Gmina wybierze w przetargu firmę odbierającą od mieszkańców śmieci

Nowe zasady postępowania z odpadami wprowadza ustawa z 1 lipca 2011 roku o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (dalej "ustawa nowelizująca").

Zmiany w opłatach

Opłata za odbiór odpadów z posesji (lokalu) uiszczana będzie na rzecz gminy. Wysokość tej opłaty ustali rada gminy i będzie ona uwzględniała nie tylko koszty odbioru i składowania, lecz także potencjalne koszty budowy i utrzymania nowoczesnych instalacji do przetwarzania odpadów (sortowni, nowoczesnych składowisk, spalarni, kompostowni).

Opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi będzie stanowiła dochód gminy, z którego będą finansowane koszty funkcjonowania systemu. Katalog wydatków, które gmina będzie mogła finansować z tej opłaty, jest ograniczony do odbierania, transportu, zbierania, odzysku i unieszkodliwiania odebranych od właścicieli nieruchomości odpadów komunalnych, a także kosztów obsługi administracyjnej.

Zamówienia publiczne

Spośród uczestników systemu odbioru i zagospodarowania odpadów w gminie to samorządy i gminy oraz podmioty świadczące usługowo czynności związane z wywozem śmieci będą podlegały systemowi zamówień publicznych.

Przyjęta reforma oddaje samorządom zwierzchnią pozycję w gospodarce odpadami. Uzyskanie środków finansowych z tytułu opłat za odbiór odpadów od właścicieli nieruchomości w gminach spowoduje że samorządy, przy wsparciu funduszy unijnych, zaczną budować stacje do sortowania, odzyskiwania i kompostowania odpadów. Dzięki temu zmniejszy się objętość śmieci kierowanych na składowiska odpadów, co było podstawową ideą nowej regulacji.

Ustawa nowelizująca zobowiązuje gminy do:

● budowy, utrzymania i eksploatacji - własnych lub wspólnych z innymi gminami - regionalnych instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych. Gmina, realizując to zadanie, będzie musiała wybrać podmiot, który wybuduje i będzie eksploatował regionalny zakład zagospodarowania odpadów (np. linia sortownicza, kompostownia, spalarnia). Wyboru tego dokona w drodze przetargu, zawiązania partnerstwa publiczno-prywatnego, udzielenia koncesji. Samodzielna realizacja przez gminę zadań związanych z budową, utrzymaniem i eksploatacją regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów będzie dopuszczalna, jeśli w przetargu nie zostanie wybrany wykonawca albo gdy nie nastąpi wybór partnera prywatnego albo koncesjonariusza,

● zapewnienia odbioru i zagospodarowania odpadów przez podmiot wyłoniony w drodze przetargu. Nowy system dokona zmian w sektorze firm odbierających odpady. Gminy będą organizować przetargi dla firm na odbiór tych odpadów od mieszkańców. W gminach powyżej 10 tys. mieszkańców władze będą mogły podzielić je na sektory, biorąc pod uwagę liczbę mieszkańców oraz obszar możliwy do obsługi przez jednego przedsiębiorcę. W takiej sytuacji przetargi organizowane będą dla każdego z wyznaczonych obszarów (sektora). Na podstawie przeprowadzonego przetargu zostanie zawarta umowa na odbieranie i transport odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości z danego sektora.

Celem ustawodawcy wyrażonym w art. 6d ust. 1 ustawy nowelizującej było zobowiązanie wójta, burmistrza, prezydenta miasta do wybrania podmiotu odbierającego odpady komunalne od właścicieli nieruchomości w drodze przetargu. Ustawa nie dopuszcza innego sposobu wyboru podmiotu świadczącego te usługi.

Ponadto art. 6f ust. 2 precyzuje jedyny przypadek, w jakim gmina może zlecić odbieranie odpadów komunalnych w trybie zamówienia z wolnej ręki. Ten tryb zamówienia może być zastosowany w sytuacji rozwiązania umowy na odbieranie odpadów komunalnych z podmiotem wyłonionym w drodze przetargu i konieczność zapewnienia świadczenia odbierania odpadów komunalnych do czasu rozstrzygnięcia następnego przetargu, który wójt, burmistrz, prezydent jest zobowiązany zorganizować niezwłocznie.

Proces odbioru i gospodarki odpadami w gminie został powierzony w ręce komercyjnych usługodawców. Na podstawie art. 6e ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminie gminna jednostka organizacyjna będzie mogła odbierać odpady komunalne od właścicieli nieruchomości jedynie w przypadku, gdy zostanie wyłoniona w drodze przetargu. Co oznacza, że aby przystąpić do przetargu, będzie musiała przekształcić się w spółkę prawa handlowego i z zachowaniem zasady konkurencyjności ubiegać się o udzielenie zamówienia publicznego na odbiór odpadów.

Czas na adaptacje

Nowa regulacja przewiduje przepisy przejściowe, które pozwolą na zorganizowanie funkcjonowania zmodernizowanego systemu gospodarki odpadami w gminach. Zgodnie z nimi rady gmin w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy (czyli od 1 stycznia 2012 r.), a więc do końca 2012 roku muszą podjąć uchwały określające:

● stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi od mieszkańca oraz pojemnika o określonej pojemności,

● wzór deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami składanej przez właścicieli nieruchomości,

● termin, częstotliwość i tryb uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi,

● szczegółowy sposób i zakres świadczenia usług w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości.

Uchwały te muszą wejść w życie nie później niż 18 miesięcy od wejścia nowelizacji w życie, czyli do 1 czerwca 2013 r. Gminy zostały też zobowiązane do utworzenia do 1 kwietnia 2012 r. rejestru działalności regulowanej obejmującego przedsiębiorców odbierających odpady. Tym samym dotychczasowe zezwolenia na odbieranie odpadów komunalnych zostanie zastąpione wpisem do rejestru dla przedsiębiorców odbierających odpady komunalne. Uzyskanie wpisu będzie łatwiejsze niż uzyskanie dotychczasowego zezwolenia, ponieważ organ rejestrowy przed dokonaniem wpisu nie będzie sprawdzał zgłoszonych danych na etapie składania wniosku o wpis. Organem prowadzącym rejestr będzie wójt.

Nowa regulacja - stare wątpliwości

Zmienione przepisy obligatoryjnie nakazują przejęcie przez gminy w ramach zadań własnych obowiązków w zakresie zagospodarowania odpadów komunalnych, które dotąd spoczywały na właścicielach nieruchomości. Gminy muszą prowadzić stały nadzór nad gospodarką odpadami, w szczególności sprawować obowiązki organizacyjne, kontrolne, dopełniać formalności ewidencyjnych i sprawozdawczych. Powyższe wiąże się niewątpliwie ze znacznymi nakładami i wysiłkiem organizacyjnym i administracyjnym.

Nie bez znaczenia pozostaje przy tym konieczność organizacji obsługi postępowań prowadzonych w związku z realizacją zapisów ustawy, co z pewnością będzie wymagało powołania odpowiednich komórek lub powierzenia tych zadań osobom wykonującym dotychczas inne zadania w jednostce. Z racji nowych wyzwań nałożonych na gminy ponoszone są wątpliwości związane z potencjalnym ryzykiem nieprawidłowości w postępowaniach przetargowych na odbiór i zagospodarowanie odpadami wynikających z braku doświadczenia i dobrych praktyk w tym zakresie. Pomimo wejścia w życie nowej regulacji z pewnością nieodosobnione będą przypadki pominięcia zastosowania trybu przetargowego. Tymczasem za niezorganizowanie przetargu grozi kara od 10 tys. do 50 tys. zł. Ponadto należy zauważyć, że art. 6g ww. ustawy wskazuje, że do przetargów w zakresie nieuregulowanym ustawą o utrzymaniu porządku i czystości w gminie stosuje się ustawę z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych. Gminy będą zatem zmuszone do zastosowania się do procedur przetargowych przewidzianych tą ustawą (przetarg nieograniczony i ograniczony) oraz formalnych zasad prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, w tym m.in. powołania komisji przetargowej, publikacji ogłoszenia, przygotowania specyfikacji istotnych warunków zamówienia, zawarcia i zasad zmiany umowy.

Krytyczne głosy w zakresie postępowań przetargowych prowadzonych w związku z ustawą o utrzymaniu porządku i czystości w gminie opierają się na zarzucie wysokiego formalizmu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego prowadzonego w trybie ustawy prawo zamówień publicznych oraz jego czasochłonność, co może odbić się na efektywności całego systemu.

Ustawa nowelizująca wejdzie w życie 1 stycznia 2012 roku. Sprostanie wymogom nowej regulacji w tak krótkim terminie stanowi duże wyzwanie dla gmin, które muszą gruntownie przygotować się do przeprowadzenia procedur mających na celu wybór podmiotów, które będą świadczyć usługi w zakresie budowy, utrzymania lub eksploatacji regionalnych instalacji do przetwarzania odpadów oraz odbioru odpadów komunalnych

Opóźnienia w realizacji obowiązków wynikających z ustawy nowelizującej mogą mieć negatywne konsekwencje dla osiągnięcia zakładanego przez polskiego ustawodawcę oraz regulacje europejskie poziomu ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania. A to może skutkować nałożeniem na Polskę kar finansowych przez Komisję Europejską

Kamila Grabowska

prawnik

Ustawa z 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 152, poz. 897).