Jak prowadzić biznes na Ukrainie, by nie wejść w konflikt z prawem

W czerwcu tego roku Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła kilka aktów prawnych składających się na tzw. pakiet antykorupcyjny. Tworzą go ustawy: o zasadach zapobiegania i przeciwdziałania korupcji; o wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw o odpowiedzialności za przestępstwa korupcyjne; a także o odpowiedzialności osób prawnych za popełnienie przestępstw korupcyjnych. Dzięki nowym przepisom zmieniła się m.in. definicja korupcji. W obowiązującym dotychczas ustawodawstwie korupcję definiowano jako rzeczywiste otrzymanie korzyści majątkowej. Zgodnie natomiast z nowymi unormowaniami odpowiedzialność następuje już nawet przy obietnicy udzielenia korzyści majątkowej lub innej wartości. Zmienia to gruntownie podejście do korupcji. Także w 2009 roku wprowadzono kilka zmian i uzupełnień do kodeksu karnego Ukrainy. Nowe regulacje przewidują np. wydłużenie kary pozbawienia wolności za działania korupcyjne. Wprowadzają też obowiązkowe pozbawienie prawa zajmowania określonych stanowisk przez osoby, które popełniły przestępstwa korupcyjne. Nowe przepisy antykorupcyjne wejdą w życie 1 stycznia 2010 r.

Przepisy te mają zniechęcić przedstawicieli sektora prywatnego do składania propozycji korupcyjnych, np. urzędnikom. Za winnych przestępstw korupcyjnych uznawani będą nie tylko ci, którzy pełnią funkcje w prywatnej firmie będącej osobą prawną, ale i same osoby prawne. Zgodnie bowiem z nowymi regulacjami osoba prawna ponosi odpowiedzialność za dokonywane w jej imieniu i interesie działania korupcyjne m.in. przez jej prezesa, założyciela, wspólnika czy inną uprawnioną osobę, samodzielnie lub we współudziale. Nowe przepisy przewidują, że w drodze postępowania sądowego na osoby prawne winne korupcji mogą zostać nałożone kary: grzywny, zakazu przeprowadzenia pewnych rodzajów działalności czy konfiskaty mienia. W niektórych przypadkach może nawet dojść do likwidacji osoby prawnej zamieszanej w korupcję.

Poza tym nowe ustawodawstwo przewiduje, że organy władzy państwowej, samorządowej, osoby prawne prawa publicznego, osoby prawne finansowane z budżetu państwa lub miejscowego nie mogą udzielać osobom prawnym, które zostały ukarane za dokonanie przestępstwa korupcyjnego, wsparcia finansowego lub majątkowego w ciągu pięciu lat od daty wejścia w życie prawomocnego postanowienia sądu.

Warto też zwrócić uwagę na nowy przepis w kodeksie karnym Ukrainy, a mianowicie na art. 235-4 Przekupstwo. Zgodnie z tą regulacją nawet propozycja udzielenia czy przekazania funkcjonariuszowi publicznemu przez osobę prawną korzyści majątkowej w zamian za niezgodne z prawem przychylne traktowanie jest uznawana za korupcję.

Tak. Dzięki znowelizowanym przepisom wprowadzone zostały m.in. ograniczenia antykorupcyjne w służbie państwowej, a także kontrola w zakresie wstąpienia do służby państwowej. Pojawił się np. zakaz otrzymywania prezentów powiązanych ze służbą państwową, przewidziano deklarowanie stanu majątkowego urzędników i bliskich krewnych, wprowadzono ekspertyzę antykorupcyjną ustawodawstwa oraz odpowiedzialność osób, które wykonują delegowane im funkcje władzy publicznej, czyli audytora, eksperta, syndyka. To samo dotyczy funkcjonariuszy organizacji międzynarodowych i państw obcych pracujących na Ukrainie.

Chciałbym zwrócić szczególną uwagę na kwestię prezentów. Wiadomo, że w relacjach biznes-władza często powstaje pokusa nawiązania dobrych stosunków za pomocą prezentów. Jednak, aby uniknąć nieporozumień, przedsiębiorcy - w tym polscy, którzy działają na Ukrainie - powinni wiedzieć, że zgodnie z nowymi przepisami prezenty, które otrzymują urzędnicy państwowi czy osoby pełniące funkcje publiczne podczas wykonywania czynności służbowych, powinny być przekazane do organu państwowego, organizacji albo innej osoby prawnej, w której osoby te są zatrudnione. Wymienione osoby mogą przyjmować tylko takie prezenty osobiste, które odpowiadają ogólnie przyjętym zasadom gościnności, pod warunkiem że wartość jednego prezentu nie przekracza 120 ukraińskich hrywien, czyli w przeliczeniu na złote nieco ponad 40 zł.

W praktyce różnego rodzaju łapówki przybierały postać tzw. pomocy charytatywnej lub innych form bezpłatnej pomocy. Nowe prawo jednak zakazuje obywatelom i osobom prawnym, w tym firmom, udzielania pomocy materialnej albo niematerialnej organom państwowym lub organom samorządowym, wykonywania nieodpłatnie pracy na ich rzecz czy też świadczenia usług, przekazywania środków pieniężnych i innego majątku. Zlikwidowano dzięki temu jeszcze jedną lukę w dotychczasowych unormowaniach.

Obecnie dobiegają końca prace legislacyjne nad projektem ustawy (nr 3428), która przewiduje m.in. bezwzględną karę pozbawienia wolności dla sędziów, prokuratorów i śledczych, którzy otrzymali łapówkę w szczególnie wysokiej kwocie, czyli takiej, która przewyższa 500 tzw. nieopodatkowanych minimalnych dochodów na Ukrainie. W przeliczeniu na złote jest to kwota około 58 tys. zł.

W stosunku do publicznych spółek akcyjnych ustawa pozwala zarówno na otwarte (publiczne) zapisy na akcje, jak i na tzw. zamknięte (prywatne) nabywanie akcji spółek akcyjnych. Do szczególnie istotnych zmian należy zaliczyć te, które ograniczają możliwości sprzedaży akcji prywatnych spółek akcyjnych zewnętrznym podmiotom bez oferowania ich pozostałym zainteresowanym stronom. Jest to jedno z ważnych narzędzi wprowadzonych celem zapobiegnięcia ingerencjom osób trzecich w spółki.

Kolejne uregulowanie ustawy dotyczy zobowiązań akcjonariusza dominującego w odniesieniu do praw akcjonariuszy mniejszościowych. W przypadku zainteresowania przejęciem kontroli 50 proc. akcji spółki potencjalni nabywcy powinni złożyć ofertę zakupu udziałów od pozostałych akcjonariuszy. W przypadku natomiast planowego nabycia powyżej 10 proc. akcji powinni oni w terminie 30 dni wydać publiczny komunikat dotyczący planowanej transakcji. Jednocześnie nowa regulacja wyraźnie przewiduje, że miejscem odbycia walnego zgromadzenia akcjonariuszy może być wyłącznie siedziba spółki. To również powinno wzmocnić pozycję m.in. dotychczasowych akcjonariuszy.

@RY1@i02/2009/185/i02.2009.185.087.006a.001.jpg@RY2@

OLEH KRYKAVSKYY

prawnik, Kancelaria Prawna Chałas i Wspólnicy, Oddział w Kijowie

Oleh Krykavskyy, prawnik, Kancelaria Prawna Chałas i Wspólnicy, Oddział w Kijowie

Rozmawiał Krzysztof Tomaszewski

Podstawa prawna

Ustawa o zasadach zapobiegania i przeciwdziałania korupcji z 11 czerwca 2009 r., nr 1506-VI, opublikowana w: Wiadomości Oficjalne Ukrainy, 2009, nr 53, str. 15.

Ustawa o odpowiedzialności osób prawnych za popełnienie przestępstw korupcyjnych z 11 czerwca 2009 r. nr 1507-VI, opublikowana w: Wiadomości Oficjalne Ukrainy, 2009, nr 53, str. 25.

Ustawa o wniesieniu zmian do niektórych ustaw co do odpowiedzialności za przestępstwa korupcyjne z 11 czerwca 2009 r., nr 1508-VI, opublikowana w: Wiadomości Oficjalne Ukrainy, 2009, nr 53, str. 31.