Poradnia samorządowa

● Kiedy jednostka samorządu terytorialnego, której liczba mieszkańców przekracza ustawowo określone progi, musi mieć plan transportowy

● Czy związek powiatowo-gminny obejmujący obszar liczący mniej niż 80 tys. mieszkańców będzie musiał mieć plan transportowy

Jaki wpływ będzie miało utworzenie związku metropolitalnego na umowy o świadczenie usług w zakresie publicznego transportu zbiorowego zawarte przez gminy zrzeszone w tym związku?

Znowelizowana ustawa o samorządzie gminnym w art. 7 ust. 1a stanowi, że przepisy regulujące zadania własne gminy z zakresu lokalnego transportu zbiorowego nie będą stosowane do gmin wchodzących w skład związku metropolitalnego. Analogiczny zapis wprowadzony został do art. 4 ust. 1a ustawy o samorządzie powiatowym w odniesieniu do zadań powiatu.

Oznacza to, że związek metropolitalny na obszarze swojej działalności będzie właściwym organizatorem publicznego transportu zbiorowego, a gminy i powiaty wchodzące w skład związku metropolitalnego, z chwilą powołania tego związku, utracą status organizatorów. Gmina, która przed powstaniem związku metropolitalnego zawarła umowę o świadczenie usług z operatorem wybranym zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy o publicznym transporcie zbiorowym, będzie zapewne musiała ją skutecznie rozwiązać? Z chwilą powstania związku gmina utraci bowiem prawo samodzielnej organizacji przewozów o charakterze użyteczności publicznej, a zadanie stanie się zadaniem własnym związku.

Podstawy do rozwiązania takiej umowy należałoby szukać przede wszystkim w jej treści. Strony zawierając umowy, często przewidują możliwość jej rozwiązania w przypadkach wskazanych w umowie. Wydaje się, że z chwilą utworzenia związku metropolitalnego wykonywanie takich umów przez gminy zrzeszone w tym związku nie będzie leżało w interesie publicznym, co uprawniało będzie dotychczasowego organizatora do odstąpienia od umowy zawartej z operatorem na podstawie art. 145 ustawy z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 907 ze zm.).

Podstawa prawna

Art. 7 ust. 1a ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 594 ze zm.).

Art. 4 ust. 1a ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (t.j. Dz.U z 2013 r. poz. 595 ze zm.).

Art. 19 ust. 1 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1440 ze zm.).

Czy jednostka samorządu terytorialnego, której liczba mieszkańców przekracza progi, powyżej których jest obowiązek sporządzenia planu transportowego, będzie zobowiązana do jego przygotowania w każdym przypadku?

Ustawa o publicznym transporcie zbiorowym uzależnia powstanie obowiązku przygotowania planu transportowego od przekroczenia przez konkretną JST określonych w art. 9 ust. 1 progów liczby mieszkańców. Zgodnie z powołaną regulacją obowiązkiem posiadania planu transportowego zostały objęte gminy liczące co najmniej 50 tys. mieszkańców oraz powiaty o co najmniej 80 tys. mieszkańców.

Jednak należy zwrócić uwagę, że nie każda jednostka przekraczająca te progi będzie obowiązana przystąpić do sporządzenia projektu i uchwalenia planu transportowego. Ustawodawca bowiem we wskazanym art. 9 ust. 1 wprowadził drugie kryterium, od którego będzie uzależniony taki obowiązek. Zgodnie z powołaną regulacją plan transportowy opracowują jednostki, których liczba mieszkańców kwalifikuje je do tego, ale wyłącznie w przypadku planowanego organizowania przewozów o charakterze użyteczności publicznej. Jeżeli więc konkretna jednostka samorządu terytorialnego, nawet jeżeli jej liczba mieszkańców przewyższa minimalne progi, nie ma zamiaru i nie będzie organizatorem przewozów o charakterze użyteczności publicznej - do czego nie jest ona zobligowana - to nie dojdzie do aktualizacji obowiązku posiadania planu transportowego. Możliwe zatem jest, aby w konkretnych okolicznościach jednostki takie nie podejmowały czynności zmierzających do uchwalenia planu.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 1 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1440 ze zm.).

Czy związek powiatowo-gminny obejmujący obszar liczący mniej niż 80 tys. mieszkańców będzie mógł organizować przewozy o charakterze użyteczności publicznej bez konieczności opracowania planu zrównoważonego rozwoju publicznego transportu zbiorowego (czyli planu transportowego)?

Ustawodawca zdecydował się objąć obowiązkiem opracowania planu transportowego związki powiatowo-gminne obejmujące obszar liczący co najmniej 80 tys. mieszkańców - w zakresie linii komunikacyjnych albo sieci komunikacyjnej na obszarze gmin lub powiatów tworzących związek powiatowo-gminny (art. 9 ust. 1 pkt 4a ustawy o publicznym transporcie zbiorowym; dalej: u.p.t.z.). Z powyższego wynika, że związek powiatowo-gminny obejmujący obszar liczący mniej niż 80 tys. mieszkańców zwolniony jest z tego obowiązku. Oznacza to, że związek taki będzie mógł organizować na swoim obszarze przewozy o charakterze użyteczności publicznej, mimo że nie opracował planu transportowego.

Przypominamy, że przewozami o charakterze użyteczności publicznej zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 12 u.p.t.z. są powszechnie dostępne usługi w zakresie publicznego transportu zbiorowego wykonywane przez operatora publicznego transportu zbiorowego w celu bieżącego i nieprzerwanego zaspokajania potrzeb przewozowych społeczności na danym obszarze. Operator wykonuje te usługi na podstawie umowy zawartej z organizatorem (art. 4 ust.1 pkt 8 u.p.t.z.). Oznacza to, że jeżeli spełnione zostaną powyższe warunki oraz przewozy będą regularne, powszechnie dostępne, to będą miały charakter użyteczności publicznej i wówczas będą objęte zakresem art. 50 i nast. u.p.t.z. dającym możliwość ubiegania się przez operatora wykonującego usługi na rzecz takiego związku powiatowo-gminnego o rekompensatę strat wynikających ze stosowania uprawnień do ulg ustawowych.

Podstawa prawna

Art. 4 ust. 1 pkt 8 i 12 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1440 ze zm.).

Oprac. Dominik Bońkowski Marcin Król