich elementu lub wymagać wykraczających po za ich zakres informacji. ⒸⓅ

Bez alimentów nie ma 500+

Ustawa z 7 lipca 2017 r. wprowadziła też do ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zmiany odnoszące się do osób, które deklarują się jako samotni rodzice. Przez to pojęcie rozumiana jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji lub rozwiedziona, chyba że wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego ojcem. Do tej pory w trwającym jeszcze - rozpoczętym 1 kwietnia 2016 r. - okresie wypłaty 500 zł było tak, że samotni rodzice nie podawali w składzie rodziny ojca małoletnich, a gmina nie wymagała od nich posiadania alimentów, tak jak ma to miejsce w przypadku zasiłku rodzinnego. Problem w tym, że niektóre osoby deklarowały samotną opiekę, mimo że pozostawały w nieformalnym związku z ojcem dzieci. Gminy alarmowały resort rodziny, że dzięki temu mogły nie wpisywać ojca do składu rodziny i nie wykazywać jego dochodów przy wnioskowaniu o 500 zł na pierwsze dziecko w rodzinie. Teraz to się jednak zmieniło. Nowe brzmienie art. 8 ust. 2 ustawy z 11 lutego 2016 r. przewiduje, że świadczenie wychowawcze na dane dziecko nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej nie zostały na nie zasądzone alimenty na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd. Zatem, że jeśli osoba nie będzie miała zasądzonych alimentów na dziecko, to albo będzie musiała wpisać jego ojca do składu rodziny albo nie otrzyma świadczenia wychowawczego. Jednocześnie wprowadzone zostały wyjątki od tej zasady. Mają one zastosowanie do sytuacji, gdy:

● drugie z rodziców dziecka nie żyje,

● ojciec jest nieznany,

● powództwo o ustalenie alimentów zostało oddalone przez sąd,

● sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka, a drugiego nie zobowiązał do płacenia alimentów,

● dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach.

Wymóg posiadania alimentów dotyczy każdego dziecka, na które samotny rodzic składa wniosek, a więc nie tylko pierwszego, gdzie obowiązuje kryterium dochodowe, ale również drugiego i następnych potomków. Jednocześnie, gdy rodzic nie będzie miał zasądzonych alimentów na każde z samotnie wychowywanych dzieci, nie spowoduje to, że taki potomek zostanie wyłączony ze składu rodziny, ale świadczenia na niego nie otrzyma.

Ponadto wraz z nowym obowiązkiem dla rodziców wprowadzona została specjalna procedura postępowania dla gmin w przypadkach, gdy w momencie składania wniosku o 500 zł na dziecko zainteresowany nie ma jeszcze ustalonych alimentów (zawarta w art. 19 ust. 4-6 ustawy z 11 lutego 2016 r.). Polega ona na tym, że samorządowy organ po przyjęciu takiego wniosku wyznacza trzymiesięczny termin na dostarczenie tytułu wykonawczego. Za taki uznawane będzie też zabezpieczenie powództwa o alimenty, a więc przyznanie ich przez sąd na czas trwania postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Jeśli w tym czasie rodzic potwierdzi posiadanie alimentów lub będzie miał dokumenty wskazujące, że ustalenie alimentów jest niemożliwe, wtedy świadczenie wychowawcze przysługuje od miesiąca złożenia wniosku, o ile spełnione są pozostałe warunki uprawniające do jego uzyskiwania.

PRZYKŁAD 1

Wszystko zależy od daty orzeczenia ustalającego

Samotny rodzic złożył wniosek o 500 zł w październiku, a w listopadzie dostarczy orzeczenie ustalające alimenty od października. W takiej sytuacji świadczenie na dziecko będzie mu przysługiwać od 1 października.

PRZYKŁAD 2

By otrzymać świadczenie, trzeba spełnić warunek

Samotny rodzic złożył wniosek o 500 zł w październiku, a w listopadzie dostarczył orzeczenie, na podstawie którego alimenty należą mu się od listopada. W takim przypadku nie ma możliwości przyznania świadczeń od miesiąca złożenia wniosku, czyli października, ale listopada, bo to wtedy zaczął on spełniać przesłankę do uzyskania świadczenia (zasądzone alimenty).

Dodatkowo przewidziana została sytuacja, gdy powodem braku dostarczenia tytułu wykonawczego w wyznaczonym czasie było to, że sąd odmówił udzielania zabezpieczenia w sprawie o alimenty. Wtedy bieg trzymiesięcznego terminu ulega zawieszeniu do dnia dostarczenia dokumentu potwierdzającego ich posiadanie. Wówczas 500 zł będzie się należeć rodzicowi od:

● miesiąca złożenia wniosku, ale nie wcześniej niż od miesiąca, od którego drugi rodzic został zobowiązany do płacenia alimentów, jeśli spełnione są pozostałe przesłanki do świadczenia,

● miesiąca złożenia wniosku, jeżeli dostarczony został dokument wskazujący na brak możliwości uzyskania alimentów, np. sąd oddalił powództwo o alimenty.

WAŻNE

Zasady, które obowiązują od tego miesiąca samotnych rodziców ubiegających się o świadczenie wychowawcze, będą dotyczyć również wnioskowania o becikowe.

Ponadto ustawa z 7 lipca 2017 r. modyfikuje kwestie techniczne związane z wnioskowaniem o świadczenia. Zmiana sprowadza się do tego, że dołączane do wniosków oświadczenia zawierające informacje o dochodach nieopodatkowanych osiągniętych przez członków rodziny w roku bazowym oraz o wielkości gospodarstwa rolnego muszą być od 1 sierpnia br. wypełniane i podpisywane tylko przez samego wnioskodawcę (a nie osoby osiągające takie dochody czy też właściciela gospodarstwa). Należy zwrócić przy tym uwagę, że ta regulacja dotyczy nie tylko ubiegania się o pieniądze na dzieci na nadchodzące okresy: świadczeniowy i zasiłkowy 2017/2018 r., ale też o wsparcie na te jeszcze trwające, a więc w oparciu o przepisy obowiązujące jeszcze do końca lipca br. Jeżeli więc np. w sierpniu matka urodziła pierwsze dziecko i będzie składać wniosek na ostatnie dwa miesiące bieżącego okresu, to ona, jako wnioskodawca, wypełnia i podpisuje wszystkie druki.

!Kobieta mająca dwoje dzieci z różnymi partnerami, która pozostaje w związku nieformalnym z ojcem młodszego, nie musi przy ubieganiu się o 500 zł na pierwsze dziecko przedstawiać dokumentów potwierdzających zasądzenie alimentów, gdyż nie jest samotnym rodzicem.

Przyjęcie takiej zasady przez ustawodawcę jest dobrym rozwiązaniem i to zarówno z punktu widzenia rodzica, jak i jednostki prowadzącej postępowanie o przyznanie świadczeń. W sytuacji gdy w oświadczeniach trzeba coś poprawić lub uzupełnić, można zrobić to już w momencie składania dokumentów przez wnioskodawcę. Tym samym nie trzeba wzywać tego członka rodziny, do którego odnosi się oświadczenie lub prosić wnioskodawcę o dostarczenie dokumentu, który będzie prawidłowo wypełniony. Warto podkreślić, że ponosi on też odpowiedzialność za podane w nim treści, również wtedy gdy okażą się niezgodne z stanem faktycznym.

Dochód dziecka dochodem rodziny

Definicja rodziny przewiduje, że w jej skład wchodzą nie tylko dzieci poniżej 18. roku życia, ale też zamieszkujące wspólnie z rodzicami i pozostające na ich utrzymaniu dzieci, które nie skończyły 25 lat oraz starsze, mające orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. To oznacza, że również ich dochody liczą się do kryterium przy ustalaniu uprawnień do 500 zł na dziecko. Podobnie jest w przypadku, gdy młodociany uczeń otrzymuje wynagrodzenie w ramach praktycznej nauki zawodu.

OPINIE EKSPERTÓW

Praktyka pokaże, czy nadużycia będą wyeliminowane

@RY1@i02/2017/150/i02.2017.150.183000200.805.jpg@RY2@

Fot. Bogusław Świerzowski/ Kraków.pl/Materiały prasowe

Jan Żądło dyrektor wydziału spraw społecznych Urzędu Miasta w Krakowie

W celu zapobiegania przypadkom dopasowywania przez wnioskodawców i członków ich rodzin osiąganego dochodu do kryterium uprawniającego do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko ustawodawca wprowadził dwa nowe rozwiązania. Pierwszym z nich jest wyłączenie stosowania przepisów dotyczących utraty i uzyskania dochodu w ciągu trzech miesięcy u tego samego pracodawcy, zleceniodawcy lub zamawiającego dzieło oraz z tytułu ponownego rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej. Druga nowa regulacja spowoduje, że osoby rozliczające się w formie uproszczonej nie będą już składały niepodlegających weryfikacji oświadczeń, w których w sposób dowolny deklarowały wysokość dochodu. Jednak dzisiaj jeszcze przedwcześnie jest oceniać, czy przepisy spełnią te zamierzenia, bo dopiero praktyka i czas ich stosowania odpowiedzą na pytanie, czy będzie to zapobiegać nieuprawnionemu pobieraniu świadczeń wychowawczych.

Z kolei doprecyzowanie art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uprości prowadzenie postępowań w zakresie sprawowania opieki naprzemiennej. Dziecko będzie zaliczało się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców, w sytuacji gdy będzie ono, zgodnie z orzeczeniem sądu, pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub rozłączeniu, jeśli będzie sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach. Ta zmiana uwzględniła orzecznictwo wojewódzkich sądów administracyjnych, jakie pojawiło się w tej kwestii, oraz pozwoli łatwiej organom ustalić, kiedy ma miejsce opieka naprzemienna. Dotyczy to również tego, w jakiej wysokości wypłacić przysługujące świadczenie rodzicom. Zgodnie z art. 5 ust. 2a każdemu z nich będzie przysługiwać połowa jego kwoty za dany miesiąc.

II. Karta Dużej Rodziny w smartfonie

Gminy będą udostępniać osobom posiadającym Karty Dużej Rodziny (KDR), aplikację na urządzenia elektroniczne. To pozwoli im na korzystanie ze zniżek bez konieczności przedstawiania dokumentu w formie papierowej

W ramach ustawy z 7 lipca 2017 r. znowelizowana została ustawa z 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 785 ze zm.). Reguluje ona zasady uzyskiwania przez członków rodziny wielodzietnej dokumentu uprawniającego do różnego typu ulg i zniżek. Większość przewidzianych w ustawie zmian będzie wchodzić w życie od 1 stycznia 2018 r., ale część zaczęła obowiązywać już od początku tego miesiąca. Dotyczy to m.in. wzoru wniosku o wydanie KDR lub jej duplikatu. W tym przypadku wybrane zostało analogiczne rozwiązanie co przy ubieganiu się o świadczenia na dzieci. Taki sam dla całego kraju wzór wniosku o KDR nie jest więc już określony przepisami rozporządzenia. Zamiast tego wskazany w nim został tylko katalog danych, które powinny być w nim zawarte. Natomiast w BIP MRPiPS zamieszczony został przykładowy formularz, który może być przez gminy udostępniany ubiegającym się o kartę, przy czym samorządy mogą też opracować własny dokument. Dodatkowo znalazły się w nim również przykładowe druki oświadczeń, które trzeba do niego dołączyć, tj.:

● o planowanym terminie ukończenia nauki w szkole lub w szkole wyższej,

● dotyczące władzy rodzicielskiej, m.in. czy nie została odebrana,

● o pozostawieniu dziecka, które skończyło 18 lat w dotychczasowej rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka.

Z kolei od początku przyszłego roku członkowie rodziny wielodzietnej będą mogli wnioskować o wydanie KDR nie tylko w formie tradycyjnej, czyli papierowego dokumentu, ale też aplikacji na urządzenia mobilne (smartfony, tablety). W związku z tym wprowadzony został wymóg podawania we wniosku adresu poczty elektronicznej oraz numeru telefonu (bez tego nie będzie możliwe aktywowanie aplikacji). Co do zasady, jeśli rodzic będzie ubiegał się o wydanie karty zarówno tradycyjnej, jak i elektronicznej, gmina nie będzie pobierała od niego żadnej opłaty. Jeśli natomiast wybierze tylko KDR papierową, a po jakimś czasie zdecyduje się na aplikację (lub na odwrót), wtedy będzie musiał zapłacić 9,21 zł. Odrębnie uregulowana została sytuacja osób będących już obecnie posiadaczami kart oraz tych, którzy uzyskają je do 1 stycznia 2018 r. Przy występowaniu o aplikację będą zwolnione z konieczności zapłacenia za jej wizualizację, pod warunkiem że zgłoszą się do gminy w ciągu dwóch lat, czyli do 1 stycznia 2020 r. Po tym terminie będą musiały zapłacić 9,21 zł.

Ponadto znowelizowana ustawa o KDR zawiera też zmiany dotyczące finansowania jej realizacji przez gminy. Obecnie samorząd otrzymuje z budżetu państwa dotację za wydanie:

● kart dla członków jednej rodziny - 9,21 zł,

● dokumentu nowemu członkowi rodziny wielodzietnej lub osobie, która była już jego posiadaczem - 2,69 zł,

● duplikatu karty - 1,34 zł.

Po zmianach gminom będzie dodatkowo przysługiwać dotacja za stwierdzenie utraty prawa do posiadania karty oraz przyznania jej w formie elektronicznej osobie dysponującej papierowym dokumentem (i na odwrót). Za wykonanie tych czynności gminy będą otrzymywać odpowiednio 2,69 zł oraz 1,34 zł za osobę. Ponadto samorządy będą otrzymywać środki - 5,36 zł na jedną rodzinę - na wydawanie kart dla wszystkich rodziców, którzy kiedykolwiek mieli na wychowaniu minimum troje dzieci, o ile zgłoszą się po ten dokument. Jest to związane z rozszerzeniem grupy osób uprawnionych do KDR, tak aby z różnego typu ulg i zniżek mogli korzystać nie tylko ci rodzice, którzy teraz mają co najmniej troje potomków w wieku do 18. lat lub uczących się. Przy czym ta ostatnia zmiana nastąpi dopiero od 1stycznia 2019 r.

W przypadku zmiany miejsca zamieszkania przez rodzinę wielodzietną, to do wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) nowej gminy będzie należało powiadomienie samorządu poprzedniego miejsca pobytu o wystąpieniu tej okoliczności, tak aby unieważnił dotychczasową KDR.

III. Żłobki - gminom przybywa obowiązków

Gmina wyda opinię w sprawie spełniania przez kluby dziecięce warunków lokalowych i sanitarnych. Sprawdzi też zgodność danych wprowadzanych przez prywatne placówki do rejestru z stanem faktycznym

Znaczną część ustawy z 7 lipca 2017 r. stanowiła nowelizacja ustawy z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 157 ze zm.), która wejdzie w życie za niecałe pół roku. Zmodyfikowany w niej został szereg regulacji, w tym m.in. wskazujących, kto może prowadzić żłobki i kluby dziecięce, jakie warunki musi spełnić, jak wygląda procedura rejestrowania placówki oraz jakie zadania muszą realizować samorządy. Jedna z takich zmian przewiduje rozszerzenie katalogu podmiotów, które mogą zakładać żłobki i kluby dziecięce lub zatrudniać dziennych opiekunów. Obecnie spośród jednostek samorządu terytorialnego takie prawo przysługuje wyłącznie gminom. Natomiast od początku 2018 r. będą je miały również powiaty, województwa oraz instytucje publiczne. Te ostatnie będą mogły zakładać i prowadzić żłobki oraz kluby dla dzieci swoich pracowników, a innych podopiecznych przyjmą, o ile będą miały wolne miejsca.

WAŻNE

Sprawdzenie, czy członek rodziny zrezygnował i ponownie w ciągu 3 miesięcy podjął pracę u tego samego pracodawcy lub zaczął własny biznes, obowiązuje przy ubieganiu się o świadczenia: wychowawcze na pierwsze dziecko, z Funduszu Alimentacyjnego oraz zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy na okres 2017/2018. Nie dotyczy natomiast becikowego.

Co istotne, złagodzone zostały niektóre wymogi, jakie muszą spełniać placówki przeznaczone dla maluchów, np. lokal przeznaczony na żłobek nie będzie już musiał posiadać dwóch pomieszczeń. Podobnie jak klub dziecięcy będzie mógł dysponować jedną salą z zapewnionym miejscem na odpoczynek dzieci. Ponadto nowe przepisy wprost wskazują, że formy opieki dla dzieci poniżej trzeciego roku życia mogą się mieścić w jednym budynku z przedszkolami. Również wtedy, gdy znajdują się w jednej strefie pożarowej.

Z kolei w przypadku obowiązków, jakie na gminy nakłada ustawa żłobkowa, to nowelizacja z jednej strony wprowadza zupełnie nowe zadania, a z drugiej modyfikuje część tych dotychczas realizowanych.

WAŻNE

Nowe przepisy dotyczące składania sprawozdań będą miały zastosowanie do danych za 2018 r.

Do tej pierwszej grupy będzie należało wydawanie opinii w sprawie spełniania warunków lokalowo-sanitarnych przez kluby dziecięce. Teraz jest tak, że taką ocenę dla żłobków i klubów dziecięcych wydaje właściwa miejscowo jednostka sanepidu, a jej uzyskanie jest warunkiem wpisania placówki do rejestru. Od przyszłego roku ta sytuacja ulegnie zmianie, bo to właśnie wójt, burmistrz lub prezydent miasta będzie w odniesieniu do klubów dziecięcych potwierdzał spełnianie standardów poprzez wydanie pozytywnej opinii w tej sprawie (w szczególności powinna w niej być wskazana liczba miejsc). Nastąpi to po zakończeniu robót budowlanych i uzyskaniu decyzji o pozwolenie na użytkowanie obiektu lub dokonaniu zawiadomienia o zakończeniu budowy. Jednocześnie gmina będzie zobligowana do udzielania wyjaśnień i przekazywania wytycznych w sprawie warunków lokalowych i sanitarnych dla podmiotów zakładających klub dziecięcy.

- Punktem odniesienia będą dla nas standardy określone w rozporządzeniu ministra rodziny, który określa warunki, jakie muszą spełniać żłobki i kluby dziecięce. Na pewno nie będziemy stawiać jakichś dodatkowych wymogów, które utrudniałyby zakładanie miejsc opieki - informuje Izabela Miłoszewska, dyrektor wydziału zdrowia i polityki społecznej UM w Toruniu.

1000 zł tyle ma wynosić maksymalna opłata pobierana przez gminę za wpis prywatnego żłobka lub klubu dziecięcego do rejestru od 2018 r. Teraz górną jej granicę stanowi 50 proc. najniższego wynagrodzenia

Następny nowy obowiązek jest bezpośrednio związany z prowadzeniem przez samorząd rejestru działających na terenie żłobków i klubów dziecięcych. Obecnie zawiera on podstawowe informacje o tych placówkach oraz ich podmiotach prowadzących, takie jak nazwę, siedzibę, adres, numery NIP i REGON. Od przyszłego roku w rejestrze będą dodatkowo umieszczane dane o godzinach pracy żłobka i klubu, ich numer telefonu, adres poczty elektronicznej, liczba zapisanych dzieci oraz wysokość opłat. Przy czym te informacje będą wprowadzane do rejestru przez właścicieli placówek za pomocą specjalnego systemu teleinformatycznego i za jego pośrednictwem będą mogły być potem aktualizowane. Dostęp do niego będzie im zapewniać gmina (ma on zostać przygotowany przez MRPiPS do końca br.), która będzie miała na to 3 dni od wpisania żłobka lub klubu dziecięcego do rejestru. Trochę inaczej będzie wyglądać sytuacja funkcjonujących obecnie placówek. Te do końca stycznia 2018 r. będą miały czas na przekazanie wspomnianych danych gminie, a ta powinna uzupełnić rejestr do 1 marca 2018 r. Co więcej, ten sam system teleinformatyczny będzie też służył prywatnym placówkom do sporządzania sprawozdań i przekazywania ich gminom. Z ich wypełnianiem wiąże się zresztą kolejne zadanie gminy, a mianowicie sporządzanie zbiorczego rocznego sprawozdania obejmującego dane pochodzące od prywatne jednostki. Razem z informacjami o własnych placówkach będą one przekazywane drogą elektroniczną wojewodom do 14 lutego następnego roku.

Wreszcie zmiany odnoszące się do danych gromadzonych w rejestrze oraz sprawozdań będą skutkować rozszerzeniem działań kontrolnych nad prywatnymi placówkami.

Nadzór nad jakością opieki i zgodnością danych

Obecne przepisy zakładają, że wójt (burmistrz lub prezydent miasta) sprawuje nad żłobkiem, klubem dziecięcym oraz dziennym opiekunem kontrolę w zakresie warunków i jakości świadczonej opieki. Po 1 stycznia 2018 r. nadzór będzie obejmował dodatkowo zgodność danych zawartych w rejestrze z stanem faktycznym oraz wywiązywanie się z obowiązku sporządzania i przekazywania sprawozdań. Taka kontrola będzie miała miejsce zarówno w ramach przyjętego planu, jak i doraźnie - w przypadku pojawienia się informacji o nieprawidłowościach. Jeśli urzędnicy stwierdzą, że prywatna placówka w niewłaściwy sposób wywiązuje się z nowych obowiązków, zostanie ona zobligowana do usunięcia uchybień. Jeśli tego nie zrobi - to tak jak w przypadku nieprawidłowości odnoszących się warunków i jakości opieki - będzie wykreślona z rejestru i w konsekwencji nie będzie mogła dalej prowadzić działalności opiekuńczej.

Kluczową z punktu widzenia gmin jest też modyfikacja przepisów zawartych w art. 60 ustawy z 4 lutego 2011 r., regulujących zasady udzielania dotacji na dzieci przebywające w prywatnych placówkach. Obecne ich brzmienie przewiduje, że dofinansowanie, które ma charakter fakultatywny, przysługuje na każde dziecko objęte opieką w żłobku, klub dziecięcy lub dziennego opiekuna. Wysokość takiej dotacji celowej oraz zasady jej ustalania i rozliczania powinna określać uchwała rady gminy. W praktyce jednak zdarzało się, że ich zapisy były kwestionowane i uchylane przez regionalne izby obrachunkowe oraz sądy administracyjne. Ten problem dotyczył np. ograniczania dofinansowania tylko do dzieci, których rodzice są mieszkańcami gminy udzielającej takiego wsparcia, czy stawiania prywatnym podmiotom dodatkowych warunków, takich jak liczba godzin opieki czy określonego terminu składania wniosków o dofinansowanie. Zdaniem organu nadzoru gminy nie mają do tego prawa, bo dotacja ma charakter celowy i nie mogą uchwałą różnicować, na które dziecko będzie przysługiwać. Natomiast wiele samorządów stoi na stanowisku, że skoro dofinansowanie jest dobrowolne i finansowane z środków własnych, to powinno służyć zaspokajaniu potrzeb własnych mieszkańców.

!Klub dziecięcy będzie mógł zapewniać opiekę nad dzieckiem przez maksymalnie 10 godzin dziennie. Jednocześnie taka placówka nie będzie mogła mieć więcej niż 30 miejsc.

Nowa treść art. 60 wychodzi naprzeciw oczekiwaniom samorządów, bo nie zawiera już zapisu o "każdym dziecku". Jednocześnie w uchwale radni będą mogli wskazać, na jakie kategorie małoletnich będzie mogła być przyznana dotacja i czy będą wśród nich te zamieszkałe na terenie innej gminy.

- To dobrze, że przepisy zostaną doprecyzowane i skończą się różnice w ich interpretowaniu przez organy nadzoru. Mieszkańcy gminy ze swoich podatków nie powinni finansować opieki nad dziećmi rodziców z sąsiednich samorządów, chyba że będą one zwracać te koszty - podkreśla Lucjan Rosiak, naczelnik wydziału edukacji UM w Lesznie.

@RY1@i02/2017/150/i02.2017.150.183000200.801.jpg@RY2@

Michalina Topolewska

michalina.topolewska@infor.pl