Wykorzystanie przez gminę energii ze źródeł odnawialnych

Inwestowanie w odnawialne źródła energii to tworzenie niezależności energetycznej na poziomie lokalnym. Poprawia to bezpieczeństwo energetyczne dzięki dostawom energii z własnych źródeł. Ponadto rozwój instalacji energii odnawialnej daje gminom możliwość uczestniczenia w energetycznych programach rządowych i unijnych. Na terenie UE jest kilka gmin samowystarczalnych pod względem energetycznym. Tylko dlatego, że gminy te pozyskują energię cieplną i elektryczną z odnawialnych źródeł energii.

Do zadań własnych gminy w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe należą:

planowanie i organizacja zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe na obszarze gminy;

planowanie oświetlenia miejsc publicznych i dróg znajdujących się na terenie gminy;

finansowanie oświetlenia ulic, placów i dróg publicznych znajdujących się na terenie gminy.

Wszystkie te zadania gmina musi realizować zgodnie z polityką energetyczną państwa, miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego albo ustaleniami zawartymi w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy.

Wójt (burmistrz, prezydent miasta) opracowuje projekt założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe. Projekt założeń sporządza się dla obszaru gminy lub jej części.

Projekt założeń powinien określać:

ocenę stanu aktualnego i przewidywanych zmian zapotrzebowania na ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe;

przedsięwzięcia racjonalizujące użytkowanie ciepła, energii elektrycznej i paliw gazowych;

możliwości wykorzystania istniejących nadwyżek i lokalnych zasobów paliw i energii, z uwzględnieniem energii elektrycznej i ciepła wytwarzanych w odnawialnych źródłach energii, energii elektrycznej i ciepła użytkowego wytwarzanych w kogeneracji oraz zagospodarowania ciepła odpadowego z instalacji przemysłowych;

zakres współpracy z innymi gminami.

Przedsiębiorstwa energetyczne powinny udostępniać nieodpłatnie wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) plany rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania na paliwa gazowe lub energię, uwzględniając miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego albo kierunki rozwoju gminy określone w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego.

Projekt założeń podlega opiniowaniu przez samorząd województwa w zakresie koordynacji współpracy z innymi gminami oraz w zakresie zgodności z polityką energetyczną państwa. Projekt założeń wykłada się do publicznego wglądu na okres 21 dni, powiadamiając o tym w sposób przyjęty zwyczajowo w danej miejscowości. Osoby i jednostki organizacyjne zainteresowane zaopatrzeniem w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe na obszarze gminy mają prawo składać wnioski, zastrzeżenia i uwagi do projektu założeń. Rada gminy uchwala założenia do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, rozpatrując jednocześnie wnioski, zastrzeżenia i uwagi zgłoszone w czasie wyłożenia projektu założeń do publicznego wglądu.

W przypadku gdy plany przedsiębiorstw energetycznych nie zapewniają realizacji założeń gminego planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, wójt (burmistrz, prezydent miasta) opracowuje projekt planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe dla obszaru gminy lub jej części. Projekt planu opracowywany jest na podstawie uchwalonych przez radę tej gminy założeń i winien być z nim zgodny.

Projekt planu, o którym mowa, powinien zawierać:

propozycje w zakresie rozwoju i modernizacji poszczególnych systemów zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, wraz z uzasadnieniem ekonomicznym;

propozycje w zakresie wykorzystania odnawialnych źródeł energii i wysokosprawnej kogeneracji;

harmonogram realizacji zadań;

przewidywane koszty realizacji proponowanych przedsięwzięć oraz źródło ich finansowania.

Rada gminy uchwala plan zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, a w celu realizacji tego planu gmina może zawierać umowy z przedsiębiorstwami energetycznymi.

W każdej gminie można zbudować niewielką elektrociepłownię wykorzystującą biomasę, biogaz z odpadów komunalnych, energię wiatrową słoneczną, geotermalną albo wodną.

Najpopularniejszymi odnawialnym źródłem energii są źródła: hydrologiczne, wiatrowe, geotermalne, solarne, gazowe, biogaz i biomasa. Na wszystkie inwestycje związane z odnawialnymi źródłami energii można otrzymać wsparcie z unijnych programów operacyjnych do 2013 roku. Pomoc można otrzymać także ze źródeł krajowych, w szczególności z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz z jednego z 16 wojewódzkich funduszy ochrony środowiska (WFOŚiGW). Podobne wsparcie można pozyskać z funduszy powiatowych i gminnych.

Punktem wyjścia do realizacji projektu inwestycyjnego związanego z energią odnawialną jest stworzenie strategii i koncepcji gminnego centrum energetycznego wraz z elementami gminnego centrum energii odnawialnej. Centrum musi obejmować wszystkie dostępne odnawialne źródła energii z terenu gminy. Oprócz studium wykonalności należy stworzyć również studium zapotrzebowania energetycznego gminy. Oba dokumenty mogą być stworzone jako jeden dokument strategiczny. Niezbędny jest jeszcze audyt energii odnawialnej. Taki audyt tworzą eksperci z dziedziny ochrony środowiska i firm oraz instytucji konsultingowych.

Audyt powinien dać odpowiedź, jakie są odnawialne źródła energii występujące na obszarze gminy i jakie będzie ich najkorzystniejsze wykorzystanie ekonomiczne. Chodzi również o prognozę produkcji energii i wielkość jej sprzedaży oraz optymalne lokalizacje i wielkość instalacji. Audyt powinien zawierać także projekt lokalnej sieci energetycznej oraz rekomendację co do sposobu zużytkowania energii.

Realizacja projektu związanego z odnawialnymi źródłami energii wiąże się najczęściej z tworzeniem nowych miejsc pracy przez gminę. To również zastosowanie nowoczesnych ekologicznych technologii.

- Polska nie ma wiarygodnej oceny odnawialnych zasobów energii. Niemniej prawie wszędzie istnieje jeszcze niewykorzystany potencjał drzemiący w odnawialnych źródłach energii. Największy potencjał posiada biomasa i energia wiatru. Wykorzystanie energii słonecznej jest wciąż zbyt kosztowne. Energia geotermalna również nie spełnia pokładanych w niej nadziei, głównie poprzez wysokie koszty inwestycyjne. Nie można wybrać jednej z licznych technologii. Każdy przypadek musi być analizowany oddzielnie, z uwzględnieniem warunków lokalnych. I to właśnie dlatego tak istotne jest posiadanie planów energetycznych, które ujmują lokalną politykę energetyczną w sposób kompleksowy i traktują ją jako element strategii zrównoważonego rozwoju - uważa prof. Tadeusz Skoczkowski, prezes Krajowej Agencji Poszanowania Energii. Jedne samorządy gminne wykorzystują wody geotermalne do ogrzewania, inne składowiska odpadów komunalnych, energię wiatrową albo słoneczną. Wszystko zależy od położenia geograficznego gminy i posiadanego potencjału źródeł odnawialnych.

W Polsce, położonej poza strefami aktywności tektonicznej i wulkaniczno-magmowej, brak jest dużych złóż geotermalnych, które mogłyby być wykorzystane do wytwarzania energii elektrycznej. Eksploatować można źródła naturalne oraz pochodzące z odwiertów z wypływem naturalnym (samowypływ) lub sztucznym (wywołanym pompami).

I tak np. gmina Słomniki (małopolskie) zmodernizowała lokalny system ogrzewania. Wykorzystano technologię ogrzewania z wód geotermalnych za pomocą pompy ciepła skojarzonej z istniejącym źródłem gazowym. Przy okazji gmina zagospodarowała ujęcie wód geotermalnych, jako wody pitnej. Podstawowym celem tego przedsięwzięcia było wykorzystanie miejscowego potencjału odnawialnej energii niskotemperaturowych źródeł geotermalnych i wdrożenie w praktyce przeprowadzonych wcześniej prac badawczych zleconych przez urząd gminy. Prace w Słomnikach polegały na wykonaniu odwiertu i udokumentowaniu wielkości złoża wód geotermalnych. Pieniądze na realizację tego projektu pozyskano prawie w 27 proc. kosztów inwestycji z Komitetu Badań Naukowych w Warszawie. W 13,6 proc. środki pochodziły z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz w 5,5 proc. z wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska. Koszty gminy to 38,5 proc. całkowitych wydatków związanych z projektem. W inwestycję finansowo zaangażował się urząd starostwa powiatu krakowskiego i urząd wojewody małopolskiego. Jest to godny naśladowania przykład zapobiegliwości urzędu gminy w pozyskiwaniu środków finansowych z kilku źródeł.

- Energia promieniowania słonecznego padającego na Polskę jest wielokrotnie większa od krajowego zużycia energii, ale tyko znikoma część tej energii jest możliwa do wykorzystania technicznego. Nawet znikoma część może zaspokoić znaczącą część naszego zapotrzebowania energetycznego. Szacunki potencjału energii słonecznej technicznie możliwej do zagospodarowania są bardzo rozbieżne. Możliwe, że 10 proc. energii zużywanej na ogrzewanie pomieszczeń pochodziłoby z technologii słonecznych. Stanowiłoby to jednocześnie około 5 proc. całkowitego zapotrzebowania na energię w kraju - informuje Wojciech Stępniewski z WWF Polska.

Potencjał energii solarnej jest duży i możliwy do wykorzystania przez samorządy gminne do ogrzewania mieszkań albo podgrzewania wody np. w mieszkaniach komunalnych lub w budynkach użyteczności publicznej, w tym w urzędach.

Ogromny jest również potencjał energetyczny wiatru. Jednakże, tak jak w przypadku energii promieniowania słonecznego, energię wiatru cechuje duża tzw. niesterowalność, co w konsekwencji prowadzi do dużej niestabilności tego źródła energii.

W Polsce średnia roczna prędkość wiatrów waha się od 2,8 do 3,5 m/s. Średnie roczne prędkości powyżej 4 m/s są uważane za wartość minimalną do efektywnej konwersji energii wiatrowej, występują na wysokości 25 i więcej metrów na 2/3 powierzchni naszego kraju. Prędkości powyżej 5 m/s występują na niewielkim obszarze, i to na wysokości 50 metrów i powyżej. Mimo to naukowcy uważają, że na 1/3 powierzchni Polski istnieją odpowiednie warunki dla wykorzystania energii wiatru.

Energetyczne zasoby wodne Polski są niewielkie ze względu na niezbyt obfite i niekorzystnie rozłożone opady, dużą przepuszczalność gruntu i niewielkie spadki terenów. Potencjał ten jest niewielki w porównaniu z powierzchnią kraju. Ogólnie w miejscach, gdzie istnieją warunki do spiętrzenia, przepływy wody są małe i nierównomierne. Natomiast na rzekach nizinnych brak jest możliwości spiętrzenia.

Ale i tu są przykłady inwestycji gminnych godnych naśladowania w wykorzystaniu siły wody do produkcji energii elektrycznej. W gminie Olsztynek (warmińsko-mazurskie) powstały aż trzy małe elektrownie wodne (MEW). Jedna z nich, MEW Smugowo, powstała po czterometrowym spiętrzeniu niewielkiej lokalnej rzeki Jemiołówki. Elektrownia produkuje od 3 do 4 kW energii elektrycznej. Rocznie do sieci energetycznej dostarcza około 250 MWh energii. Jest to niewiele, ale na jej wyprodukowanie potrzeba by było spalić około 100 ton węgla w elektrowni kompensacyjnej.

W gminie Olsztynek powstały jeszcze dwa inne zakłady MEW wykorzystujące moc odnawialną lokalnych rzek. Oprócz tego powstałe po spiętrzeniu zbiorniki mają walory turystyczne i krajoznawcze.

Nie tylko za pośrednictwem wiatraków można pozyskiwać energię. Można ją otrzymać ze składowisk odpadów komunalnych. Materia organiczna w warunkach braku kontaktu z tlenem, pod wpływem działania pewnych bakterii, przechodzi wiele procesów biochemicznych, generując przy tym gaz bogaty w metan, jako produkt metaboliczny fermentacji. Jakość gazu powstającego przy fermentacji beztlenowej jest zależna od rodzaju surowców pierwotnych i stopnia ich przefermentowania, temperatury procesu, oddziaływań mechanicznych (mieszanie) oraz czasu. Jako surowce do produkcji biogazu wykorzystuje się odchody zwierząt hodowlanych (bydło, trzoda chlewna, drób) z ewentualną domieszką słomy lub innych odpadków pochodzenia roślinnego. Jako surowce w produkcji biogazu mogą być wykorzystywane także odpady komunalne po wyselekcjonowaniu składników organicznych.

Biogaz do produkcji energii wykorzystano w Bielsku-Białej (śląskie). Składowisko odpadów komunalnych położone w okolicach Bielska-Białej sprawiało wiele problemów. Na terenie wysypiska miały miejsca częste samozapłony. Powstawały one w wyniku ulatniania się gazu wysypiskowego, zawierającego aż w 64 proc. metan. Po sporządzeniu czterech odwiertów stworzono studium wykonalności i okazało się przy tym, że gaz nadaje się do produkcji energii elektrycznej i ciepła. Okazało się, że całe przedsięwzięcie polegające wykorzystaniu gazu będzie opłacalne. Eksploatacja gazu to także odgazowanie wysypiska i zapobieganie powstawaniu samozapłonów. Wyeliminuje to zanieczyszczenie powietrza oraz zapobiegnie powstawaniu wybuchów.

Po wykonaniu przez miasto Bielsko-Białą prac techniczno-ekonomicznych w 2001 roku przystąpiono do budowy zakładu produkcji energii elektrycznej z gazu wysypiskowego. Obecnie ta wysypiskowa elektrownia dostarcza do sieci energetycznej rocznie 2000 MWh energii i zapewnia niską emisję zanieczyszczeń ze składowiska.

Wykorzystanie biomasy do celów energetycznych to bezpośrednie spalanie produktów organicznych fotosyntezy (drewno i jego odpady, słoma, odpadki produkcji roślinnej lub rośliny energetyczne, często po uprzednim zgranulowaniu lub zbrykietowaniu) albo względnie po ich wstępnym przetworzeniu do postaci wygodniejszej w użyciu (olej pirolizowy o właściwościach zbliżonych do oleju opałowego, olej rzepakowy lub słonecznikowy, gaz drzewny, alkohol etylowy lub metylowy). Tych pięć ostatnich produktów przetworzenia biomasy może być wykorzystywanych jako dodatki do paliw płynnych, które mogą służyć do napędu silników spalinowych, zarówno stacjonarnych, jak i trakcyjnych.

W gminie Janów (śląskie) postanowiono wykorzystać do ogrzewania odpady leśne, takie jak trociny i resztki drewna, które powstają podczas wyrębu drzew i w miejscowych zakładach przerobu drewna. Gmina zbudowała w miejscowej szkole podstawowej kotłownię opalaną m.in. trocinami. Gmina wykonała dokumentację techniczną i szczegółowy kosztorys źródeł, następnie otrzymała dofinansowanie z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska w Katowicach (231 tys. zł) i z funduszu narodowego (224 tys. zł). Łącznie pomoc z obu funduszy pokryła aż w 95 proc. całkowitych kosztów inwestycyji, które wyniosły 492 tys zł.

Jednym z głównych priorytetów Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Narodowej (NFOŚiGW) w udzielaniu pomocy finansowej w 2009 roku, m.in. jednostkom samorządu terytorialnego, są inwestycje polegające na pozyskiwaniu energii ze źródeł odnawialnych. Nowością w udzielaniu wsparcia w tym roku jest możliwość uzyskania dopłaty do kredytu zaciąganego w banku komercyjnym. Dopłaty takie będą realizowane m.in. dla gmin, na podstawie umów cywilnoprawnych zawieranych pomiędzy bankiem, beneficjentem i NFOŚiGW. Dopłata nie może być wyższa niż 3 proc. w skali roku, tj. 300 pkt bazowych. Kredyt jest udzielany maksymalnie na 10 lat i w minimalnej wielkości 2 mln zł. Dopłata jest realizowana po wyborze banku przez samorząd. Beneficjent pomocy występuje z wnioskiem do NFOŚiGW o dofinansowanie w formie dopłat do oprocentowania kredytu bankowego. Procedury i formularze wniosków o dopłaty są dostępne na stronach: www.nfosigw.gov.pl.

Oprócz dopłat do kredytów komercyjnych NFOŚiGW udziela samorządom pomocy także w innych formach: preferencyjnych pożyczek, dotacji bezzwrotnych i poręczeń spłaty kredytów. Fundusz może również udzielić promesy dofinansowania. Może to być ważne w przypadku starania się o pomoc z programów unijnych.

Wysokość oprocentowania pożyczek preferencyjnych wynosi obecnie od 0,525 do 4,725 proc. w skali roku, tj. od 0,1 do 0,9 stopy redyskonta weksli NBP. Pożyczka ta jest udzielona na okres do 15 lat, w niektórych przypadkach do 25 lat. Możliwe jest udzielenie karencji w spłacie zadłużenia na okres do 1,5 roku.

Preferencyjność pożyczek polega na niskim oprocentowaniu i na jej częściowemu umorzeniu, które wynosi najczęściej 10, ale sięga i 30 proc. wartości pożyczki. Warunkiem umorzenia jest terminowe wykonanie przedsięwzięcia i osiągnięcie planowanych efektów ekologicznych i ekonomicznych. Dokładna wielkość i warunki umorzenia są określone bezpośrednio w umowie z pożyczkobiorcą. Dotacje są udzielane na podobnych zasadach.

Od 2009 roku gminy mogą otrzymać zaliczki na poczet poniesionych kosztów inwestycyjnych. Głównym warunkiem otrzymania takiej zaliczki jest wystąpienie o nią do zarządu narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i utworzenie osobnego rachunku bankowego.

Od tego roku stosowane będą dwie główne procedury wyboru projektów do dofinansowania, tj. nabór ciągły i konkurs. Inne są również procedury wyboru przedsięwzięć do dofinansowania. Mogą one być jednoetapowe lub dwuetapowe. W przypadku procedur dwuetapowych wnioskodawca składa wstępny wniosek o dofinansowanie, a po jego pozytywnym rozpatrzeniu wypełnia i składa wniosek właściwy.

Wszystkie wnioski o dofinansowanie podlegają ocenie zgodnie z kryteriami dostępu. Natomiast wnioski wybierane w ramach konkursów oceniane są dodatkowo zgodnie z kryteriami wyboru.

W przypadku naboru ciągłego będą przyjmowane przedsięwzięcia nieporównywalne między sobą, posiadające charakter niepowtarzalny, oryginalny. Mogą to być np. projekty budowy elektrowni miejskiej, gdzie będzie wykorzystywana równocześnie energia pochodząca z biomasy, promieniowania słonecznego, z gazu i z wiatraków wietrznych.

Natomiast w trybie konkursowym oceniane będą projekty porównywalne między sobą. NFOŚiGW zapowiada, że jeszcze w styczniu 2009 r. pojawi się szczegółowy komunikat w tej sprawie.

Gminy mogą wnioskować o wsparcie tego typu inwestycji z funduszy wojewódzkich lub powiatowych. Fundusze te wspierają inwestycje o mniejszych kosztach kwalifikowanych niż wspomniane 2 mln zł. Ponadto procedury otrzymania wsparcia są o wiele prostsze.

Pomocowy program unijny, realizowany na terenie dziesięciu krajów UE, w ramach którego można realizować m.in. projekty z zakresu racjonalizacji zużycia energii w budynkach z wykorzystaniem energii ze źródeł odnawialnych, to FRAMES. W Polsce za realizację zadań i celów w ramach tego programu odpowiada Krajowa Agencja Poszanowania Energii (www.kape.gov.pl).

O środki z programu FRAMES może ubiegać się każda instytucja publiczna lub prywatna posiadająca osobowość prawną, w tym jednostka samorządu terytorialnego. Przygotowane działania muszą być realizowane przez międzynarodowe konsorcjum (przynajmiej trzech partnerów z trzech różnych krajów Unii Europejskiej, Norwegii, Islandii, Liechtensteinu).

Składane wnioski powinny realizować cele programu i wpisywać się w przynajmniej jeden z trzech obszarów priorytetowych:

- zwiększenie efektywności energetycznej i racjonalnego użytkowania zasobów energetycznych;

- promowanie nowych i odnawialnych źródeł energii oraz wspieranie dywersyfikacji energetycznej;

- promowanie efektywności energetycznej oraz wykorzystania nowych i odnawialnych źródeł energii w transporcie.

W ramach programu FRAMES można uzyskać dofinansowanie na tzw. działania miękkie. Nie są natomiast dofinansowywane żadne inwestycje. Wśród działań tych można wymienić m.in. badania strategiczne oparte na wspólnej analizie i regularnym monitorowaniu rynku energii oraz tendencji energetycznych. Środki można otrzymać na tworzenie, rozszerzanie lub reorganizację struktur i instrumentów na rzecz zrównoważonego rozwoju energii, w tym wewnętrznych i regionalnych systemów zarządzania energią, regionalnych i lokalnych agencji energetycznych oraz rozwoju adekwatnych produktów finansowych i instrumentów rynkowych.

Wspierana jest promocja systemów i energooszczędnych urządzeń, mająca na celu dalsze przyspieszenie ich wejścia na rynek, oraz stymulacja inwestycji.

Pomoc udzielana jest także na rozwój struktur informacyjnych, edukacyjnych oraz szkoleniowych, promocję i rozpowszechnianie know-how oraz najlepszych praktyk.

Wysokość dofinansowania, jakie można uzyskać na dofinansowanie działań, wynosi maksymalnie 75 proc. całkowitych kosztów dozwolonych, tzn. takich, które są niezbędne dla wykonania działania i są poniesione podczas jego trwania.

O dotacje na działania zgodne z priorytetami programu ogłoszonymi w tzw. programie roboczym przygotowanym na każdy rok kalendarzowy można się ubiegać w ramach wezwania do składania wniosków. Wezwanie do składania wniosków publikowane jest raz do roku w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. W tekście wezwania określony zostaje ostateczny termin składania wniosków. Wnioski składane są bezpośrednio do Komisji Europejskiej.

Choć dopuszczane jest przygotowanie wniosku w każdym z języków urzędowych Unii Europejskiej, Komisja zachęca do przygotowywania wniosków w języku angielskim.

Wnioski są oceniane dwustopniowo, na każdym z nich przez trzech niezależnych ekspertów. Pierwszy stopień oceny dotyczy oceny formalnej nadesłanych dokumentów. W pierwszym etapie wnioski są poddawane ocenie pod względem formalnym. Aby wniosek mógł zostać przekazany do dalszej oceny, musi spełniać wszystkie rygorystyczne kryteria kwalifikowalności. Jeśli jedno lub więcej kryterium kwalifikowalności nie zostaje spełnione, wniosek zostaje uznany przez Komisję za niekwalifikujący się i wyłączony z procesu dalszej oceny.

Drugi etap stanowi ocena wniosku i wnioskodawców pod względem finansowym, technicznym i merytorycznym. Komisja ocenia wszystkie wnioski nadesłane w odpowiedzi na wezwanie do składania wniosków w oparciu o kryteria oceny i wyboru określone w rocznym programie roboczym. Na podstawie wystawionych ocen tworzona jest lista rankingowa ze wskazaniem projektów zaproszonych do negocjacji, znajdujących się na liście rezerwowej.

Wsparcie finansowe NFOŚiGW

Duże środki na rozwój odnawialnych źródeł energii przewidziano w Programie Operacyjnym Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ), głównie w:

Działaniu 9.4 Wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych: Wzrost produkcji energii elektrycznej i cieplnej ze źródeł odnawialnych (bez współspalania paliw kopalnych z biomasą lub biogazem). Budżet tego działania wynosi ponad 1,7 mld euro,

Działaniu 9.5 Wytwarzanie biopaliw ze źródeł odnawialnych: Zwiększenie wytwarzania biokomponentów i biopaliw. W tym przypadku na realizację zadań zaplanowano prawie 235 mln euro,

Działaniu 9.6 Sieci ułatwiające odbiór energii ze źródeł odnawialnych. Ułatwienie rozwoju energetyki odnawialnej poprzez budowę sieci umożliwiających odbiór energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Zaplanowano wydatkować na ten cel blisko 55,3 mln euro.

Również w osi priorytetowej X Bezpieczeństwo energetyczne i dywersyfikacja źródeł energii przewidziano fundusze na Działanie 10.3 Rozwój przemysłu dla odnawialnych źródeł energii, z budżetem wynoszącym około 91,3 mln euro. Celem Działania 9.4 jest wzrost produkcji energii elektrycznej i cieplnej z odnawialnych źródeł energii. W ramach tego działania będą wspierane inwestycje w zakresie budowy jednostek wytwarzania energii wykorzystujące energię wiatru, wody, biogazu i biomasy. Wspierane będą także projekty dotyczące budowy lub zwiększenia mocy elektrociepłowni wykorzystujące energię geotermalną lub słoneczną. Projekt powinien przyczyniać się do: osiągnięcia efektu środowiskowego określonego w umowie o dotację, rozwoju regionalnego, zwiększenia ilości miejsc pracy i zagospodarowania lokalnych zasobów odnawialnych.

We wszystkich wspomnianych działaniach PO IiŚ tzw. projekty kompleksowe, składające się z wielu zadań, mogą być realizowane w ramach wspólnego projektu pod warunkiem, że beneficjent wykaże, iż takie rozwiązanie jest optymalne z punktu widzenia osiągnięcia celów działania i wszystkie zadania stanowią spójną całość inwestycyjną. We wszystkich przypadkach (działaniach) wartość projektu nie może być mniejsza niż 20 mln zł. Tylko w przypadku inwestycji, w których energia będzie pozyskiwana z małych elektrowni wodnych, biomasy i biogazu, wartość projektu może wynieść minimum 10 mln zł. Maksymalna wartość wsparcia wynosi 40 mln zł, przy czym jeżeli wnioskowana dotacja będzie większa niż 25 mln zł, to wniosek wraz z projektem będzie rozpatrywany przez Komisję Europejską. W ramach tego programu unijnego istnieją dwie formy dofinansowania wynoszące maksymalnie do 85 proc. kosztów kwalifikowanych, jest to:

dotacja w formie refundacji poniesionych kosztów inwestycyjnych lub

zaliczka rozpatrywana indywidualnie, na wniosek beneficjenta.

W ramach Działania 9.5 jednostki samorządu terytorialnego mogą otrzymać wsparcie na realizację takich projektów jak:

budowa zakładu bądź instalacji do produkcji biokomponentów, tj. związków metylowych (np. spirytusu metylowego) pozyskiwanych z produktów rolniczych,

budowa instalacji do produkcji biogazu np. z odpadów komunalnych.

Każdy projekt realizowany w ramach Działania 9.5 musi przyczyniać się do zwiększania wytwarzania biopaliw i energii pozyskiwanych z tego paliwa lub z biogazu.

Natomiast dotacje oferowane w ramach Działania 9.6 będą udzielane na budowę oraz modernizację sieci umożliwiających przyłączenie elektrowni pozyskujących energię z odnawialnych źródeł energii do Krajowego Systemu Energetycznego.

Z kolei w ramach Działania 10.3 będą wspierane inwestycje przyczyniające się do rozwoju energii odnawialnej poprzez wspieranie przemysłu produkującego urządzenia służące do wytworzenia paliw i energii z odnawialnych źródeł enrgii.

Warto sięgnąć również do Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO), które też przewidują możliwość dofinansowania dla zielonej energii. Poziom tego dofinansowania nie przekracza w żadnym, z RPO 33 mln euro na cały okres programowania 2007-2013. Gminy, które będą realizować inwestycje o kosztach poniżej 20 mln zł, powinny starać się o wsparcie w ramach RPO lub PROW. W przypadku RPO wnioski są wysyłane do województwa. I tam jest udzielane dofinansowanie. W większości przypadków w ramach programów regionalnych nie jest przewidziana zaliczka na poczet poniesionych kosztów, a tylko refundacja poniesionych kosztów kwalifikowanych.

Oprócz wsparcia z narodowego, wojewódzkich, powiatowych funduszy ochrony środowiska oraz w ramach PO IiŚ na terenach wiejskich wsparcie dla inwestycji związanych z odnawialnymi źródłami energii można otrzymać dodatkowo od 2009 roku z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW).

W ramach PROW wsparcie w formie dotacji udzielane jest w szczególności gminom wiejskim i miejsko-wiejskim, ewentualnie miejskim. We wszystkich przypadkach inwestycja musi być realizowana w miejscowości liczącej nie więcej niż 5 tys. mieszkańców. Wsparcie na inwestycje związane z energią zieloną będzie udzielane w ramach tzw. osi priorytetowej o nazwie - Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich. W szczególności dotacje bezzwrotne będą udzielane na wspomniany cel w ramach działania o nazwie - Podstawowe usługi dla gospodarki i ludności wiejskiej. Jednym z celów tego działania jest wspieranie wszystkich przedsięwzięć związanych z wytwarzaniem lub dystrybucją energii ze źródeł odnawialnych, w szczególności: wiatru, wody, energii geotermalnej, słońca, biogazu lub biomasy.

Zakresem pomocy objęte są koszty inwestycyjne, w szczególności: zakup materiałów i wykonanie prac budowlano-montażowych oraz zakup niezbędnego wyposażenia do np. elektrociepłowni wiejskich.

Pomoc będzie udzielana, jeżeli przedsięwzięcie będzie miało uzasadnienie ekonomiczne. Będzie korzystne pod względem finansowym i pod względem ochrony środowiska. Cała operacja inwestycyjna musi spełniać wymagania wynikające z obowiązujących przepisów prawa, w szczególności prawa budowlanego, energetycznego i ochrony środowiska. W biznesplanie (ewentualnie w studium wykonalności) przedsięwzięcia powinno być wykazane, że inwestycja przyczyni się do powstania nowych miejsc pracy.

Wspierane będą w szczególności projekty inwestycyjne przyczyniające się do:

tworzenia nowych miejsc pracy,

przyczyniające się do rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich,

różnicujące gospodarowanie na tych terenach,

przyczyniające się do rozwoju przedsiębiorczości i rynku pracy,

zwiększenia produkcji innych produktów niż dotychczas wytwarzanych, np. wierzby energetycznej, biogazu i biomasy na potrzeby zakładu komunalnego.

Dotacje mają formę refundacji części poniesionych kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia. A więc beneficjent najpierw musi sfinansować inwestycje z własnego budżetu, z pożyczek lub kredytów, a dopiero później może liczyć na częściowy zwrot koszty, do maksymalnej wartości 75 proc. wartości inwestycji. Nie przewiduje się w tym przypadku zaliczek jak to jest w PO IiŚ oraz w niektórych RPO.

Maksymalna wysokość pomocy na realizację projektów w jednej gminie do 2013 roku nie może przekroczyć 3 mln zł. Poziom pomocy wynosi do 75 proc. kosztów kwalifikowanych inwestycji. Około 25 proc. to środki własne gminy. W wyniku realizacji inwestycji z zakresu odnawialnych źródeł energii w ramach tego programu przewiduje się, że moc nowych elektrociepłowni na terenach wiejskich ma wynieść około 380 MW.

- W przypadku gdy gmina nie może już korzystać ze wsparcia z PROW (np., gdy z PROW otrzymała wsparcie na 2,5 mln zł, a kolejny projekt ma wartość przekraczającą pozostałą kwotę możliwą do wykorzystania w PROW), można starać się o dofinansowanie z regionalnego programu operacyjnego, nawet gdy kwota projektu jest poniżej 3 mln zł. Generalnie natomiast na obszarach objętych PROW minimalna wartość projektu samorządu ubiegającego się o dofinansowanie z RPO wynosi 3 mln zł. W zależności od tego, jakiego rodzaju projekt, o jakiej wartości jest realizowany i na jakim obszarze, decyduje o tym, z którego programu samorząd powinien starać się o dofinansowanie na inwestycje związane z energią odnawialną - informuje Anna Konik-Żurawska, rzecznik prasowy Ministerstwa Rozwoju Regionalnego.

Nakłady na inwestycje w odnawialnych źródłach energii w poszczególnych regionalnych programach operacyjnych