Nieuczciwi przedsiębiorcy częściej trafią do sądu

Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) zyska nowe uprawnienia, które ułatwią jej starania o postawienie zarzutów karnych pracodawcom naruszającym przepisy prawa pracy. Jeśli prokurator umorzy lub w ogóle odmówi wszczęcia dochodzenia w sprawie prowadzonej na podstawie zawiadomienia PIP, będzie musiał sporządzić uzasadnienie swojej decyzji na żądanie inspektora pracy. Tak wynika z ustawy z 9 czerwca 2011 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw. Ma ona wejść w życie 30 dni po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.

Zgodnie z art. 325e kodeksu postępowania karnego postanowienia o wszczęciu dochodzenia, odmowie wszczęcia dochodzenia, umorzeniu dochodzenia i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw, umorzeniu dochodzenia oraz o jego zawieszeniu wydaje prowadzący postępowanie. Mogą one zostać umieszczone we wspólnym protokole z przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka osoby zawiadamiającej. Można w nim również zamieścić wniosek o ściganie.

Wymienione postanowienia, z wyjątkiem tych dotyczących wszczęcia dochodzenia oraz umorzenia i wpisania sprawy do rejestru przestępstw, zatwierdza prokurator. Co ważne, nie jest wymagane jego powiadomienie o wszczęciu dochodzenia.

Wszystkie wspomniane wcześniej decyzje nie wymagają uzasadnienia. Jeżeli w życie wejdzie nowelizacja ustawy o PIP, od tej zasady będzie obowiązywał wyjątek. Sporządzenie uzasadnienia będzie konieczne, jeśli wystąpi o to inspektor pracy w sprawie wszczętej na podstawie jego zawiadomienia. Będzie miało to istotne znaczenie, gdyż na postanowienie o umorzeniu dochodzenia i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw można wnieść zażalenie do prokuratora właściwego do sprawowania nadzoru nad dochodzeniem. Jeżeli prokurator nie przychyli się do zażalenia, kieruje je do sądu.

W przypadku gdy inspektor pracy na podstawie sporządzonego uzasadnienia pozna argumenty, jakie zadecydowały o umorzeniu dochodzenia, łatwiej będzie mu przygotować zażalenie na decyzję prokuratora w tej sprawie. Sam będzie mógł odnieść się do ustaleń i argumentów wskazanych przez prokuratora, które w jego opinii przemawiają za umorzeniem dochodzenia. W rezultacie więcej spraw dotyczących nieuczciwych pracodawców może trafiać na wokandę.

Inspektorzy pracy składają zawiadomienia do prokuratury m.in. w razie podejrzenia przestępstw określonych w rozdziale XXVIII kodeksu karnego (przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową) oraz dotyczących np. fałszowania dokumentów lub udaremniania i utrudniania inspektorom czynności służbowych. Spośród 1,2 tys. zawiadomień wniesionych w 2010 roku przez PIP do prokuratury najwięcej dotyczyło właśnie ostatniego z wymienionych przestępstw (563 zawiadomień), a także złośliwego lub uporczywego naruszania praw pracowników wynikających ze stosunku pracy (306). W 200 przypadkach inspektorzy pracy zawiadamiali prokuraturę o fałszowaniu dokumentów i poświadczaniu nieprawdy, w 137 - o naruszeniu przepisów o ubezpieczeniach społecznych, w 109 zaś - o niedopełnieniu obowiązku w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy i narażeniu przez to pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężki uszczerbek na zdrowiu.

Wymienione przestępstwa są zagrożone dotkliwymi sankcjami dla pracodawców. Kto osobie uprawnionej do kontroli w zakresie inspekcji pracy lub osobie przybranej jej do pomocy udaremnia lub utrudnia wykonanie czynności służbowej podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech. Taka sama maksymalna kara grozi pracodawcy, który będąc zobowiązany orzeczeniem sądu do wypłaty wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia ze stosunku pracy, obowiązku tego nie wykonuje. Z kolei kto, wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub uporczywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch.

Z danych Państwowej Inspekcji Pracy wynika, że dotychczas zawiadomienia składane przez inspektorów pracy do prokuratury były mało skuteczne. W ubiegłym roku tylko 12 proc. postępowań wszczętych na ich podstawie zakończyło się skierowaniem aktu oskarżenia do sądu. Aż 42 proc. zawiadomień w ogóle nie trafiło na wokandę. W tylu sprawach zgłoszonych przez inspektorów prokuratura odmówiła wszczęcia dochodzenia lub je umorzyła.

Wielu pracodawców wykorzystuje tę sytuację i świadomie decyduje na działanie wbrew przepisom, licząc na uniknięcie kary. Nie tylko nie stawiają się na wezwanie PIP, nie odbierają korespondencji, ale także np. nie wpuszczają inspektorów na teren zakładu pracy lub fałszują dokumentację. Zdarza się także, że pracodawcy wypraszają ich z firmy, jeśli okaże się, że ujawnili przypadek naruszenia prawa. W przeciwieństwie do sądu inspektorzy pracy nie mogą ukarać grzywną pracodawcy, który np. nie stawia się w zakładzie pracy lub nie przekazuje dokumentacji. Jeżeli unikająca kontroli firma jest dodatkowo zarejestrowana w domu prywatnym, nadzór inspekcji jest praktycznie niemożliwy.

Sytuacja ta może się zmienić dzięki nowelizacji ustawy o PIP. Dzięki tej zmianie trudniej będzie odmówić wszczęcia dochodzenia lub ich umorzenia w sprawach zgłaszanych przez inspektora pracy. Nowelizacja oczekuje na podpis Prezydenta RP i publikację w Dzienniku Ustaw.

Wybrane przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową

● złośliwie lub uporczywie naruszanie prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego,

● odmówienie ponownego przyjęcia do pracy po przywróceniu do niej przez sąd,

● niezgłaszanie, nawet za zgodą zainteresowanego, wymaganych danych na potrzeby ubezpieczenia społecznego (albo zgłaszanie nieprawdziwych danych),

● niezawiadomienie w terminie właściwego organu o wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej.

Łukasz Guza

lukasz.guza@infor.pl

Art. 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw.

Art. 304a i 325e ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89, poz. 555 z późn. zm.).

Art. 218 - 221, 225 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).