Rozwój to działanie, które nigdy się nie kończy

Cała branża wymaga jednocześnie ciągłych inwestycji rozwojowych i dążenia do optymalizacji funkcjonowania. Z tego faktu wynikają nieustanne zmagania i dążenia do sprostania wyśrubowanym wymaganiom.

W ostatnich latach można zaobserwować znaczną poprawę stanu środowiska przyrodniczego wynikającą między innymi z transformacji gospodarczej lat dziewięćdziesiątych, akcesji do Unii Europejskiej oraz wdrażania koncepcji rozwoju zrównoważonego. Infrastruktura wodociągowo-kanalizacyjna w Polsce podlega ciągłej modernizacji oraz systematycznemu rozwojowi pod względem ilościowym i jakościowym. Rozwój ten w ostatnich latach był przyspieszony dzięki dofinansowaniom uzyskiwanym na realizację inwestycji infrastrukturalnych w ramach programów przedakcesyjnych (ISPA) oraz poakcesyjnych (fundusze strukturalne, Fundusz Spójności) wspieranym przez państwowe instytucje zajmujące się ochroną środowiska (MŚ, NFOŚiGW, itd.).

W 1995 roku w Polsce sieć wodociągowa była o ponad 4,6 razy dłuższa niż sieć kanalizacyjna. W roku 2010 stosunek ten wynosił 2,5. Sieć wodociągowa usytuowana jest w ok. 77 proc. na terenach wiejskich i ten odsetek w całym okresie badania był podobny. Całkiem inaczej sytuacja wygląda, jeżeli spojrzymy na umiejscowienie sieci kanalizacyjnej. Jeszcze w 1995 roku na terenach wiejskich znajdowało się jedynie 25 proc. całej sieci. Struktura ta zmieniała się w każdym z lat dynamiczne i w roku 2009 na wsi znajdowało się ponad 50 proc. sieci kanalizacyjnej a odsetek ten nadal wzrasta (rok 2010-52 proc.). Z powstawaniem nowych sieci wodociągowych i kanalizacyjnych ściśle związany jest odsetek ludności posiadający dostęp do usług zbiorowego dostarczania wody oraz odprowadzania ścieków, zwane potocznie stopniem zwodociągowania i skanalizowania.

Każdy z tych wskaźników przyjmuje zdecydowanie różne wartości na obszarach wiejskich i miejskich. Poziom zwodociągowania w miastach od 2002 roku wzrósł o 1 pkt. procentowy by w roku 2010 w miastach wynieść 95,3 proc. Na terenach wiejskich poziom zwodociągowania był niższy, ponieważ w roku 2010 po wzroście względem roku 2002 o 5,5 pkt. procentowego wyniósł 75,2 proc. Poziom skanalizowania miast wzrasta systematycznie od 83,2 proc. w 2002 roku do 86,1 proc. w roku 2010. Na terenach wiejskich sytuacja wygląda znacznie gorzej, ponieważ w 2002 dostęp do sieci kanalizacyjnej posiadało jedynie 14,2 proc. ludności. W ciągu dziewięciu lat wskaźnik ten wzrastał do poziomu 24,8 proc.

W branży wodociągowo-kanalizacyjnej w ostatnich latach poczyniono wiele kosztownych inwestycji polegających zarówno na modernizacji istniejących sieci jak i na budowie nowych. W roku 1999 nakłady na gospodarkę ściekową i ochronę wód wynosiły 3,7 mld zł. Ulegały one stopniowemu zmniejszaniu, aż do roku 2002 (2,8 mld zł). Od tego czasu notowany jest systematyczny wzrost nakładów inwestycyjnych na gospodarkę ściekową i ochronę wód (2006 - 3,9 mld zł, 2010 - 7,2 mld zł). Od 1999 do 2010 roku na inwestycje na gospodarkę ściekową i ochronę wód przeznaczone zostało ponad 51 mld zł. W analizowanym okresie przeciętnie ok. 60 proc. tych nakładów skierowane było na sieć kanalizacyjną odprowadzającą ścieki, ok. 27 proc. na oczyszczalnie ścieków komunalnych, ok. 10 proc. na sieć kanalizacyjną odprowadzającą wody. Tak dynamiczny wzrost wartości nakładów inwestycyjnych na gospodarkę ściekową i ochronę wód związany jest z wykorzystywaniem przez przedsiębiorstwa (oraz gminy) funduszy pochodzących z Unii Europejskiej.

Największym źródłem nakładów inwestycyjnych są środki własne, których udział wahał się od 48 proc. w 2002 roku, poprzez 51,5 proc. w 2008 po 43 proc. w roku 2010. Największy wzrost w strukturze nakładów odnotowano w przypadku środków z zagranicy, których udział w 2002 roku wynosił jedynie 7,9 proc., a w roku 2010 aż 19 proc. Na zmiany tej struktury znaczny wpływ miała realizacja, opartego na dofinansowaniu z UE KPOŚK. Porównując dane, które dostarcza GUS, potwierdza się opinia, iż KPOŚK jest motorem napędowym inwestycji w sektorze wodociągowo-kanalizacyjnym w Polsce. Zgodnie z danymi GUS, w latach 2003-2009 zbudowano łącznie 38 207 km sieci kanalizacyjnej sanitarnej oraz 3 498 km sieci odprowadzającej wody opadowe. Długość sieci powstałej w ramach KPOŚK (37 918 km) stanowi więc ok. 91 proc. sieci powstałej w Polsce ogółem. Podobnie sytuacja wygląda w sferze wysokości nakładów inwestycyjnych. Suma nakładów w latach 2003-2009 na sieci kanalizacyjne oraz oczyszczalnie ścieków wynosi 29 769,7 mln zł, co oznacza, że wydatki związane z KPOŚK (25 221,05 mln zł) stanowią ok. 85 proc. wydatków na te cele poniesione w całej Polsce.

Rozwój infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej

Odpowiedni poziom infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej jest jednym z ważniejszych czynników rozwoju gospodarczego kraju. Elementy infrastruktury odpowiadające za zaopatrzenie w wodę, odprowadzanie ścieków poprawiają nie tylko standard życia mieszkańców, ale przyczyniają się również do ochrony środowiska naturalnego. W ostatnich latach zauważalne są pozytywne zmiany zachodzące w branży wodociągowo-kanalizacyjnej. Otrzymujemy wodę o poprawiającej się w każdym roku jakości, a ścieki odprowadzane są na nowoczesne oczyszczalnie ścieków. Rozwój infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej jest kosztowny, a efekty gospodarcze i społeczne widoczne są po czasie. Działania branży odnoszą się nie tylko do teraźniejszości, są one wykonywane z myślą o przyszłych pokoleniach. Liczne inwestycje wpływają na wzrost kosztów funkcjonowania przedsiębiorstw, co przyczynia się do podnoszenia cen za świadczenie usługi dostarczania wody i odbioru ścieków. Wizja taka zmusza do głębszego zastanowienia się na funkcjonowaniem przedsiębiorstw i dążeniem do optymalizacji działalności, tak, aby przedsiębiorstwa mogły wypełniać swoją społeczną misję świadczenia usług mieszkańcom po akceptowalnej społecznie cenie. Branża dokonuje olbrzymiego skoku cywilizacyjnego, jednak kolejne wyzwania do łatwych również nie należą. Cóż, w pojęcie "rozwój" wpisane są działania, które nie kończą się nigdy.

Mateusz Bogdanowicz

Główny Specjalista ds. Analiz Ekonomicznych Izba Gospodarcza "Wodociągi Polskie"