Ścieki poza kontrolą gmin. Możliwa kara

Polska nie zdąży do końca 2015 r. z realizacją dyrektywy unijnej w sprawie oczyszczania ścieków. Tak wynika ze wstępnej analizy Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOŚK).

- Jeśli nic się nie zmieni, możemy mieć problem - potwierdza Krzysztof Choromański, ekspert Związku Miast Polskich.

Za to grozi kara. Ostatnio za niespełnianie unijnych wymogów w tym zakresie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) nałożył ją na Luksemburg (2 mln euro, a za każdy kolejny dzień zwłoki w wypełnianiu unijnych wymogów - 2,8 tys. euro grzywny).

Weryfikacja obszarów

Z analizy KPOŚK wynika, iż Polska nie ma szans, aby stworzyć zaplanowany system kanalizacji. Mimo to kary da się uniknąć. Wystarczy opracować nową mapę miejsc, które muszą być skanalizowane.

- W wielu samorządach aglomeracje wodno-ściekowe, czyli obszary, które muszą być objęte zbiorczym odbiorem nieczystości, zostały po prostu za szeroko wyznaczone - mówi Michał Milewski z Ministerstwa Środowiska (MŚ).

Tłumaczy, że parę lat temu w Polsce panowało przekonanie, że jeżeli gmina chce dostać większe unijne pieniądze na ten cel, musi mieć wyznaczony jak największy obszar, z którego jest zobowiązana zbiorczo odbierać nieczystości. Wyznaczenie aglomeracji było warunkiem koniecznym do składnia wniosków o dofinansowanie takiej inwestycji. Dlatego samorządy obejmowały nimi nawet wsie o rozproszonej zabudowie, na których stworzenie ciągów kanalizacyjnych nie jest uzasadnione ekologicznie ani ekonomicznie.

- Trzeba się zastanowić, czy tych terenów nie należy usunąć z obszarów aglomeracji objętej obowiązkiem zbiorczego odprowadzania ścieków. I zaproponować inne sposoby ich przejmowania - mówi Michał Milewski.

Gminy zaprzeczają.

- W żadnym wypadku nie zawyżaliśmy tych danych i nie wyznaczaliśmy dodatkowych obszarów. Wydaje się to nawet mało prawdopodobne i raczej nie mogłoby być praktykowane na szeroką skalę. Na pewno nie dotyczy to naszej gminy. Budowę kanalizacji wyznaczyliśmy tam, gdzie jest to wskazane - uważa Janusz Waligóra z Urzędu Gminy Świdnica.

Tłumaczy, że budowa ciągów kanalizacyjnych jest np. ograniczona ukształtowaniem terenu.

- Właśnie zakończyliśmy cykl warsztatów dla samorządowców przeprowadzony wraz z Krajowym Zarządem Gospodarki Wodnej, który podpowiedział lokalnym władzom, jak wyznaczać miejsca, które potrzebują kanalizacji, oraz jak rozwiązać problem oczyszczania ścieków, gdy jej założenie nie jest możliwe - informuje Michał Milewski.

Na podstawie danych uzyskanych w trakcie szkoleń samorządy zweryfikują obszary wskazane do kanalizacji zbiorczej w swoim regionie.

- Zakładamy, że po takiej aktualizacji rejonów objętych takimi inwestycjami będzie mniej - mówi Michał Milewski.

Na razie trwają prace nad nowymi mapami.

- Marszałkowie do końca przyszłego roku powinni je ostatecznie zatwierdzić - dodaje.

Chodzi o pieniądze

Jeśli gminy nie zmienią pierwotnych planów, na zrealizowanie programu inwestycji kanalizacyjnych potrzebnych będzie prawie 30 mld zł.

- Po jego aktualizacji szacujemy, że będzie potrzebnych ok. 15 mld zł - mówi Michał Milewski.

Gminy zaznaczają jednak, że zmiana programu nie wpłynie na ilość wytwarzanych ścieków.

- Tak czy inaczej gmina będzie musiała zapewnić ich oczyszczenie - wyjaśnia Janusz Waligóra.

Na obszarach, które ostatecznie nie zostaną skanalizowane, nieczystości muszą być utylizowane w inny sposób. Samorządy mogą zaproponować np. tworzenie domowych oczyszczalni.

- Nasza gmina dopłaca mieszkańcom 12 tys. do takiej inwestycji. Ale i tak muszą oni wyłożyć jeszcze kilka tysięcy złotych wkładu własnego - wskazuje Janusz Waligóra.

W efekcie do realizacji dyrektywy mieszkańcy dopłacą z własnej kieszeni.

- Znajdą się osoby, które będą robić wszystko, aby tego uniknąć i nadal spuszczać ścieki do rowu czy wylewać je na pole, aby uniknąć kosztów - mówi Barbara Ginkowska, sekretarz gminy Kruklanki.

Nie ma sposobu

Bywa i tak, że nawet jeśli kanalizacja jest założona, to niektórzy mieszkańcy nie chcą się do niej podłączyć.

- Kosztuje to ok. 1 tys. zł i trzeba potem ponosić stałe koszty opłat - zaznacza Barbara Ginkowska.

Dodaje, że nie ma ustawowego obowiązku przymuszenia osób do oddawania odpadów kanalizacyjnych w sposób, jaki poleca gmina. Ten problem również potwierdzają eksperci.

- Trudno zmusić Kowalskiego do tego, aby podłączył się do ścieków komunalnych. A taki obowiązek nakłada dyrektywa, jeśli gospodarstwo znajduje się na terenie, który jest wyznaczony do skanalizowania - mówi Adam Gołębiewski z Izby Gospodarczej Wodociągi Polskie.

Tłumaczy, że istnieje możliwość wręczenia takim osobom nakazu, ale w przepisach jest luka, która nie wskazuje terminu, w jakim dana osoba musi się z niego wywiązać.

- Może twierdzić, że brakuje jej pieniędzy, albo wskazywać inne powody braku podłączenia - wskazuje.

MŚ twierdzi, że obecne przepisy są wystarczające.

- Gminy mają możliwość wymuszenia na mieszkańcach zgodnego z prawem sposobu oczyszczania ścieków - uważa Michał Milewski.

Mogą karać ich mandatami. W efekcie bardziej opłaci im się do kanalizacji podłączyć. Samorządy mają też swoje sposoby.

- Od osób, które odmówią podłączenia, będziemy domagać się comiesięcznego przedkładania rachunków za odbiór nieczystości - informuje Barbara Ginkowska.

Podkreśla, że do tej pory gmina Kruklanki nie stosuje kar wobec mieszkańców.

- Interweniujemy w takich sytuacjach, ale nie nakładamy mandatów - mówi.

Resort stawia sprawę jasno.

- Jeśli zrealizuje się najgorszy scenariusz i TSUE nałożyłby na Polskę karę, to konsekwencje poniosą te gminy, które nie wywiązały się z unijnej dyrektywy - zapowiada Michał Milewski.

@RY1@i02/2013/237/i02.2013.237.18300080b.802.jpg@RY2@

Program oczyszczania ścieków

Urszula Mirowska-Łoskot

urszula.mirowska@infor.pl