Jak można się zatrudnić w urzędzie bez przystępowania do konkursu

Może to jednak zrobić w ograniczonym zakresie. Taka możliwość jest tylko w przypadku stanowisk asystentów i doradców. Wójt może zatrudnić osoby na te stanowiska bez przeprowadzania konkursu. Taka osoba nie podlega też ocenie okresowej, ani też nie odbywa służby przygotowawczej i nie musi zdać egzaminu końcowego, który w przypadku innych stanowisk w urzędzie decyduje o dalszym zatrudnieniu. Aby na te stanowiska nie trafiały całkowicie przypadkowe osoby, w przepisach wykonawczych do ustawy o pracownikach samorządowych wprowadzono dla nich minimalne wymagania kwalifikacyjne. Zgodnie z nimi doradca powinien mieć wykształcenie wyższe. Dodatkowo musi legitymować się pięcioletnim stażem pracy. W przypadku asystenta wystarczy tylko wykształcenie średnie bez jakiegokolwiek doświadczenia zawodowego. Asystenci i doradcy są zatrudniani na czas trwania kadencji kierownika urzędu. Nie ma tu jednak większych problemów przy zwolnieniu pracownika. Kierownik urzędu w każdym czasie może z nimi rozwiązać umowę o pracę z zachowaniem dwutygodniowego okresu wypowiedzenia. W wyżej wymienionej ustawie są jednak ograniczenia co do liczby asystentów i doradców. Uzależniono to od wielkości gminy. Liczba zatrudnionych doradców i asystentów nie może przekroczyć trzech osób w gminie do 20 tys. mieszkańców. Z kolei w gminie do 100 tys. mieszkańców i w powiatach maksymalnie może być ich pięciu. Najwięcej, bo aż siedmiu, można zatrudnić w dużych gminach i województwach.

Art. 17 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458).

Obowiązująca od blisko dwóch lat ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych wprowadziła możliwość tzw. awansu wewnętrznego bez konieczności przeprowadzania konkursu. Tak więc pracownik samorządowy, który wykazuje inicjatywę w pracy i sumiennie wykonuje swoje obowiązki, może zostać przeniesiony na wyższe stanowisko. Jest to tzw. awans wewnętrzny. Sekretarz gminy może więc zdecydować, czy na wyższe stanowisko, które się zwolniło, rozpisać konkurs i zatrudnić nowego pracownika, czy też awansować już pracującego. Musi jednak pamiętać, że na stanowisko zastępcy dyrektora nie może awansować pracownika, który zajmując stanowisko specjalisty, miał tylko średnie wykształcenie. Przepisy ściśle określają, na jakich stanowiskach urzędniczych wymagane jest wykształcenie i staż pracy.

Rozporządzenie Rady Ministrów z 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz.U. nr 50, poz. 398 z późn. zm.). Art. 20 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458).

Pracownika samorządowego zatrudnionego na stanowisku urzędniczym, w tym kierowniczym, można na jego wniosek lub za jego zgodą przenieść do pracy w innej jednostce w tej samej lub innej miejscowości, w każdym czasie. Sekretarz lub prezydent miasta musi jednak uznać, że takie przeniesienie nie naruszy ważnego interesu urzędu, który dotychczas zatrudniał pracownika samorządowego. Muszą też za tym przemawiać ważne potrzeby po stronie jednostki przejmującej. Najczęściej jest to tylko formalność. Czasami jednak pracodawca proponuje awans lub podwyżkę, żeby tylko zatrzymać dobrego pracownika. Jeśli jednak pracownik jest zdecydowany, a jego kompetencje odpowiadają urzędowi, który poszukuje specjalisty, to podpisywane jest porozumienie. Jest to korzystne również dla urzędu, gdyż nie musi on rozpoczynać żmudnej i długotrwałej procedury konkursowej, jeśli zdecyduje się na zatrudnienie pracownika z innego urzędu. Porozumienie o przeniesieniu jest najczęściej podpisywane między sekretarzami urzędów. Do porozumienia trzeba dołączyć pisemną zgodę pracownika na przeniesienie. W porozumieniu tym powinna też być określona forma zatrudnienia i czas trwania umowy. Jeśli umowa była zawarta na czas nieokreślony, to taka też powinna być po przeniesieniu. Pozostałe kwestie dotyczące zakresu obowiązków i wynagrodzenia są określane w umowie między pracownikiem a nowym pracodawcą.

Art. 22 ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458).

Obecnie już nie można przenieść się bez konkursu z administracji rządowej do samorządu. Poprzednio obowiązujące przepisy dopuszczały taką możliwość (na przykład z gminy do urzędu wojewódzkiego). Została ona zablokowana m.in. ze względu na specyfikę poszczególnych urzędów. W urzędzie wojewódzkim są zatrudniani pracownicy na podstawie ustawy o służbie cywilnej. Należą więc do korpusu służby cywilnej. Z kolei w urzędach gminy, miast, starostwach i marszałkowskich do osób tam pracujących stosuje się przepisy ustawy o pracownikach samorządowych. Tak więc nie ma możliwości przenoszenia bez konkursu między urzędami samorządowymi a urzędami zatrudniającymi członków korpusu służby cywilnej.

Art. 22 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458).

Na stanowisko urzędnika państwowego zatrudnionego w urzędach m.in. takich jak Kancelaria Sejmu, Senatu, Prezydenta czy też Biura Rzecznika Praw Obywatelskich jest możliwość zatrudnienia bez konkursu pracownika ministerstwa, urzędu wojewódzkiego lub też skarbowego. W drodze porozumienia pracodawców może zostać przeniesiony członek korpusu służby cywilnej w rozumieniu ustawy o służbie cywilnej. Trzeba jednak zaznaczyć, że taki mechanizm działa tylko w jedną stronę. Nie można więc pracownika urzędów państwowych zatrudnić bez konkursu w służbie cywilnej. Przeniesienie członka korpusu służby cywilnej, a co za tym idzie brak konieczności przeprowadzania konkursu, jest możliwe do Najwyższej Izby Kontroli (NIK). Wtedy prezes NIK zawiera z pracownikiem służby cywilnej umowę o pracę na stanowisko pracownika nadzorującego lub wykonującego czynności kontrolne.

Art. 3a ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 86, poz. 953 z późn. zm.). Art. 68a ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).

Wszystkie urzędy centralne, które zatrudniają pracowników na postawie przepisów ustawy o pracownikach urzędów państwowych, nie muszą przeprowadzać naboru. Przepisy ich do tego nie obligują. Tak więc kandydat może zostać w nich zatrudniony na podstawie zwykłej rozmowy kwalifikacyjnej. Jest to o tyle wygodne, że urząd, który poszukuje pracownika, może go zatrudnić z dnia na dzień. Niektóre jednak urzędy centralne, na przykład Kancelaria Senatu, wprowadzają własne zasady otwartego i konkurencyjnego naboru. Inaczej jest w przypadku pracowników samorządowych. Tam musi zostać publicznie ogłoszony nabór i powinny zostać wskazane wymagania ustawowe i te dodatkowe przez kierownika urzędu. Głównie są to staż pracy i wykształcenie. Na przykład na stanowisku głównego specjalisty w samorządzie wymagane jest wykształcenie wyższe wraz z czteroletnim stażem pracy. Podobnie jest w służbie cywilnej, gdzie też jest ogłaszany nabór. Dodatkowo kandydat, który uzna, że w konkursie był lepszym kandydatem, a nie został wybrany, może odwołać się do sądu pracy. Nie ma więc w tym przypadku możliwości ominięcia procedury konkursowej. Pełną swobodę mają jedynie urzędy państwowe, które nie muszą nawet podawać do publicznej informacji, że poszukują kandydatów do pracy.

Art. 3 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 86, poz. 953 z późn. zm.). Art. 26 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.). Art. 11 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458).

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl