Wodociągi Warszawskie - nowoczesność w zgodzie z tradycją

Wodociągi Warszawskie każdego dnia dostarczają mieszkańcom ponad 330 mln litrów wysokiej jakości wody oraz odbierają i oczyszczają ponad 515 mln litrów ścieków. Łączne nakłady inwestycyjne w latach 2002-2017 oraz planowane w 2018 r. wynoszą ogółem blisko 8,3 mld zł. Dzięki realizacji pakietu inwestycji, w tym współfinansowanych ze środków unijnych w ramach Projektu "Zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie ścieków w Warszawie" działają nowoczesne zakłady uzdatniania wody i oczyszczania ścieków, a z usług MPWiK korzysta ponad 98% populacji aglomeracji stołecznej.

Rosjanin i Anglik zrewolucjonizowali Warszawę

Nowoczesne wodociągi i kanalizacja w Warszawie powstały dzięki zabiegom rosyjskiego generała Sokratesa Starynkiewicza, który w 1875 r. objął stanowisko p.o. prezydenta miasta. To on zdecydował, aby przygotowanie projektu powierzyć w 1876 r. wybitnemu angielskiemu inżynierowi Williamowi Lindleyowi. Gotowe opracowanie zostało złożone w warszawskim magistracie w 1878 r., a w 1883 r. przystąpiono do prac budowlanych.

"Warszawo, będziesz miała wodę"

Po raz pierwszy woda ze Stacji Filtrów popłynęła do warszawiaków w 1886 r., co było możliwe dzięki uruchomieniu czterech filtrów powolnych oraz mierzącej ponad 40 m wieży ciśnień. W kolejnych latach dobudowano m.in. zbiorniki na surową wodę wiślaną i uzdatnioną oraz hale pomp. Warszawskie filtry powolne jako jedyne na świecie wciąż są wykorzystywane w procesie uzdatniania wody. Na terenie zakładu znajduje się 36 takich obiektów, a ich nazwa jest związana z prędkością procesu filtracji. W ciągu jednej godziny przez złoże przesącza się ok. 10 cm słupa wody. Zarówno wnętrze filtra powolnego, jak i zasada jego działania nie zmieniły się od XIX w. Dzięki powstaniu zakładu i rozbudowie sieci przewodów Warszawa awansowała wówczas do elitarnego grona zaledwie sześciu europejskich miast posiadających tak nowoczesny system wodociągów.

Czasy niepodległości

Lata międzywojenne to okres gigantycznych inwestycji w zakresie rozbudowy infrastruktury wodociągowej, co było podyktowane rosnącą liczbą ludności oraz rozrastaniem się miasta. Efektem działań było podwojenie długości warszawskiej sieci wodociągowej: z 323,9 km w 1918 r. do 623,8 km w 1939 r. Obecnie MPWiK eksploatuje ponad 4200 km wodociągów. Aby zaspokoić zapotrzebowanie miasta na wodę w 1933 r., oddano do użytku Zakład Filtrów Pospiesznych. Dzięki zastosowaniu nowoczesnej technologii udało się niemalże dwukrotnie zwiększyć ilość uzdatnianej wody. W trakcie filtracji pospiesznej, odbywającej się z prędkością do 7 m słupa wody na godzinę, usuwane są zawiesiny oraz związki żelaza i manganu wpływające m.in. na barwę wody. Mimo zniszczeń, którym budynek uległ podczas II wojny światowej, zachowało się jego oryginalne wyposażenie z lat 30. XX w., w tym marmurowe stoły operatorskie.

Nowa rzeczywistość po II wojnie

Podczas II wojny światowej zniszczono wiele obiektów technologicznych oraz sieć wodociągową i kanalizacyjną. 19 września 1944 r. wojska hitlerowskie wysadziły w powietrze pompownię i węzeł tłoczny na Stacji Pomp Rzecznych, uniemożliwiając na blisko rok pobór wody dla miasta, tj. do 29 maja 1945 r. Usunięcie zniszczeń i odbudowa obiektów oraz skompletowanie maszyn zrabowanych i wywiezionych z Warszawy trwało do 1949 r. Tymczasem, w związku z rozbudową stolicy oraz przyrostem liczby ludności, niezbędne było zwiększenie możliwości produkcyjnych Stacji Filtrów. Jej odbiorcami byli nie tylko mieszkańcy, ale też duże zakłady przemysłowe.

Woda z "Grubej Kaśki"

Dlatego w 1964 r. oddano do użytku ujęcie zasadnicze "Gruba Kaśka" według projektu Władysława Skoraszewskiego i Stanisława Wojnarowicza, ówczesnego dyrektora MPWiK. "Gruba Kaśka" to jedyny obiekt w Europie położony w nurcie rzeki, wykorzystujący naturalny proces infiltracji. Pobór wody spod dna Wisły odbywa się przy pomocy 15 perforowanych rur (drenów) ułożonych promieniście wokół studni na głębokości ok. 7 m, o łącznej długości blisko 2 km. Aby naturalna warstwa filtracyjna, jaką jest dno rzeki, spełniała swoje zadanie, trzeba ją utrzymywać w odpowiednim stanie. Dbają o to statki MPWiK - spulchniacze hydrauliczne "Chudy Wojtek II" i "Chudy Wojtek III" oraz pogłębiarka "SAWA". Przefiltrowana przez dno Wisły woda trafia do studni, skąd pompami tłoczona jest do układu technologicznego. W 2015 r. z wykorzystaniem środków unijnych zakończono modernizację ciągu technologicznego SUW "Praga", który uzupełniono o ozonowanie pośrednie i filtrację na węglu aktywnym. Wartość inwestycji wyniosła prawie 90,5 mln zł. Wykorzystanie nowej technologii pozwoliło zmniejszyć dawki dwutlenku chloru i całkowicie zrezygnować z chloru stosowanego do dezynfekcji, dzięki czemu dostarczana do mieszkańców woda ma lepszy smak i zapach.

Rozbudowa technologii na Stacji Filtrów

Uruchomienie wodociągu praskiego nie rozwiązało problemu rosnącego zapotrzebowania na wodę. W 1972 r. na terenie Stacji Filtrów wybudowano obiekty tzw. II ciągu technologicznego na licencji francuskiej firmy Degremont, zwiększając możliwości produkcyjne zakładu. Obiekty te zostały gruntownie zmodernizowane w latach 2014-2015 w ramach unijnego Projektu "Zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie ścieków w Warszawie - Faza IV". Unowocześniono instalację dozowania reagentów oraz pompownię II stopnia oraz rozbudowano automatykę sterowania procesem uzdatniania wody, m.in. o systemy kontroli, sterowania, które obsługiwane są przy użyciu komputerów.

Najnowszym obiektem na terenie Stacji Filtrów jest uruchomiona w 2010 r. nowoczesna stacja ozonowania pośredniego i filtracji na węglu aktywnym. Efektem wykorzystanie nowoczesnej technologii było zwiększeniu stopnia redukcji substancji organicznych, a w konsekwencji zmniejszenie aż o połowę dawki dwutlenku chloru stosowanego do końcowej dezynfekcji wody. Przyczyniło się to do wyraźnej poprawy smaku i zapachu warszawskiej kranówki, która ze Stacji Filtrów jest dostarczana do co drugiego mieszkańca aglomeracji stołecznej. Inwestycja, której koszt wyniósł ponad 246 mln zł, została dofinansowana w 62 proc. ze środków unijnych.

Prosto z Jeziora Zegrzyńskiego

W 1986 r. MPWiK uruchomiło trzecią stację uzdatniania wody, która jest zlokalizowana w Wieliszewie. Zakład Północny, w przeciwieństwie do SUW "Filtry" i SUW "Praga", jest zasilany wodą ujmowaną bezpośrednio z Jeziora Zegrzyńskiego. Średnia dzienna produkcja wynosi ok. 80 mln litrów wody, która jest dostarczana mieszkańcom północnych dzielnic stolicy. Korzystając ze wsparcia unijnego w 2010 r., oddano do użytku pierwszą w Polsce stację flotacji ciśnieniowej (wartość inwestycji to ponad 123 mln zł). Zastosowanie tej technologii umożliwiło poprawienie parametrów jakościowych uzdatnianej wody dzięki bardziej wydajnemu usuwaniu związków humusowych. Aktualnie trwa kolejny etap modernizacji zakładu, w ramach którego m.in. unowocześniono instalacje ozonowania wstępnego oraz filtracji pospiesznej (koszt 89 mln zł). Ponadto do 2023 r. planowane jest uruchomienie ozonowania pośredniego i filtracji na węglu aktywnym (koszt inwestycji to ok. 104 mln zł).

Początki miejskiej kanalizacji

W sierpniu 1883 r. dzięki rozpoczęciu według projektu W.H. Lindleya budowy nowoczesnego systemu odbioru ścieków, XIX-wieczna Warszawa mogła się wkrótce pochwalić kanalizacją ogólnospławną, w którą wyposażonych było wówczas zaledwie kilka miast europejskich, takich jak Hamburg czy Berlin. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w związku z gwałtownym wzrostem liczby ludności, układ rozbudowano. Wówczas powstały kolektory i kanały odbierające ścieki z pozostałych dzielnic miasta, tj.: Bielan, Żoliborza, Woli, Ochoty, Mokotowa, a po prawej stronie Wisły - z Saskiej Kępy i Grochowa.

Kanały podczas II wojny światowej

W czasie działań II wojny światowej stołeczne kanały pełniły również rolę podziemnych tras, którymi w ukryciu przed hitlerowcami przemieszczali się uczestnicy powstania w gettcie warszawskim (1943 r.) i Powstania Warszawskiego (1944 r.). Poruszanie się kanałami było możliwe dzięki warszawskim kanalarzom, którzy z narażeniem życia wytyczali trasy i służyli jako przewodnicy.

Usuwanie powojennych zniszczeń trwało aż do 1948 r. W kolejnych latach trwała intensywna rozbudowa kanalizacji: w 1950 r. sieć miała ponad 400 km długości, w 1975 r. - ponad 1000 km, a obecnie - ok. 4100 km. Jedną z ważniejszych inwestycji w latach 60. XX w. była budowa kolektora Burakowskiego, do którego od 1964 r. zaczęły trafiać ścieki z całej lewobrzeżnej Warszawy. W 2015 r. MPWiK uruchomiło równoległy kolektor o podobnych parametrach do istniejącego, tj. Burakowski - Bis, zwiększając bezpieczeństwo pracy całego systemu. Wartość inwestycji, realizowanej z wykorzystaniem technologii bezwykopowej, współfinansowanej ze środków UE wyniosła ponad 224 mln zł.

Ponadto dzięki uruchomieniu nowego kolektora w 2018 r. rozpoczęła się modernizacja starego kanału. Zadanie, realizowane do 2020 r. w ramach Fazy V Projektu pn. "Zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie ścieków w Warszawie", będzie polegało na wyłożeniu ok. 5-kilometrowego odcinka kanału modułami GRP, a technologia jest stosowana w Polsce po raz pierwszy. Zmodernizowany kolektor Burakowski pozwoli zwiększyć możliwości retencyjne układu odbiorczego oraz usprawni przepływ ścieków w trakcie pogody deszczowej i bezdeszczowej.

"Czajka" - dla Wisły, dla Bałtyku, dla Warszawy

Budowę pierwszej oczyszczalni ścieków w Warszawie rozpoczęto w 1976 r. Z powodu zawirowań politycznych i kryzysu gospodarczego "Czajkę" oddano do użytku dopiero w 1991 r. Przedłużająca się budowa oznaczała, że już w chwili uruchomienia zakład był przestarzały i pod względem technologicznym nie spełniał obowiązujących standardów. Stąd w 2008 r., korzystając ze środków unijnych w ramach Projektu pn. "Zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie ścieków w Warszawie", MPWiK przystąpiło do jego modernizacji i rozbudowy, która zakończyła się w 2012 r. Wartość inwestycji wyniosła łącznie ponad 2 mld zł. Obecna "Czajka" to jedna z największych i najnowocześniejszych oczyszczalni ścieków w Europie. Każdego dnia trafia tu ponad 400 mln litrów ścieków z prawobrzeżnych dzielnic Warszawy i okolicznych gmin: Legionowa, Zielonki, Jabłonnej, Marek i Ząbek, a dzięki wybudowaniu pod dnem Wisły układu przesyłowego od lipca 2012 r. do oczyszczalni dopływają również ścieki z centralnej i północnej części Warszawy lewobrzeżnej.

W ramach rozbudowy "Czajki" na terenie zakładu powstała również nowoczesna Stacja Termicznej Utylizacji Osadów Ściekowych (wartość inwestycji ponad 440 mln zł), gdzie utylizowane są odpady technologiczne powstałe w procesie oczyszczania ścieków i przeróbki osadów ściekowych. Zastosowane w STUOŚ najnowocześniejsze technologie termicznego przekształcania odpadów i oczyszczania spalin sprawiają, że instalacja jest w pełni bezpieczna dla ludzi i środowiska.

Boom inwestycyjny w XXI wieku

Od ponad 130 lat MPWiK w m.st. Warszawie S.A., lider rynku w Polsce, kontynuuje dzieło Lindleya, inwestując w rozbudowę i modernizację infrastruktury oraz nowoczesne technologie. W minionej dekadzie Spółka zrealizowała ponad 2100 zadań, czego efektem jest wysokiej jakości woda dostarczana każdego dnia ponad 2,5 milionom mieszkańców aglomeracji. Ponadto dzięki uruchomieniu nowoczesnego Zakładu "Czajka" Warszawa dołączyła do grona miast europejskich, które oczyszczają wszystkie ścieki komunalne.

Mając na uwadze potrzeby mieszkańców, MPWiK do 2025 r. zrealizuje kolejny ponad 2000 zadań, o łącznej wartości blisko 4 mld zł, przy udziale środków unijnych na poziomie 26 proc. 7 marca 2018 r. Komisja Europejska potwierdziła przyznanie Spółce ponad 637 mln zł dofinansowania na kolejne inwestycje. Szczególne znaczenie będzie miała budowa trzech kolektorów tranzytowo-retencyjnych o łącznej długości blisko 17 km oraz jednego z największych w Europie zbiorników do magazynowania ścieków o pojemności blisko 80 tys. m3. Pozwoli to zwiększyć możliwości retencyjne systemu kanalizacji, co jest niezwykle istotne w kontekście obserwowanych zmian klimatu. Dzięki temu ograniczane będzie występowanie lokalnych podtopień i zalewisk powstających podczas deszczy nawalnych. Z myślą o mieszkańcach dzielnic, które intensywnie się rozwijają, Spółka planuje także dalszą rozbudowę i modernizację sieci - łącznie w tym okresie na terenie aglomeracji przybędzie ponad 1200 km kanałów i wodociągów.

Nasze działania na rzecz mieszkańców Warszawy i okolic Wodociągi Warszawskie od lat angażują się w działalność na rzecz mieszkańców Warszawy i okolic, nie tylko świadcząc usługi wodociągowe i kanalizacyjne. Od ponad 10 lat Spółka prowadzi autorski program edukacji ekologicznej, z którego skorzystało już ponad 25 tys. uczniów. Dodatkowo, we współpracy z Urzędem m.st. Warszawy MPWiK bezpłatnie zainstalowało w miejskich szkołach ponad 200 źródełek zasilanych warszawską kranówką. Wkrótce podobne urządzenia będą montowane w instytucjach użyteczności publicznej, takich np. jak ZOO, muzea, urzędy administracji publicznej. Od września 2017 r. źródełka z warszawską kranówką działają także na terenie Lotniska Chopina, dzięki czemu każdy z podróżujących może bezpłatnie gasić pragnienie wysokiej jakości wodą. Obecnie już co trzeci warszawiak deklaruje picie wody z kranu, a podczas 230 pikników i imprez MPWiK wydało ponad 180 tys. kubeczków z warszawską kranówką.

@RY1@i02/2018/083/i02.2018.083.000005000.801.jpg@RY2@

fot. Archiwum MPWiK

@RY1@i02/2018/083/i02.2018.083.000005000.802.jpg@RY2@

● Ryszard Żelichowski, Lindleyowie. Warszawskie boje o higienę, Warszawa 1996

● 125 lat Wodociągów Warszawskich 1886-2011, praca zbiorowa, Warszawa 2011

● Tomasz Urzykowski, Wodociągi Warszawskie XXI wieku, Warszawa 2018

● Karta ewidencyjna Stacji Filtrów, oprac. zbiorowe, Warszawa 2008

@RY1@i02/2018/083/i02.2018.083.000005000.101(c).gif@RY2@

@RY1@i02/2018/083/i02.2018.083.000005000.804.jpg@RY2@

|