Jak po zmianach przepisów zostać dyrektorem lub sekretarzem w gminie

w Przedsiębiorca, który prowadzi firmę, może zostać kierownikiem w samorządzie

w Architekt, planista lub geodeta może pokierować wydziałem bez wcześniejszego przygotowania

Od ponad czterech lat we wszystkich jednostkach samorządowych powinny być utworzone stanowiska sekretarza gminy, powiatu i województwa. Taki obowiązek nałożyła na nie ustawa z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych. Wcześniej nie było to obligatoryjne. Ponadto ostatnia nowelizacja ustawy wprowadziła dodatkowe rozwiązania wobec tego typu stanowisk. W efekcie kandydatowi spoza urzędu łatwiej będzie ubiegać się tam o pracę.

Pracownik z zewnątrz

Jako sekretarz może pracować osoba mająca co najmniej czteroletni staż pracy na stanowisku urzędniczym w jednostkach samorządowych, w tym co najmniej dwuletnie doświadczenie na kierowniczym. Sekretarzem może też być osoba, która co najmniej dwa lata pełniła funkcję kierowniczą w innych jednostkach sektora finansów publicznych. Osoby, które w dniu wejścia w życie nowej ustawy (1 stycznia 2009 r.) pełniły już wyżej wymienioną funkcję i nie spełniają tych wymagań, nie muszą obawiać się utraty pracy. Poza tym osoby takie muszą spełniać wymóg apolityczności. Nie mogą tworzyć partii ani też do niej należeć.

Dla części samorządowców takie wymagania okazały się zbyt wygórowane. W efekcie czasowo powierzali funkcję sekretarza np. zastępcy wójta lub obsadzali urzędników w trybie awansu wewnętrznego. Po nowelizacji przepisów takie praktyki będą niedozwolone (czekają na ostateczną akceptację Sejmu). A to oznacza, że w ciągu trzech miesięcy od zwolnienia się etatu następca będzie musiał być wyłoniony w drodze konkursu.

Naczelnik z firmy

Na stanowiskach kierowniczych w samorządach od początku obowiązywania obecnej ustawy o pracownikach samorządowych mogą być zatrudniane osoby bez doświadczenia w administracji. Takie rozwiązanie ma zachęcić do pracy w gminach te z doświadczeniem menedżerskim lub biznesowym. Stwarza jednak zagrożenie, że w administracji samorządowej będą zatrudniane osoby bez doświadczenia w jej funkcjonowaniu.

Przed czterema laty, aby kandydat mógł ubiegać się o kierownicze stanowisko w gminie, powinien wcześniej przepracować w administracji państwowej co najmniej dwa lata. Obowiązujące przepisy wprowadziły wymóg posiadania tylko co najmniej trzyletniego stażu pracy lub prowadzenia przez taki okres działalności gospodarczej. Osoba ubiegająca się o takie stanowisko powinna mieć wykształcenie wyższe (co najmniej licencjat lub tytuł inżyniera) i kwalifikacje zawodowe wymagane do pracy na określonym stanowisku. Kandydat nie może być skazany prawomocnym wyrokiem sądu za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Wymóg prowadzenia firmy budził do tej pory wątpliwości i obawy ekspertów. Takie rozwiązanie może powodować nadużycia związane z obejmowaniem stanowisk przez osoby niemające kompetencji kierowniczych i przygotowania merytorycznego. W praktyce jednak ten mechanizm pozwala na pozyskanie przez gminy specjalistów, którzy prowadzą działalność gospodarczą, a jednocześnie znają specyfikę pracy w urzędzie. Dotyczy to m.in. geodetów, architektów i planistów.

Wymagana procedura

O pracę w urzędzie gminy może się ubiegać osoba, która ma obywatelstwo polskie. Na niektórych stanowiskach wójt może zatrudnić również cudzoziemca. W przypadku zatrudnianych na podstawie umowy o pracę wymagane jest wykształcenie co najmniej średnie. Na stanowiska kierownicze niezbędne jest ukończenie szkoły wyższej. Kandydaci do pracy w gminie muszą ponadto mieć pełną zdolność do czynności prawnych oraz korzystać z pełni praw publicznych.

Potencjalny urzędnik może przystąpić do otwartego i konkurencyjnego naboru. Wójt zobowiązany jest do zamieszczenia informacji o wolnym stanowisku wraz z wymaganiami, jakie musi spełniać ewentualny pracownik. Najlepiej, żeby były one podzielone na te, które są niezbędne, i te dodatkowe. Z ogłoszenia o naborze osoba zainteresowana pracą w gminie powinna dowiedzieć się też, jakie zadania zostaną jej powierzone. Jeśli kandydatów jest dużo, przeprowadzany jest pisemny test, a następnie z najlepszymi osobami przeprowadzana jest rozmowa kwalifikacyjna.

Informacja o wolnych stanowiskach zamieszczana jest w biuletynie informacji publicznej urzędu i na tablicy ogłoszeń. Tak samo wyniki naboru. Do publicznej informacji podaje się imię i nazwisko wybranego kandydata oraz jego miejsce zamieszkania. Z kolei w samym protokole zamieszcza się dane o nie więcej niż pięciu najlepszych kandydatach. Jeśli zainteresowany nie zgadza się z rozstrzygnięciem konkursu, potencjalny pracownik może domagać się wglądu do protokołu z naboru. Kandydat może złożyć skargę w urzędzie, ale i tak najczęściej nie są one pozytywnie rozpatrywane. Inaczej jest w służbie cywilnej. Tam można się od wyniku naboru odwołać do sądu pracy.

Osoba, która po raz pierwszy obejmie stanowisko urzędnicze w samorządzie, musi odbyć służbę przygotowawczą i zdać egzamin końcowy. Ma to na celu teoretyczne i praktyczne przygotowanie pracownika do wykonywania obowiązków. Z osobą, która pierwszy raz została zatrudniona w administracji samorządowej, zawierana jest wtedy umowa na sześć miesięcy. W tym czasie musi ona odbyć służbę przygotowawczą. Każdy z nowo zatrudnionych pracowników musi zdać egzamin. Od jego wyniku zależy kontynuacja pracy w samorządzie. Służba przygotowawcza trwa nie dłużej niż trzy miesiące. Kierownik komórki organizacyjnej w gminie może złożyć do wójta wniosek o zwolnienie swojego pracownika z jej odbycia. Musi jednak wykazać, że wiedza i umiejętności urzędnika pozwalają mu wykonywać pracę bez potrzeby przeprowadzenia takiego przeszkolenia. O ile wójt będzie mógł udzielić takiego zwolnienia, to już sam egzamin jest obligatoryjny.

246 tys. osób zatrudnionych jest w samorządach

Wystarczy przez trzy lata prowadzić firmę, aby zostać kierownikiem w gminie

Zatrudnianie urzędników w gminie

I. Ogłoszenie powinno zawierać:

● nazwę i adres urzędu,

● określenie stanowiska,

● określenie wymagań niezbędnych i dodatkowych,

● wskazanie zakresu zadań wykonywanych na danym stanowisku,

● informację o warunkach pracy na danym stanowisku,

● informację, czy urząd spełnia wymóg zatrudniania co najmniej 6 proc. niepełnosprawnych z ogółu wszystkich pracowników,

● wskazanie wymaganych dokumentów,

● określenie terminu i miejsca składania dokumentów.

II. Zasady wyboru:

● jeśli wśród pięciu najlepszych kandydatów będzie osoba niepełnosprawna, to ona w pierwszej kolejności powinna być zatrudniona,

● na kierowniczych stanowiskach nie będzie preferencyjnych warunków dla niepełnosprawnych.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 5, 6, 12 i 13 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458 z późn. zm.).

Art. 1 ustawy z 14 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o pracownikach samorządowych oraz niektórych innych ustaw (Senat wniósł legislacyjne poprawki).

TRZY PYTANIA DO EKSPERTA

Rząd nowelizuje przepisy i nie rozwiązuje głównych problemów

@RY1@i02/2013/049/i02.2013.049.183001400.804.jpg@RY2@

dr Stefan Płażek, adiunkt w Katedrze Prawa Samorządu Terytorialnego Uniwersytetu Jagiellońskiego

Wójt lub prezydent miasta nie będą już mogli się tłumaczyć, że trudno znaleźć kandydata na stanowisko sekretarza. W ciągu trzech miesięcy od zwolnienia się etatu musi być wyłoniony w konkursie następca. Jak będzie to wyglądało w praktyce?

Oczywiście, że wójt lub prezydent miasta będą mogli dalej tłumaczyć się z wakatu na stanowisku sekretarza brakiem kandydata lub setką innych przyczyn. Nowy przepis w istocie pozwala im uczynić zarzut tylko z tego, że naboru na nowego sekretarza nie wszczęto w terminie. Zaś jego owocne zakończenie może napotykać na różne obiektywne przeszkody, co uwalnia wójta od odpowiedzialności. Stosunek pracy (także wójta) jest stosunkiem starannego działania, a nie rezultatu. Ponadto nowy przepis przyniesie zapewne więcej szkody niż pożytku. Czytany bowiem wspak pozwoli na interpretację, że z naborami na inne stanowiska można zwlekać dowolnie długo (do teraz obowiązywała przynajmniej ogólna norma wynikająca z prawa zobowiązań, że należy je przeprowadzać i finalizować bez zbędnej zwłoki - art. 455 i nast. k.c.). Po zmianach awans wewnętrzny nie przyczyni się do tego, aby urzędnik został sekretarzem. O ile mi wiadomo, takiego akurat postulatu nie wysuwali ani samorządowcy, ani nie ma o nich mowy w piśmiennictwie, a jego celowości z punktu widzenia interesu publicznego też trudno dostrzec. Samorząd istotnie potrzebuje większej swobody, ale niekoniecznie akurat w tej postaci.

Dodatkowo będzie zakaz pełnienia obowiązków dla sekretarzy. Czy zmiana powinna być wprowadzona dla wszystkich p.o. dyrektorów, naczelników w gminie?

Również i ten przepis grozi większymi szkodami niż pożytkiem z uwagi na obawę wykładni a contrario - skoro tylko stanowiska sekretarza nie można obsadzać w drodze powierzenia obowiązków, to być może całą resztę stanowisk urzędniczych wolno tak obsadzać. Co gorsza, przepis ten zbędnie podnosi do rangi określenia ustawowego patologiczną praktykę powierzania obowiązków, która powinna zostać wyrugowana, nie zaś w jakimś tam rozmiarze tolerowana. Patologiczną, bowiem sprzeczną zarówno z samą zasadą naboru, jak i z art. 60 konstytucji o równym dostępie wszystkich polskich obywateli do służby publicznej.

Nowelizacja ustawy o pracownikach samorządowych zakłada też, że nie będzie można dokonywać dalszego zatrudniania, jeśli urzędnik został skazany prawomocnym wyrokiem, np. za jazdę po pijanemu. Czy rozwiązanie będzie wystarczające?

Nie. Nowelizacja nie usuwa tu głównej wady systemu zapobiegania zatrudnianiu w administracji publicznej osób karanych. Polega ona na braku możliwości weryfikacji i monitorowania stanu niekaralności pracowników. Nawet sami karani pracownicy absolutnie nic nie tracą i niczym nie ryzykują, zatajając fakt nałożenia sankcji. Propozycja składania w tej mierze corocznego oświadczenia pod rygorem z art. 233 k.k., tania i skuteczna, już od dawna została w literaturze sformułowana. Jednak ustawodawca nie wykazuje nią zainteresowania, podobnie jak wieloma innymi naprawdę ważnymi postulatami poprawy ustawy. Obecna nowelizacja dotyczy spraw drugorzędnych.

Rozmawiał Artur Radwan