Kiedy można trafić do więzienia za niewielkie przewinienie

Czy poniosę konsekwencje za niezapłaconą grzywnę

@RY1@i02/2012/219/i02.2012.219.18300150e.811.jpg@RY2@

Skazanego na grzywnę sąd wzywa do jej uiszczenia w terminie 30 dni. Jest to czas na jej dobrowolną spłatę. W razie jego upływu grzywna musi zostać ściągnięta w drodze egzekucji. Ta jednak w wielu przypadkach okazuje się bezskuteczna. Często także już na podstawie okoliczności sprawy wiadomo, że działania komornika nie doprowadzą do ściągnięcia należności. W takich sytuacjach, jeśli grzywna nie przekracza 120 stawek dziennych (czyli w zdecydowanej większości skazań), sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną. Środek ten ma charakter fakultatywny i zależy od uznania sądu. Skazany musi w dodatku zgodzić się na taką zamianę. Jeżeli jednak oświadczy, że nie wyraża chęci podjęcia pracy społecznie użytecznej albo uchyla się od jej wykonania, sąd zarządza wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności. Robi to także, gdy zamiana grzywny na pracę społecznie użyteczną jest niemożliwa lub niecelowa. O posiedzeniu sądu, na którym podejmowana jest decyzja o zamianie kary grzywny, sąd powiadamia skazanego. Ten może się na nim się stawić i złożyć stosowne wyjaśnienia.

Zarządzając wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, sąd przyjmuje, że jeden dzień pozbawienia wolności jest równoważny dwóm stawkom dziennym grzywny. Zastępcza kara pozbawienia wolności nie może przekroczyć 12 miesięcy pozbawienia wolności, jak również górnej granicy kary pozbawienia wolności za dane przestępstwo. Jeżeli ustawa nie przewiduje za dane przestępstwo kary pozbawienia wolności, górna granica zastępczej kary pozbawienia wolności nie może przekroczyć 6 miesięcy. Na postanowienie w przedmiocie zarządzenia wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności przysługuje zawsze zażalenie.

Podstawa prawna

Art. 44-46 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 1997 r. nr 90, poz. 557 z późn. zm.).

Czy uchylając się od prac społecznych, trafię do więzienia

@RY1@i02/2012/219/i02.2012.219.18300150e.812.jpg@RY2@

Przepisy kodeksu karnego wykonawczego stanowią wprost, że jeżeli skazany uchyla się od odbywania kary ograniczenia wolności lub nałożonych na niego obowiązków (np. nie udziela wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary, zmienia miejsce stałego pobytu bez zgody sądu), sąd musi zarządzić wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności. Przyjmuje on wtedy, że jeden dzień zastępczej kary pozbawienia wolności jest równoważny dwóm dniom niewykonanej kary ograniczenia wolności. Orzekanie w przedmiocie wykonania kary zastępczej może nastąpić również na wniosek sądowego kuratora zawodowego, który stwierdził, że skazany bagatelizuje nałożone na niego obowiązki. Na postanowienie w przedmiocie zarządzenia wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności przysługuje skazanemu zażalenie.

Podstawa prawna

Art. 65 i 66 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 1997 r. nr 90, poz. 557 z późn. zm.).

Czy można aresztować świadka na wniosek śledczego

@RY1@i02/2012/219/i02.2012.219.18300150e.813.jpg@RY2@

Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. Na świadka, który bez należytego usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego postępowanie albo bez zezwolenia tego organu oddalił się z miejsca czynności przed jej zakończeniem, można nałożyć karę pieniężną w wysokości do 10 tys. zł. W takich wypadkach można ponadto zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie świadka. Kara pieniężna zostanie uchylona, jeżeli ukarany dostatecznie usprawiedliwi swe niestawiennictwo lub samowolne oddalenie się. Usprawiedliwienie może nastąpić w ciągu tygodnia od daty doręczenia postanowienia wymierzającego karę pieniężną.

Kara pieniężna to niejedyna dolegliwość, z jaką może spotkać się świadek lekceważący wezwanie do stawienia się celem złożenia zeznań. W razie uporczywego uchylania się od złożenia zeznania można zastosować, niezależnie od kary pieniężnej, aresztowanie świadka na czas nieprzekraczający 30 dni. W sytuacji gdy sprawa jest na etapie dochodzenia lub śledztwa, aresztowanie świadka stosuje na wniosek prokuratora sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie. Świadkowi przysługuje zażalenie na decyzję o jego aresztowaniu, a jego złożenie do sądu wstrzymuje wykonanie postanowienia o aresztowaniu. Aresztowanie należy zawsze uchylić, jeżeli osoba aresztowana spełni obowiązek złożenia zeznań albo gdy ukończono już postępowanie karne.

Podstawa prawna

Art. 285-290 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 1997 r. nr 89, poz. 555 z późn. zm.).

Czy można trafić do aresztu za niezapłacony mandat

@RY1@i02/2012/219/i02.2012.219.18300150e.814.jpg@RY2@

Pozbawione wolności mogą zostać nie tylko osoby, które uchylają się od uiszczenia grzywny, na którą zostały skazane za popełnione przestępstwo. Podobne rozwiązanie przewiduje prawo wykroczeń. Jeżeli egzekucja grzywny wymierzonej za wykroczenie okazała się bezskuteczna lub z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona bezskuteczna, sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną, określając czas jej trwania. Praca społecznie użyteczna trwa najkrócej tydzień, najdłużej 2 miesiące. W razie gdy ukarany oświadczy, że nie wyraża zgody na podjęcie zamiennej pracy społecznie użytecznej albo uchyla się od jej wykonania, sąd ma obowiązek zarządzić wykonanie zastępczej kary aresztu. Podobnie jest w sytuacji, gdy zamiana grzywny na pracę społecznie użyteczną jest niemożliwa lub niecelowa. Zarządzając wykonanie zastępczej kary aresztu, sąd przyjmuje, że jeden dzień zastępczej kary aresztu jest równoważny grzywnie od 20 do 150 zł. Kara zastępcza nie może przekroczyć 30 dni aresztu. W każdym przypadku nie można wymierzyć zastępczej kary aresztu, jeżeli warunki osobiste sprawcy uniemożliwiają odbycie tej kary (np. kalectwo, konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny).

Od zastępczej kary aresztu sprawca wykroczenia może być uwolniony w każdym czasie przez wpłacenie kwoty pieniężnej przypadającej jeszcze do uiszczenia. Zastępczą karę aresztu można orzec dopóki nie nastąpi przedawnienie wykonania kary, czyli przez 3 lata od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

Podstawa prawna

Art. 25 i 26 ustawy z 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń (Dz.U. 2010 r. nr 46, poz. 275 z późn. zm.).

Czy trafię do więzienia, jeśli mam trudną sytuację

@RY1@i02/2012/219/i02.2012.219.18300150e.815.jpg@RY2@

Należy pamiętać, że jeśli natychmiastowe wykonanie grzywny pociągnęłoby dla skazanego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki, sąd może rozłożyć grzywnę na raty na czas nieprzekraczający 1 roku, licząc od dnia wydania pierwszego postanowienia w tym zakresie. W wypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie, a zwłaszcza wówczas, gdy wysokość grzywny jest znaczna, można rozłożyć grzywnę na raty nawet na okres do 3 lat. Postępowanie w przedmiocie rozłożenia jej na raty jest wszczynane głównie na wniosek skazanego, a postanowienie w tym zakresie może zostać wydane w każdym czasie. Oznacza to, że jest to dopuszczalne również po tym, gdy do drzwi skazanego zapuka komornik, a nawet w trakcie odbywania zastępczej kary pozbawienia wolności.

Przepisy określające zasady wykonywania kary grzywny dopuszczają również jej umorzenie. Jeśli skazany nie uiścił grzywny z przyczyn od niego niezależnych, a wykonanie tej kary w innej drodze okazało się niemożliwe lub niecelowe, sąd może, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, grzywnę umorzyć w części. Wyjątkowo dopuszczalne jest również umorzenie grzywny w całości.

Takie szczególnie uzasadnione przypadki, to zaistnienie po wydaniu wyroku orzekającego grzywnę, koszty sądowe lub środek karny takiego zdarzenia, które powoduje, że rozstrzygnięcie to staje się dla skazanego i jego najbliższych nadmiernie represyjne i niesprawiedliwe w odczuciu społecznym. Są to sytuacje, gdy skazanego i jego rodzinę dotknęło zdarzenie nagłe, porównywalne z klęską żywiołową (np. pożar, powódź, inna katastrofa lub ciężka choroba, ciężkie kalectwo), które spowodowało wydatne pogorszenie sytuacji majątkowej, a wykonanie kary stanowiłoby poważne zagrożenie dla podstaw egzystencji skazanego i jego najbliższych (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 11 maja 2011 r., sygn. akt II AKzw 412/2011).

Podstawa prawna

Art. 49 i 51 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 1997 r. nr 90, poz. 557 z późn. zm.).

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl