800 mln zł na walkę ze smogiem - np. na kolektory i gaz

Wiszący w powietrzu, szczególnie zimą, smog jest zmorą samorządów. Jak dowodzą specjaliści z Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBZE), instytucji monitorującej stan zanieczyszczenia atmosfery, najbardziej szkodliwe dla ludzkiego zdrowia pyły powstają głównie podczas spalania przez mieszkańców pomieszanego z drewnem i zwykłymi śmieciami węgla niskiej jakości w przestarzałych urządzeniach grzewczych.

Unoszące się w powietrzu trucizny, które opadają w promieniu nawet 200 metrów od komina, mają wpływ na zdrowie człowieka i zwierząt. Powstające spaliny zawierają bowiem metale ciężkie (ołów, kadm, nikiel, arsen), sadzę i związki organiczne (na przykład wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne). - Przekroczenia norm dla pyłu PM10, szczególnie w gminach centralnych i na południu Polski, pozostają na bardzo wysokim, niebezpiecznym dla zdrowia poziomie - twierdzi Karol Bohdanowicz, specjalista z wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska. - Stężenie pyłów, a także innych substancji, powinno mieścić się w określonych przez Komisję Europejską normach. Wyniki pomiarów natomiast pokazują, że dotrzymanie standardów, zwłaszcza w okresie zimowym i jesienią, nie jest łatwe.

Na pomoc

Sytuację ma poprawić ogłoszony pod koniec lutego przez Ministerstwo Środowiska, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej NFOŚiGD) wspólnie z funduszami wojewódzkimi program KAWKA - "Likwidacja niskiej emisji wspierająca wzrost efektywności energetycznej i rozwój rozproszonych odnawialnych źródeł energii". To pierwsze od lat kompleksowe działanie mające na celu ograniczenie szkodliwych zanieczyszczeń w powietrzu mogło zostać uruchomione dzięki zmianom w prawie ochrony środowiska oraz współpracy NFOŚiGW z jednostkami wojewódzkimi. W ramach KAWKA samorządy regionów, w których normy bezpieczeństwa tzw. drobnych pyłów zawieszonych w powietrzu zostały najmocniej przekroczone, mają otrzymać pomoc do kwoty 800 mln zł (ogółem). Na finansowe wsparcie mogą przede wszystkim liczyć samorządy, na terenach których limity pyłów oraz niektórych innych substancji nie odpowiadają normom zarówno krajowym, jak i unijnym.

Początkowo NFOŚiGW na program zadeklarował przeznaczenie połowy obecnie zapisanej w dokumentach kwoty. Kilka dni temu jednak uzgodniono, że 400 mln zł z funduszu centralnego zostanie zasilone dodatkowymi pieniędzmi, które w ramach programu dorzucą jednostki wojewódzkie. - Środki niebawem zostaną udostępnione gminom, powiatom i województwom - zapowiada minister środowiska Marcin Korolec. - Dzięki programowi władze lokalne dostaną solidne wsparcie w działaniach na rzecz ograniczania tzw. niskiej emisji zanieczyszczeń. Mieszkańcy natomiast będą mogli otrzymać pomoc finansową, którą będzie można przeznaczyć między innymi na wymianę przestarzałych pieców do ogrzewania domów, gospodarstw i mieszkań - dodaje szef resortu środowiska.

Dla miast

Także sama ścieżka dofinansowania ma być prosta i korzystna, zarówno dla jednostek samorządowych, jak i mieszkańców. Bezzwrotne dotacje będą udzielane przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Maksymalna kwota wsparcia natomiast, jak zapewniają przedstawiciele NFOŚiGW, ma wynieść nawet 90 proc. tzw. kosztów kwalifikowanych, które obejmować będą większość koniecznych do przeprowadzenia ekologicznej inwestycji zakupów. Z tego połowa kosztów przedsięwzięcia (45 proc.) ma pochodzić ze środków udostępnionych przez NFOŚiGW, pozostałe wyłożą jednostki wojewódzkie). Ale na dofinansowane mogą liczyć tylko inwestycje zlokalizowane na obszarze miast mających więcej niż 10 tys. mieszkańców (ograniczenie nie dotyczy miejscowości uzdrowiskowych). Samorządy będą mogły się ubiegać o wsparcie w latach 2013-2015, a wydatkowanie pieniędzy powinno zakończyć się do końca 2018 roku. Znaczy to, że zakwalifikowane do współfinansowania inwestycje będą mogły ubiegać się o pomoc przez kolejne pięć lat.

Celem programu jest sprostanie przez Polskę standardom jakości środowiska naturalnego określonym w dyrektywie 2008/50/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza dla Europy. Obecnie niemal wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej mają problemy z dotrzymaniem ponadnormatywnych standardów jakości określonych w dyrektywie. Nie tylko bowiem w Polsce zanieczyszczenie powietrza w miastach wynika z niskiej emisji, która jest spowodowana przede wszystkim przez zanieczyszczenia pochodzące z lokalnych kotłowni węglowych i domowych pieców grzewczych.

Na co pieniądze

w przedsięwzięcia mające na celu ograniczanie niskiej emisji związane z podnoszeniem efektywności energetycznej oraz wykorzystaniem układów wysokosprawnej kogeneracji i odnawialnych źródeł energii, czyli:

- likwidację lokalnych źródeł ciepła: indywidualnych kotłowni lub palenisk węglowych, kotłowni zasilających kilka budynków oraz kotłowni osiedlowych i podłączenie obiektów do miejskiej sieci ciepłowniczej lub ich zastąpienie przez źródło o wyższej sprawności spełniające wymagania emisyjne określone przez właściwy organ. W przypadku likwidacji palenisk indywidualnych zakres przedsięwzięcia może m.in. obejmować wykonanie wewnętrznej instalacji centralnego ogrzewania i wody użytkowej lub instalacji gazowej;

- rozbudowę sieci ciepłowniczej w celu podłączenia istniejących obiektów (ogrzewanych ze źródeł lokalnych przy wykorzystywaniu paliwa stałego) do centralnego źródła ciepła wraz z podłączeniem obiektu do sieci;

- zastosowanie kolektorów słonecznych celem obniżenia emisji w lokalnym źródle ciepła opalanym paliwem stałym;

- termomodernizację budynków wielorodzinnych zgodnie z zakresem wynikającym z wykonanego audytu energetycznego, wyłącznie jako element towarzyszący przebudowie lub likwidacji lokalnego źródła ciepła opalanego paliwem stałym.

w zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do powietrza ze źródeł komunikacji miejskiej w szczególności na:

- wdrażanie systemów zarządzania ruchem w miastach;

- budowę stacji zasilania w CNG lub energię elektryczną miejskich środków transportu zbiorowego;

- wdrożenie innych przedsięwzięć ograniczających poziomy substancji w powietrzu powodowanych przez komunikację, w centrach miast (z wyłączeniem wymiany taboru lub silników, przebudowy lub budowy nowych tras komunikacyjnych dla ruchu samochodowego i szynowego);

w kampanie edukacyjne (dotyczy beneficjentów) pokazujące korzyści zdrowotne i społeczne z eliminacji niskiej emisji oraz/lub informujące o horyzoncie czasowym wprowadzenia ograniczeń stosowania paliw stałych lub innych działań systemowychgwarantujących utrzymanie poziomu stężeń zanieczyszczeń po wykonaniu działań naprawczych;

w utworzenie baz danych (dotyczy jednostek samorządu terytorialnego lub instytucji przez nie wskazanych) pozwalających na inwentaryzację źródeł emisji.

ZJ

@RY1@i02/2013/056/i02.2013.056.08800110e.803.jpg@RY2@

Struktura zużycia nośników energii (proc.)

Aleksandra Kozicka-Puch

dgp@infor.pl

OPINIA EKSPERTA

@RY1@i02/2013/056/i02.2013.056.08800110e.804.jpg@RY2@

Sławomir Herman, specjalista w Wojewódzkim Inspektoracie Ochrony Środowiska w Katowicach

Ze względu na zanieczyszczenie powietrza każdego roku dokonywana jest ocena jego jakości pod kątem zawartości dwutlenku siarki, azotu, tlenku węgla, benzenu i ozonu oraz pyłu zawieszonego PM10 i zanieczyszczeń w nim oznaczanych, takich jak ołów, arsen, kadm, nikiel i benzo(a)piren. Pomimo systematycznej poprawy istotnym problemem nadal pozostaje zbyt wysokie stężenia ozonu troposferycznego w sezonie letnim, a w miesiącach zimowych - głównie ponadnormatywne występowanie pyłu zawieszonego PM10 oraz benzo(a)pirenu.

Na ponadnormatywne stężenia ozonu narażone są głównie gminy leżące przy południowej i południowozachodniej granicy naszego kraju.

Największy wpływ pozostałych zanieczyszczeń powietrza na zdrowie ludzi i zwierząt obserwujemy natomiast w rejonach przemysłowych i zurbanizowanych. Warto pamiętać, że prócz wpływu na zdrowie mieszkańców skażone powietrze negatywnie oddziałuje również na kondycję ekosystemów, a także powoduje korozję metali. Ma to wymierny, finansowy wpływ na wartość majątku zarówno zamieszkujących na danym terenie osób prywatnych, działających tam firm, jak wchodzących w skład infrastruktury administracyjnej placówek samorządowych. Dlatego istotne są podejmowane w celu ograniczenia emisji szkodliwych substancji do atmosfery działania. Na efekty zapewne trzeba będzie poczekać, tym bardziej że wiele zależy od postawy władz samorządowych. Dobrze jednak, że najważniejsze decyzje na poziomie centralnym już zostały podjęte.