Nowi burmistrzowie powinni poznać organizację pracy magistratu

Po pierwszej turze wyborów część dotychczasowych kierowników jednostek samorządu terytorialnego już wie, że musi pożegnać się z urzędem. Z kolei inni kierownicze stanowiska będą piastować po raz pierwszy. Dlatego ważne jest, aby osoby odchodzące z samorządów zapoznali się ze swoimi prawami. Nowi szefowie gminnych jednostek natomiast muszą poznać pracownicze aspekty pełnienia nowej funkcji.

Po zakończeniu kadencji wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast mogą wykorzystać przysługujący urlop lub otrzymać ekwiwalent. Prawa te aktualizują się, gdy szefowie gmin i miast nie kandydowali na te urzędy ponownie lub nie zostali wybrani. Zgodnie z ustawą o pracownikach samorządowych czynności z zakresu prawa pracy wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wykonuje wyznaczona przez niego osoba zastępująca lub sekretarz gminy (z wyjątkiem czynności związanych z nawiązaniem i rozwiązaniem stosunku pracy). Z ustawy wynika zatem, że to podwładny burmistrza czy wójta powinien wysłać go na zaległy urlop. Podobne regulacje dotyczą starostów i marszałków województw.

W praktyce kadrowej trudno jest jednak zmusić wójta czy prezydenta miasta do wykorzystania zaległego urlopu. Nie mają oni bowiem bezpośredniego przełożonego, który by im nakazał skorzystanie z niego.

Dodatkowo trzeba pamiętać, że kadencja trwa cztery lata, a prawo do urlopu przedawnia się po trzech latach. W efekcie wójtowi, który nie korzystał w trakcie kadencji z urlopu wypoczynkowego, po odejściu z urzędu będzie przysługiwał ekwiwalent za trzy lata pracy.

W praktyce inspektorzy pracy nie mają również podstaw do wskazania odpowiedzialnych za brak skierowania kierowników jednostek na urlop. Muszą więc odstępować od wymierzenia kary, a ich kontrola, jeśli jest przeprowadzana, ogranicza się do powiadomienia urzędników o nieprawidłowościach, sposobie ich usunięcia i konieczności przestrzegania przepisów.

Na wypłatę odprawy może liczyć pracownik samorządowy zatrudniony w ramach stosunku pracy na podstawie wyboru, z którym został rozwiązany stosunek pracy z upływem kadencji. Tak więc wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta czy też marszałek ma prawo do odprawy, gdy nie zostanie ponownie wybrany lub odchodzi z urzędu. Wraz z upływem kadencji tym samorządowcom należy się odprawa w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia.

Poza kierownikami jednostek samorządu terytorialnego prawo do odprawy mają wicestarości, członkowie zarządu powiatu oraz wicemarszałkowie i członkowie zarządu województwa, których też stosunek pracy został rozwiązany w związku z upływem kadencji.

W przypadku gdy wspomniane osoby zostają ponownie zatrudnione na podstawie wyboru w tym samym urzędzie, odprawa nie przysługuje. Trzeba też zaznaczyć, że do pracowników samorządowych zatrudnionych na podstawie wyboru nie stosuje się przepisu art. 75 kodeksu pracy. Oznacza to, że jeśli przykładowo prezydent miasta złoży rezygnację z pełnionej funkcji, a następnie rezygnacja ta zostanie przyjęta przez radę miasta, to prezydent nie może domagać się trzymiesięcznej odprawy.

Wójt czy prezydent miasta z punktu widzenia prawa pracy jest kierownikiem jednostki samorządu terytorialnego. Dlatego zwłaszcza osoby wybrane po raz pierwszy na kierownicze stanowiska w samorządzie powinni wiedzieć, na jakiej podstawie są zatrudnieni poszczególni pracownicy.

Obowiązująca od blisko dwóch lat ustawa o pracownikach samorządowych dzieli pracowników urzędów ze względu na formę zatrudnienia. Tak więc pracownikiem zatrudnionym na podstawie wyboru jest marszałek województwa, jego zastępca oraz pozostali członkowie zarządu. Podobnie jest w starostwie. Natomiast w gminie zatrudniony na podstawie wyboru jest wójt, burmistrz i prezydent miasta. Na podstawie powołania zatrudniani są zaś ich zastępcy, skarbnicy gminy, powiatu i województwa. Z kolei pozostali pracownicy samorządowi zatrudniani są na podstawie umowy o pracę. W ramach umowy o pracę zatrudniany jest też sekretarz. Do tej pory jednak jego zatrudnienie następowało na podstawie powołania.

Tak jak o zatrudnieniu pracowników decyduje kierownik urzędu, tak też do jego kompetencji należy decyzja o maksymalnych wynagrodzeniach poszczególnych pracowników, którzy są zatrudniani na podstawie umowy o pracę. To właśnie dla tej grupy pracowników samorządowych zostały określone przez rząd minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego. Podobne zasady określania wynagrodzenia dotyczą osób zatrudnionych w urzędzie na podstawie powołania i wyboru. I tak na przykład wynagrodzenie zasadnicze wójta gminy do 15 tys. mieszkańców może wynosić od 4,2 tys. do 5,9 tys. zł, a jego dodatek funkcyjny nie może przekroczyć 1,9 tys. zł. Prezydent miasta może liczyć na pensję zasadniczą od 4,8 tys. zł do 6,2 tys. zł. Starosta w zależności od wielkości powiatu otrzyma wynagrodzenie w wysokości od 4,2 tys. zł do 6,2 tys. zł. Dodatek zaś może wynieść do 2,5 tys. zł. W przypadku zaś marszałka w województwie zamieszkałym przez 2 mln mieszańców jego pensja zasadnicza może wynieść od 5,3 tys. zł do 6,2 tys. zł.

Kierownik urzędu może też przyznawać dodatek specjalny. W praktyce jednak samorządy mają wątpliwości przy interpretacji obowiązujących przepisów. W szczególności nurtuje je kwestia, czy dodatek ten przysługuje każdemu pracownikowi samorządowemu.

Na naszą prośbę kancelaria prezesa Rady Ministrów, gdzie powstawała ustawa o pracownikach samorządowych, wyjaśniła, że dodatek specjalny pracodawca samorządowy może przyznać pracownikom samorządowym niezależnie od podstawy zatrudnienia. Oznacza to, że należy się on również tym pracownikom, z którymi stosunek pracy nawiązano na podstawie wyboru lub powołania. Chodzi więc o wicemarszałków w województwie, zastępców wójtów czy skarbników. Dodatek ten może być przyznany z tytułu okresowego zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań. Jest to dodatek o charakterze fakultatywnym. O jego przyznaniu decyduje wola pracodawcy. Również w kwestii wysokości tego dodatku pracodawcy została pozostawiona swoboda działania, co jest istotne ze względu na różną kondycję finansową jednostek samorządu terytorialnego.

Przyznanie dodatku specjalnego powinno oczywiście następować nie tylko z uwzględnieniem zakresu zadań pracownika, ale także racjonalnego wydatkowania środków publicznych. Kwestia ta nabiera szczególnego znaczenia w świetle podejmowanych obecnie wysiłków w celu ograniczenia wydatków publicznych.

W tym miejscu należy podkreślić, iż zasadniczym celem ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych było dostosowanie metod organizowania pracy samorządu terytorialnego do zróżnicowanych potrzeb występujących na poszczególnych szczeblach tego samorządu.

Z tych względów zdaniem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów określanie wynagrodzenia zasadniczego pracowników samorządowych czy też dodatków do wynagrodzenia to samodzielne decyzje i pracodawcy samorządowego.

W regulaminie wynagradzania pracodawca samorządowy:

● ustala prawo do dodatków funkcyjnych;

● określa obligatoryjnie warunki wynagradzania pracowników zatrudnionych na podstawie umów o pracę, w tym maksymalny poziom wynagrodzenia zasadniczego;

● określa wymagania kwalifikacyjne dla poszczególnych pracowników samorządowych, z tym że nie mogą być one niższe niż te określone w rozporządzeniu;

● może przyznać prawo do dodatków z tytułu okresowego zwiększenia obowiązków służbowych lub powierzenia dodatkowych zadań oraz zasady ich wypłaty.

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl

Art. 7 - 9, art. 36 i 40 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (Dz.U. nr 50, poz. 398 z późn. zm.).