Gminna firma pomoże zagospodarować odpady

Jednym z wymogów, jakie nakłada na gminy znowelizowana ustawa z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U z 2005 r. nr 236, poz. 2008 z późn. zm.) jest wybór, w drodze przetargu, przedsiębiorstwa odpowiedzialnego za odbiór odpadów. Gdy jednak przetarg na wybór podmiotu zakończy się wynikiem negatywnym, gmina może samodzielnie realizować zadanie polegające na budowie, utrzymaniu lub eksploatacji regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych. Do prawidłowego wykonania tego zadania można powołać do życia spółkę prawa handlowego. Ponadto na podstawie nowej ustawy w zorganizowanym przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta przetargu na odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości mogą startować spółki z udziałem gminy. Gdy zostaną wybrane, mogą odbierać odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, na zlecenie gminy. Jest to kolejny obszar, w którym gminy mogą działać poprzez spółki prawa handlowego.

Niezbędne warunki

Działalność gospodarcza stanowi jeden ze sposobów realizacji podstawowych zadań jednostek samorządu terytorialnego. Jednostki te, nie tylko w Polsce, ale także w państwach europejskich, mają obowiązek prowadzić działalność gospodarczą związaną z realizacją zadań łączących się z zaspokajaniem zbiorowych potrzeb swoich mieszkańców (w zakresie sfery użyteczności publicznej).

Jednostki samorządu terytorialnego mogą tworzyć spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjne, a także mają prawo przystępować do takich spółek. Mogą także tworzyć spółki komandytowe lub komandytowo-akcyjne, o których mowa w ustawie o partnerstwie publiczno-prywatnym.

Natomiast poza sferą użyteczności publicznej gmina może tworzyć spółki prawa handlowego i przystępować do nich, jeżeli łącznie zostaną spełnione następujące warunki:

wpo pierwsze, jeżeli istnieją niezaspokojone potrzeby wspólnoty samorządowej na rynku lokalnym.

wpo drugie, jeżeli występujące w gminie bezrobocie w znacznym stopniu wpływa ujemnie na poziom życia wspólnoty samorządowej, a zastosowanie innych działań i wynikających z obowiązujących przepisów środków prawnych nie doprowadziło do aktywizacji gospodarczej, a w szczególności do znacznego ożywienia rynku lokalnego lub trwałego ograniczenia bezrobocia.

Poza sferą użyteczności publicznej gmina może tworzyć spółki prawa handlowego i przystępować do nich również wówczas, jeżeli zbycie składnika mienia komunalnego mogącego stanowić wkład niepieniężny gminy do spółki albo też rozporządzenie nim w inny sposób, spowoduje dla gminy poważną stratę majątkową.

Ograniczenia dotyczące tworzenia spółek prawa handlowego i przystępowania przez gminę do nich nie mają zastosowania do posiadania przez gminę akcji lub udziałów spółek zajmujących się czynnościami bankowymi, ubezpieczeniowymi oraz działalnością doradczą, promocyjną, edukacyjną i wydawniczą na rzecz samorządu terytorialnego, a także innych spółek ważnych dla rozwoju gminy. Poza sferą użyteczności publicznej województwo może tworzyć spółki prawa handlowego na zasadach i w formach określonych w ustawie z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1590 z późn. zm.).

Rada uchwali

Szczególne uwarunkowania wynikające z uczestnictwa w spółce jednostki samorządu terytorialnego wynikają z konieczności podjęcia uchwały organu stanowiącego j.s.t. o utworzeniu spółki. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Oświadczenie woli w imieniu gminy w zakresie zarządu mieniem składa jednoosobowo wójt albo działający na podstawie jego upoważnienia zastępca wójta samodzielnie albo wraz z inną upoważnioną przez wójta osobą np. z głównym księgowym. Kolejne etapy założenia spółki z udziałem gminy są identyczne jak etapy zakładania spółek prawa handlowego.

Kodeksowe wymagania

W spółkach z udziałem jednostek samorządu terytorialnego działa rada nadzorcza. Do rad nadzorczych stosuje się przepisy ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.). Kadencja członka rady nadzorczej w spółkach z większościowym udziałem jednostek samorządu terytorialnego trwa 3 lata. Członkowie rady nadzorczej, reprezentujący w spółce jednostkę samorządu terytorialnego, są powoływani spośród osób, które złożyły egzamin w trybie przewidzianym w ustawie z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 171, poz. 1397 z późn. zm.). Członków zarządu spółek z udziałem jednostek samorządu terytorialnego powołuje i odwołuje rada nadzorcza.

W jednoosobowych spółkach jednostek samorządu terytorialnego funkcję zgromadzenia wspólników (walnego zgromadzenia) pełnią organy wykonawcze tych jednostek samorządu terytorialnego. Spółka określa w regulaminie zasady korzystania z usług publicznych świadczonych przez spółkę, a także obowiązki spółki wobec odbiorców usług. Regulamin oraz jego zmiany obowiązują na obszarze jednostek samorządu terytorialnego po zatwierdzeniu przez organy wykonawcze tych jednostek.

Pozycja dominująca

Gminne jednostki organizacyjne prowadzące działalność gospodarczą z różnych względów stoją niejednokrotnie na zdecydowanie lepszej pozycji w stosunku do innych podmiotów gospodarczych. Podmioty gospodarcze stanowiące własność gminy często korzystają z ulg i zwolnień i innych preferencji, które nie przysługują innym podmiotom działającym na tym samym rynku. Szczególne traktowanie nie wynika zasadniczo z efektywniejszej działalności, ale z decyzji organu władzy. W takim przypadku jednostka może wykazywać zysk, który by nie wystąpił w warunkach normalnej konkurencji rynkowej. Poza tym w przedsiębiorstwach wielobranżowych często dochodzi do sytuacji, gdzie dochód z jednego rodzaju działalności służy pokrywaniu strat w drugim. Uniemożliwia to rzeczywistą ocenę rentowności niektórych gałęzi działalności. Drugim aspektem świadczącym o strategicznej pozycji komunalnych podmiotów gospodarczych jest to, że są one niekiedy jedynym lub dominującym dostawcą pewnych towarów i usług.

Mogą one wówczas dyktować cenę i uzyskiwać większe zyski bez dodatkowych nakładów i kosztów. Związane jest to z możliwością wywierania nacisku na lokalne władze, które udzielają odpowiednich preferencji, albo z posiadaniem ogromnego majątku, którego nie mają inne podmioty. Dotyczy to w szczególności przedsiębiorstw wodociągowych i kanalizacyjnych oraz dystrybutorów energii cieplnej i gazu.

Komunalne podmioty gospodarcze korzystają także z innych preferencji. Mają one możliwość uzyskania informacji niedostępnych dla innych podmiotów. Poza tym nierentowne przedsiębiorstwa korzystają niejednokrotnie ze wsparcia budżetu, na co oczywiście podmioty prywatne liczyć nie mogą. Ogromnym ułatwieniem jest także możliwość dysponowania mieniem gminy. Takie sytuacje występują jednak przede wszystkim w większych i bogatych samorządach, w których rynek i zapotrzebowanie na usługi jest duży. W gminach tych z łatwością można by było znaleźć prywatnych przedsiębiorców, którzy często taniej i z lepszymi efektami dla lokalnej społeczności zastąpiliby przedsiębiorstwa komunalne.

Razem łatwiej

Wiele gmin już dzisiaj ma spore doświadczenie przy tworzeniu spółek związanych z gospodarką komunalną.

Dobrym przykładem dla gmin jest tworzenie spółek z ograniczoną odpowiedzialnością, których przedmiotem działalności są usługi w zakresie zbiorowego zaopatrywania w wodę i zbiorowego odprowadzania i oczyszczania ścieków. Przykładowo gmina Piaseczno posiada 63 952 (100 proc.) udziałów o łącznej wartości 31 976 000 zł w Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Piasecznie Sp. z o.o.

Wiele gmin zakłada spółki prawa handlowego w celu produkcji, przesyłu i dystrybucji energii cieplnej. Przykładowo MEGAWAT sp. z o.o. spółka prawa handlowego utworzona przez gminę Rogoźno w roku 1992, czy Przedsiębiorstwo Ciepłowniczo-Usługowe Piaseczno Sp. z o.o., w której gmina Piaseczno posiada 100 proc. udziałów w spółce.

W kwietniu 2012 r. z inicjatywy burmistrza Wyszkowa odbyło się spotkanie wójtów powiatu wyszkowskiego. Samorządowcy ustalili, że na kolejnych etapach, wraz z pojawiającymi się przepisami wykonawczymi, będą odbywać konsultacje i spotkania w celu stworzenia wspólnej polityki nowej gospodarki śmieciowej. Liczą na to, że jeśli działać będą jako całościowy, silny samorządowy partner, składający się z wielu gmin, uda się wypracować jak najkorzystniejsze założenia i warunki nowej gospodarki śmieciowej. Samorządowcy dopuszczają możliwość utworzenia spółki prawa handlowego, która zajęłaby się gminną gospodarką śmieciową.

Mariusz Mosiołek

mariusz.mosiolek@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.). Ustawa z 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 45, poz. 236).