Co nam grozi za ściąganie pirackich utworów z internetu

Czy mogę udostępnić pliki na portalu

@RY1@i02/2013/029/i02.2013.029.18300150e.815.jpg@RY2@

Bez zezwolenia twórcy wolno nieodpłatnie korzystać z już rozpowszechnionego utworu tylko w zakresie własnego użytku osobistego. Zakres własnego użytku osobistego obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego. Zgodnie z definicją pokrewieństwa zawartą w prawie rodzinnym do tego kręgu należą osoby spokrewnione w linii prostej (np. ojciec z synem, babcia z wnuczką), jak i w linii bocznej (np. brat z siostrą, ciotka i siostrzenica). Z kolei powinowactwo powstaje na skutek zawarcia małżeństwa i jest to związek między małżonkiem a całą rodziną drugiego małżonka. Trudno jednak uznać za stosunki towarzyskie relacje łączące grupę nieznających się bliżej użytkowników portalu internetowego. Przepisy nie precyzują warunków, które decydują o tym, że dany sposób korzystania z utworu jest użytkiem osobistym. Cel może być w związku z tym różnorodny (naukowy, rozrywkowy, kolekcjonerski).

Podstawa prawna

Art. 23 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 z późn. zm.).

Czy za ściąganie programów grozi kara

@RY1@i02/2013/029/i02.2013.029.18300150e.816.jpg@RY2@

Gry, programy komputerowe, filmy czy pliki muzyczne nie są traktowane w świetle prawa jako jeden rodzaj utworów. O ile samo ściąganie utworów audiowizualnych nie jest uznawane jako przestępstwo, o tyle pobieranie pirackich gier i programów jest traktowane tak samo jak kradzież. Zgodnie z art. 278 par. 2 kodeksu karnego każdy, kto bez zgody osoby uprawnionej uzyskuje cudzy program komputerowy (także grę) w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podlega karze pozbawienia wolności od trzech miesięcy do lat pięciu. Za korzyść majątkową może być uznane samo to, że nie pójdziemy do sklepu i nie wydamy kilkudziesięciu złotych na legalny produkt. Przestępstwo kradzieży programu komputerowego z art. 278 par. 2 kodeksu karnego oznacza wszelką formę przejęcia takiego programu bez zgody jego dysponenta w taki sposób, który umożliwia wykorzystywanie tego programu przez osobę nieuprawnioną (patrz. wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 8 lipca 2009 r., sygn. akt II AKa 98/2009). Każdy internauta powinien pamiętać o podstawowej zasadzie, zgodnie z którą z internetu można w sposób zupełnie legalny ściągnąć darmowe lub próbne wersje oprogramowania komputerowego i gier. Do takich pełnych wersji programów i gier wymagana jest z reguły pełna licencja, którą otrzymuje się dopiero przy zakupie.

Podstawa prawna

Art. 278 par. 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).

Czy mogę być skazany za udostępnianie plików

@RY1@i02/2013/029/i02.2013.029.18300150e.817.jpg@RY2@

Internauci, którzy udostępniają w nielegalny sposób chronione utwory, mogą podlegać odpowiedzialności karnej. Udostępnianie utworów z zasobów własnego komputera to nic innego jak rozpowszechnianie plików w sieci. Takie działanie jest traktowane w świetle prawa autorskiego jako przestępstwo i może być ścigane przez policję. Za taki czyn grozi kara grzywny, ograniczenia wolności, a nawet kara pozbawienia wolności do lat dwóch. W przypadku gdy internauta udostępnia pliki nieumyślnie (np. gdy nie wie, że program, za pomocą którego je ściąga, ma automatyczną opcję udostępniania), grozi mu co najwyżej rok więzienia.

Odpowiedzialności karnej podlegają nawet ci, którzy bez zgody autora udostępniają legalnie nabyte utwory.

Podstawa prawna

Art. 116 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 z późn. zm.).

Czy policja może przeszukać moje mieszkanie

@RY1@i02/2013/029/i02.2013.029.18300150e.818.jpg@RY2@

Policja nie może przeszukiwać przypadkowo wybranych domów, działając na zasadach podobnych do sanepidu czy inspekcji handlowej. Przeszukanie to nie rutynowa kontrola lokalu usprawiedliwiona przypuszczeniem, że funkcjonariusz znajdzie tam komputer z nielegalnymi plikami. Zasady rewidowania prywatnych pomieszczeń precyzyjnie określa procedura karna. Podstawą przeszukania jest postanowienie sądu lub prokuratora. Musi ono wskazywać konkretny cel przeszukania oraz zawierać uzasadnienie. Bez uzasadnionego przypuszczenia, że w mieszkaniu znajdują się dowody przestępstwa, takie postanowienie nie powinno zostać wydane. W wypadkach nie cierpiących zwłoki policja może także dokonać przeszukania pomieszczeń na legitymację. Na żądanie użytkownika mieszkania czynność taka musi jednak zostać zatwierdzona w ciągu 7 dni przez sąd lub prokuratora.

Podstawa prawna

Art. 219 i 220 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89, poz. 555 z późn. zm.).

Czy posiadanie pirackiej muzyki jest karalne

@RY1@i02/2013/029/i02.2013.029.18300150e.819.jpg@RY2@

Internauci, którzy ograniczą się wyłącznie do pobierania pirackich plików muzycznych, są narażeni tylko na odpowiedzialność cywilną względem twórcy. Ma on prawo żądać od osoby, która naruszyła jego autorskie prawa majątkowe, zaprzestania ściągania plików i usunięcia ich ze swojego komputera, wydania korzyści uzyskanych dzięki posiadaniu nielegalnie ściągniętego utworu albo zapłacenia w podwójnej, a w przypadku gdy naruszenie jest zawinione, potrójnej wysokości stosownego wynagrodzenia, czyli najczęściej opłaty licencyjnej na rzecz autora. Są to sumy uzależnione od wysokości tantiem od legalnie pobieranych utworów. W przypadku pliku mp3 jest to kwota od kilkudziesięciu groszy. Poza tym, jeżeli działanie internatuty było zawinione, twórca może również żądać naprawienia wyrządzonej szkody. O odszkodowaniu i innego rodzaju roszczeniach na rzecz poszkodowanego twórcy zawsze orzeka sąd, po skierowaniu w stosunku do internauty roszczeń cywilnoprawnych. Tego typu naruszeń praw autorskich nie może ścigać policja.

Podstawa prawna

Art. 79 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 z późn. zm.).

Czy policja może ścigać internautów z urzędu

@RY1@i02/2013/029/i02.2013.029.18300150e.820.jpg@RY2@

Przestępstwo nielegalnego rozpowszechniania cudzych utworów, o którym mowa w art. 116 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jest przestępstwem ściganym na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że do postawienia komukolwiek zarzutu popełnienia przestępstwa konieczne jest najpierw uzyskanie stanowiska twórcy, ewentualnie innej osoby posiadającej autorskie prawa majątkowe lub właściwej organizacji zbiorowego zarządzania w przedmiocie żądania ścigania sprawcy. Złożenie wniosku powoduje ten skutek, że postępowanie toczy się dalej z urzędu. Niewyrażenie zgody na ściganie sprawców przestępstwa skutkuje umorzeniem postępowania w sprawie.

Podstawa prawna

Art. 122 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 z późn. zm.).

Czy wymienianie się filmami jest legalne

@RY1@i02/2013/029/i02.2013.029.18300150e.821.jpg@RY2@

Utwory, w tym także utwory audiowizualne, podlegają ochronie prawnoautorskiej. Podstawową regułą w prawie autorskim jest to, że twórcy przysługuje wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Najczęściej podmiotem uprawnionym jest sam twórca lub osoba, która nabyła określone prawa majątkowe (np. wytwórnia filmowa lub producent), czy też ta, na rzecz której ustanowiona została licencja.

Niekiedy internauci mają trudności w zorientowaniu się, na jakich zasadach mogą korzystać ze znalezionych w sieci filmów, zdjęć czy plików muzycznych. Warto wiedzieć, że na stronach internetowych umieszczane są informacje dotyczące dozwolonego zakresu korzystania z zamieszczonych tam treści. Często przy poszczególnych utworach umieszczany jest podpis copyright, który wskazuje na posiadacza majątkowych praw autorskich i jest to jednocześnie wskazówka, że pliku nie można pobierać, a tym bardziej rozpowszechniać bez zgody autora. Takich informacji najczęściej nie można znaleźć, ściągając pliki przez programy do wymiany plików P2P. W razie wątpliwości bezpieczniej jest przyjąć założenie, że film jest rozpowszechniany w ten sposób wbrew woli twórcy, a każdorazowe pobieranie plików to ryzyko i mniej lub bardziej świadome narażanie się na odpowiedzialność. Należy pamiętać, że ściąganie pirackich plików jest zawsze równoznaczne z łamaniem prawa. Nawet jeżeli zachowanie internauty nie stanowi czynu karalnego, to będzie ono naruszało prawa majątkowe twórcy.

Podstawa prawna

Art. 17 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 z późn. zm.).

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl