W jakich formach gminy mają prawo działać poza sferą użyteczności publicznej

Gmina jest specyficzną osobą prawną, gdyż jest to wspólnota samorządowa mieszkańców danego terytorium, której organy powołane są wyłącznie do realizacji zadań służących zaspokajaniu zbiorowych potrzeb tej wspólnoty. Taka konstrukcja osobowości prawnej gminy przesądza o jej zadaniach i uprawnieniach. Nadto art. 9 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.) wyraźnie wskazuje, że gmina może prowadzić działalność gospodarczą wykraczającą poza zadania o charakterze użyteczności publicznej wyłącznie w przypadkach określonych w odrębnej ustawie, zaś formy prowadzenia gospodarki gminnej też określają ustawy. Zadaniami użyteczności publicznej, w rozumieniu ustawy, są zadania własne gminy, określone w art. 7 ww. ustawy, których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych.

Działalność komercyjna gminy jest prowadzona poprzez powołane w tym celu jednostki organizacyjne przewidziane w art. 14 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn.zm.), czyli samorządowe zakłady budżetowe. Działalność samorządowych zakładów budżetowych obejmuje właśnie sferę zadań własnych gminy. Odrębna ustawa to ustawa z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 45, poz. 236), która wskazuje, że działalność z zakresu użyteczności publicznej może być prowadzona przez gminy również w formie spółek prawa handlowego. Dalej ustawa ta w art. 10 ust. 1 wskazuje, w jakich sytuacjach poza sferą użyteczności publicznej gmina może przystępować do spółek prawa handlowego. Jest to możliwe, jeśli: istnieją niezaspokojone potrzeby wspólnoty samorządowej na rynku lokalnym i występujące w gminie bezrobocie w znacznym stopniu wpływa ujemnie na poziom życia wspólnoty samorządowej, a zastosowanie innych działań i wynikających z obowiązujących przepisów środków prawnych nie doprowadziło do aktywizacji gospodarczej, a w szczególności do znacznego ożywienia rynku lokalnego lub trwałego ograniczenia bezrobocia. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Poza sferą użyteczności publicznej gmina może tworzyć spółki prawa handlowego i przystępować do nich również wówczas, gdy zbycie składnika mienia komunalnego mogącego stanowić wkład niepieniężny gminy do spółki albo też rozporządzenie nim w inny sposób spowoduje dla gminy poważną stratę majątkową. Każdorazowo niezbędna jest zgoda rady gminy.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że gmina bezpośrednio nie prowadzi działalności gospodarczej, natomiast uczestniczy w takiej działalności poprzez swój zakład budżetowy lub udział w spółce prawa handlowego. Nie należy jednak postrzegać, że działalność w zakresie użyteczności publicznej musi być działalnością non profit. Tak zakład budżetowy, jak i jednoosobowe spółki gminne mogą osiągać i osiągają zysk. W celu uzyskania zysku przepisy ustawy o gospodarce komunalnej dopuszczają także posiadanie przez gminę akcji lub udziałów spółek zajmujących się czynnościami bankowymi, ubezpieczeniowymi oraz działalnością doradczą, promocyjną, edukacyjną i wydawniczą na rzecz samorządu terytorialnego, a także innych spółek ważnych dla rozwoju gminy, w tym klubów sportowych działających w formie spółki kapitałowej. Cały zysk uzyskiwany przez gminę z tak specyficznie rozumianej działalności gospodarczej jest przeznaczany na jej bieżącą działalność związaną z wykonywaniem zadań własnych nałożonych ustawą o samorządzie gminnym.

@RY1@i02/2012/057/i02.2012.057.08800060a.802.jpg@RY2@

Elżbieta Celichowska radca prawny, partner Kancelarii Celichowski Szyndler i Partnerzy Kancelaria Adwokatów i Radców prawnych

Elżbieta Celichowska

radca prawny, partner Kancelarii Celichowski Szyndler i Partnerzy Kancelaria Adwokatów i Radców prawnych