Kiedy grozi kara porządkowa

Pozwany w odwołaniu od niekorzystnego dla siebie wyroku wielokrotnie użył pod adresem sędziów orzekających w jego sprawie obraźliwych lub znieważających wyrażeń. Sąd rozpoznający apelację ukarał go za to karą porządkową grzywny. Czy za ubliżenie w piśmie skierowanym do sądu można nałożyć karę?

Kar porządkowych nie stosuje się do czynów dokonanych poza miejscem i czasem rozprawy, posiedzenia lub innej czynności sądowej, w tym w szczególności w formie pisma złożonego do sądu. Możliwość ukarania przewiduje co prawda art. 49 par. 1 ustawy z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej ustawa). Przepis ten stanowi, że karę porządkową grzywny w wysokości do 10 tys. zł lub karę pozbawienia wolności do czternastu dni można nałożyć w razie naruszenia powagi, spokoju lub porządku czynności sądowych albo ubliżenia sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie. Tzw. policja sesyjna sprowadza się jednak wyłącznie do doraźnego utrzymania powagi sądu, na rozprawie, posiedzeniu albo w innej czynności procesowej z udziałem sądu. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z 26 października 2011 r., podjętej na wniosek rzecznika praw obywatelskich (I KZP 8/11, www.sn.pl).

SN wyjaśnił także, że kary porządkowe określone w art. 49 par. 1 ustawy mogą być stosowane tylko wobec osób obecnych w czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych, gdy osoby te naruszają powagę, spokój lub porządek tych czynności bądź ubliżają sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w tej czynności. Przy tym działania te mogą przejawić się w każdej formie, a więc np. w wulgarnych słowach, w gwizdach, okrzykach, w obraźliwych gestach lub mimice, w okazaniu podczas czynności sądowej znieważających rysunków czy haseł. Możliwe jest ono zatem także w piśmie, np. przez rozwinięcie transparentu zawierającego obraźliwe treści albo w zaprezentowaniu podczas czynności innego napisu naruszającego wymienione wyżej dobra.

Warunkiem niezbędnym zastosowania tego szczególnego rodzaju represji, jaką stanowi kara porządkowa, jest jednak to, aby naganne zachowanie nastąpiło podczas czynności sądowych. Nie jest więc możliwe wymierzanie kar porządkowych na podstawie art. 49 par. 1 ustawy nawet za czyny, których sprawca dopuścił się w gmachu sądu (np. w sekretariacie lub w gabinecie sędziego), ale poza tokiem rozprawy, posiedzenia lub innej czynności sądowej. Przepis ten nie ma więc także zastosowania w przypadku naruszenia powagi czynności sądowych albo ubliżenia sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie w piśmie skierowanym do sądu. Nie ma przy tym znaczenia, czy pismo to zostało złożone do akt sprawy z intencją jego ujawnienia podczas czynności sądowej, czy bez takiej intencji.

Sąd Najwyższy podkreślił jednak, że dokonana przez niego interpretacja art. 49 par. 1 ustawy nie oznacza bezkarności autorów pism naruszających powagę sądu albo ubliżających w pismach kierowanych do sądu temu organowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie. W razie stwierdzenia, że tego rodzaju czyny zawierają znamiona przestępstw ściganych z urzędu (np. znieważenie funkcjonariusza, tj. art. 226 par. 1 k.k., używanie przemocy lub groźby bezprawnej wobec sądu lub świadka, tj. art. 232 k.k. i art. 245 k.k.), sąd powinien zawiadomić, na podstawie art. 304 par. 2 k.p.k., właściwego prokuratora. Natomiast w odniesieniu do czynów zawierających znamiona przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego (np. zniesławienie, tj. przestępstwo z art. 212 par. 1 k.k., albo zniewagę z art. 216 par. 1 k.k.) powinien w miarę potrzeby, na podstawie art. 16 par. 2 k.p.k., udzielić osobom pokrzywdzonym informacji o obowiązujących w tej kwestii przepisach.

Na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej przysługuje zażalenie w terminie siedmiu dni od dnia jego ogłoszenia do sądu bezpośrednio przełożonego. A gdy zostało wydane przez sąd apelacyjny - do Sądu Najwyższego. W razie wniesienia zażalenia sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, może wstrzymać wykonanie kary porządkowej

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Art. 49 par. 1, art. 50 ustawy z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 98, poz. 1070 z późn. zm.).