Nowa ustawa "śmieciowa"

Według zapisów, gminy mają obowiązek zapewnienia odbioru odpadów komunalnych od mieszkańców, zorganizowania przetargów na ich odbieranie lub na odbieranie i zagospodarowanie, a jako "właściciele" odpadów będą też decydować w jaki sposób powinny być one zagospodarowane. Na gminach spocznie też obowiązek zapewnienia budowy, eksploatacji i utrzymania nowych instalacji do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów komunalnych. Koszty funkcjonowania nowego systemu ma pokryć tzw. podatek śmieciowy, pobierany bezpośrednio od mieszkańców.

Znowelizowana ustawa zapowiadała rewolucję obecnego systemu, a jak dotąd wywołuje ona więcej dyskusji i polemiki niż widocznych zmian. Czy problem tkwi w złym kierunku ustawy, niejasnych zapisach, braku doświadczenia w zakresie optymalnych rozwiązań, walce o rynek? Abstrahując od teorii i licznych interpretacji rozporządzenia, skupmy się na najczęściej zadawanych pytaniach i spróbujmy odpowiedzieć na nie w sposób pragmatyczny i uczciwy, mając na uwadze przede wszystkim interes społeczności.

Czy zasada przejęcia własności odpadów komunalnych przez gminy jest właściwa?

Tak. Przejęcie własności odpadów komunalnych da gminom możliwość zabezpieczenia strumienia odpadów, co jest warunkiem rozpoczęcia i sfinansowania budowy nowych instalacji do odzysku lub przetwarzania odpadów. Jest to jedyna szansa, aby Polska spełniła wymogi unijne i uniknęła potężnych kar. Obecnie, 6 miast (Poznań, Kraków, Bydgoszcz, Białystok, Szczecin i Konin) rozpoczęło działania w zakresie budowy spalarni odpadów komunalnych. Bez przejęcia własności odpadów, miasta nie byłyby w stanie prowadzić takich projektów, a żaden inwestor nie podjąłby się tak kosztownej inwestycji bez gwarancji, że odpady będą dostarczone do instalacji.

Czy obowiązek ogłoszenia przez gminy przetargu na odbieranie/zagospodarowanie odpadów jest uzasadniony?

Tak. Zapis wprowadzający obowiązek ogłoszenia przetargu został zakwestionowany przez samorządy pod kątem zgodności z prawem unijnym już podczas debaty w Parlamencie i Senacie, a miasto Inowrocław zaskarżyło nawet ustawę do Trybunału Konstytucyjnego.

Zapis jest oczywiście zgodny z prawem unijnym, które nie zabrania wprowadzenia przepisów zwiększających konkurencję.

Był on również formą kompromisu. Z jednej strony, zabezpiecza interesy podmiotów prywatnych i gminnych, dając im równe szanse w nowym systemie. Z drugiej, działa na korzyść gmin i mieszkańców - brak takiego zapisu mógłby doprowadzić do brutalnej "rekomunalizacji" gospodarki odpadami i roszczeń w/w podmiotów z tytułu straty rynku.

Czy w nowym systemie mieszkańcy będą płacić więcej?

Tak. W Polsce, większość odpadów komunalnych nadal jest składowana. Dyrektywy unijne zakładają natomiast zwiększenie poziomu recyklingu/odzysku i redukcję ilości odpadów ulegających biodegradacji zdeponowanych na składowiskach. Zgodnie z zasadą "zanieczyszczający płaci" - koszt ten poniosą mieszkańcy.

Opłata za zagospodarowanie odpadów komunalnych w Polsce wynosi obecnie od 15€ do 75€ rocznie na mieszkańca i jest ponad dwukrotnie niższa niż w krajach, gdzie gospodarka odpadami jest bardziej rozwinięta. Co ciekawe, 2/3 tej opłaty związane jest z odbiorem i transportem odpadów, a tylko 1/3 z kosztem ich przetwarzania, odzysku lub unieszkodliwiania. Wyzwaniem dla gmin będzie więc nie tylko rozwój infrastruktury w zakresie przetwarzania i odzysku odpadów, ale też wprowadzenie racjonalnego systemu zbiórki z akceptowalnymi dla mieszkańców opłatami.

Dlaczego Wojewódzkie Plany Gospodarki Odpadami stanowią kluczowe wyzwanie dla gmin i Marszałków?

Aktualizacja Wojewódzkich Planów Gospodarki Odpadami (WPGO), przewidziana do przygotowania i wdrożenia przez Marszałków i Sejmiki województw najpóźniej do końca czerwca 2012r., miała za zadanie określić strategiczne kierunki w zakresie długofalowego rozwoju systemu gospodarki odpadami, a szczególnie planu budowy regionalnych instalacji do przetwarzania odpadów ("RIPOK").

Niestety, większość województw nie aktualizuje swoich planów w sposób właściwy. Niespełnienie zapisów ustawy, wymogów technicznych instalacji czy obowiązku redukcji ilości składowanych odpadów oraz recyklingu/odzysku - możliwe do zweryfikowania dopiero za rok lub dwa, będzie kłopotliwe dla gmin, które odpowiadają za budowę nowych instalacji i kosztowne dla mieszkańców, którzy zapłacą za ewentualne błędy.

Jaką metodą powinna być naliczona mieszkańcom opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi?

Zgodnie z ustawą, gmina dokona wyboru jednej z trzech metod ustalenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ustali jej stawkę:

● według liczby mieszkańców

● według powierzchni lokalu mieszkalnego lub

● według ilości zużytej wody.

W praktyce, poziom opłat uiszczanych podmiotom odbierającym jest bardzo zróżnicowany. W zabudowach jednorodzinnych, stawki są znacznie wyższe niż w wielorodzinnych. Przykład dużej metropolii (kwoty orientacyjne):

● od 6 do 10 zł miesięcznie na mieszkańca - zabudowa wielorodzinna,

● od 17 do 25 zł miesięcznie na mieszkańca - zabudowa jednorodzinna.

Metoda pierwsza, zakładająca w przypadku takiej metropolii, ustalenie jednolitej stawki na poziomie 14 zł - byłaby więc najmniej uzasadniona.

Pozostałe metody są bardziej korzystne dla mieszkańców i pozwalają w dużej mierze utrzymać istniejące zróżnicowanie opłat.

Jednak dla gmin metoda wykorzystująca ilości zużytej wody, będącej wartością zmienną, jest zdecydowanie bardziej skomplikowana i wiąże się z większymi kosztami administracyjnymi.

Jakie wymogi powinny uwzględnić specyfikacje istotnych warunków zamówienia ("SIWZ") dotyczących przetargu na odbieranie/zagospodarowanie odpadów komunalnych?

Regulamin Miasta oraz SIWZ do przetargów na odbieranie/zagospodarowanie odpadów komunalnych jako ważne narzędzia kształtowania nowego systemu gospodarki odpadami, mogą pomóc gminom:

● poprawić jakość usług i ochronę środowiska;

● stworzyć stosowne narzędzia kontroli całego systemu;

● stworzyć adekwatne warunki ekonomiczne, aby budować zrównoważony i korzystny dla mieszkańców system gospodarki odpadami;

● zwiększyć bezpieczeństwo pracy.

Zakres usług powinien wyraźnie określać rodzaj odpadów ujętych w systemie zbiorki.

System segregowania u źródła i selektywnej zbiórki powinien być wdrożony w sposób zrównoważony, w zależności od możliwości pokrycia kosztów zagospodarowania selektywnie zbieranych odpadów.

Standardy w zakresie pojazdów lub pojemników muszą być zgodne z istniejącymi normami w Polsce. Przejęcie obowiązku wyposażenia nieruchomości w pojemniki i ich utrzymywanie przez gminy będzie więc uzasadnionym rozwiązaniem.

Należy określić jasne i precyzyjne wymogi umożliwiające gminie zabezpieczenie jakości usług, tj.:

● doświadczenie: ilość lat, wartość obrotu (z zakresu zamówienia) w porównaniu do wartości zamówienia;

● polisy ubezpieczeniowe;

● zatrudnienie pracowników na umowę o pracę;

● narzędzia kontroli pojazdów (nawigacja satelitarna);

● sprawozdawczość: wskazanie dróg przemieszczenia odpadów do instalacji, ilości zbieranych, odzyskiwanych, unieszkodliwianych odpadów...

System wynagradzania podmiotu odbierającego musi pozwolić gminie rozliczyć się według rzeczywistej ilości odpadów odbieranych i zagospodarowanych. W Polsce wytwarza się obecnie około 12 milionów ton odpadów komunalnych rocznie, a nowy system ujawni prawdopodobnie rzeczywistą ilość odpadów. Brak takiego mechanizmu stworzyłby nadmierne ryzyko ze strony podmiotu odbierającego, doprowadzając do wyższych cen oferowanych w przetargach.

Bezpieczeństwo przy pracy powinno również zostać uwzględnione przez gminy w procesie wdrażania systemu gospodarki odpadami. Logistyka w zakresie tej działalności wiąże się bowiem z dużym zagrożeniem dla osób zajmujących się odbiorem odpadów.

Jak podejść do budowy nowych instalacji do przetwarzania/odzysku odpadów?

Zapewnienie budowy, utrzymania i eksploatacji regionalnych instalacji do przetwarzania/odzysku odpadów komunalnych jest obowiązkiem i ogromnym wyzwaniem dla gmin, gdyż jako wybór długofalowy musi połączyć wiele czynników ekonomicznych, środowiskowych i społecznych.

System gospodarki odpadami powinien opierać się na komplementarności i uzupełnianiu najbardziej uzasadnionych rozwiązań: recykling, odzysk biologiczny, spalanie odpadów z odzyskiem energetycznym, wykorzystanie potencjału współ-spalania odpadów oraz ich składowanie z produkcją biogazu.

W celu redukcji ilości odpadów ulegających biodegradacji zdeponowanych na składowiskach, nowe przepisy dopuszczają dwa podstawowe rozwiązania technologiczne:

● przekształcanie termiczne (tj. spalanie odpadów z odzyskiem energii) lub

● mechaniczno-biologiczne przetwarzanie odpadów w celu odzysku surowców, frakcji palnych oraz stabilizacji frakcji organicznej.

@RY1@i02/2012/214/i02.2012.214.05000030i.803.jpg@RY2@

OPINIA

@RY1@i02/2012/214/i02.2012.214.05000030i.804.jpg@RY2@

Jean-Michel Kaleta, prezes zarządu SITA Polska

Spalanie odpadów, wiążące się ze znacznym wydatkiem inwestycyjnym, będzie więc uzasadnione tylko dla dużych miast. W   przypadku małych gmin, konieczne może okazać się tworzenie związków gmin, aby jakakolwiek metoda zagospodarowania odpadów była opłacalna. Brak odpowiednich środków budżetowych oraz ograniczenia dotyczące zadłużenia Jednostek Samorządu Terytorialnego mogą uniemożliwić sektorowi publicznemu budowę takich instalacji. Korzystnym rozwiązaniem byłaby więc współpraca z   sektorem prywatnym, na przykład w   ramach Partnerstwa Publiczno-Prywatnego.

Przedsiębiorca posiada "know-how" w   zakresie budowy i   eksploatacji instalacji oraz możliwości jej (do)finansowania. Samorząd może zabezpieczyć strumień odpadów, a   w ramach PPP posiada też długofalową wiedzę co do kosztu funkcjonowania instalacji. Umożliwia mu to kontrolę całego procesu i   rozliczanie partnera prywatnego.

T aka współpraca daje szanse na stworzenie systemu gospodarki odpadami skutecznego dla środowiska oraz dla podatnika, umożliwiając jednocześnie realizację innowacyjnych projektów.