Kuratorzy łatwym celem ataków podopiecznych

Trwają prace nad zmianą rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 7 czerwca 2002 r. w sprawie zakresu praw i obowiązków podmiotów sprawujących dozór, zasad i trybu wykonywania dozoru oraz trybu wyznaczania przez stowarzyszenia, organizacje i instytucje swoich przedstawicieli do sprawowania dozoru. Czym są podyktowane zmiany?

Z konieczności dostosowania tego aktu do znowelizowanej w ubiegłym roku ustawy Kodeks karny wykonawczy, która zaczęła obowiązywać 1 stycznia 2012 r. Na jej mocy obecne rozporządzenie może obowiązywać nie dłużej niż do 31 grudnia 2012 r. Oznacza to, że nowe musi zostać przyjęte jeszcze w tym roku. Chcę także zwrócić uwagę, że nowe rozporządzenie obejmie część spraw uregulowanych dotąd rozporządzeniem ministra sprawiedliwości z 12 czerwca 2003 r. w sprawie szczegółowego sposobu wykonywania uprawnień i obowiązków kuratorach sądowych.

Czy kuratorzy zostali poproszeni przez resort o przedstawienie swoich propozycji?

Naszym reprezentantem jest Krajowa Rada Kuratorów (KRK). Jej przedstawiciele nie są zapraszani na spotkania w sprawie planowanych zmian czy prac nad projektami aktów prawnych. Z jednej strony jest to podyktowane zakresem zadań KRK, określonym w ustawie o kuratorach sądowych, a z drugiej regulaminem pracy Rady Ministrów. KRK, wyprzedzając normalną procedurę w tym zakresie, przesłało ministerstwu swoje uwagi dotyczące ostatniego znanego projektu rozporządzenia z 2011 r. Pismo to zawierało propozycje konkretnych rozwiązań prawnych. Ograniczony udział KRK na etapie tworzenia projektów aktów prawnych nie wyklucza jednak wpływu rady na ostateczny ich kształt. KRK nie tylko opiniuje projekty aktów prawnych dotyczących kuratorów sądowych, lecz także uczestniczy we wszystkich pracach komisji i podkomisji Sejmu, podczas których dokonują się zmiany ustaw dotyczących funkcjonowania kuratorskiej służby sądowej. W ostatnich kilkunastu miesiącach KRK miała znaczący wpływ na brzmienie m.in. ustawy - Kodeks karny wykonawczy, ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich czy ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.

Warto również podkreślić, że przedstawiciele resortu uczestniczą w posiedzeniach KRK, co daje możliwość wymiany poglądów, dyskusji nad bieżącymi problemami kuratorskiej służby sądowej, a także realną możliwość wpływania na zmiany przepisów.

Na jakim etapie są obecnie prace i co ma ulec zmianie?

Oczekujemy, że projekt nowego rozporządzenia zostanie przekazany KRK do konsultacji w najbliższych tygodniach. Z kolei ze wstępnego projektu rozporządzenia, który został dołączony do projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny wykonawczy w 2011 r., wnioskujemy, że będzie to akt prawny zmieniający sposób i charakter wykonywania obowiązków i uprawnień przez kuratorów sądowych wykonujących orzeczenia w sprawach karnych. Wstępny projekt rozporządzenia zawiera nowe rozwiązania dotyczące m.in. wprowadzenia klasyfikacji skazanych poprzez przypisanie ich do określonej grupy ryzyka na podstawie wskazanych czynników kryminogennych, przy czym przez ryzyko należy rozumieć możliwość powrotu do przestępstwa. Wprowadza także nową jakość zarządzania zespołem kuratorskiej służby sądowej przez jego kierownika. Projekt przewiduje określone czynności służące oddziaływaniu resocjalizacyjnemu na podmiot postępowania wykonawczego, jak i czynności administracyjne, do których miałby zostać zobowiązany kurator sądowy.

Czy dotarły już do państwa informacje o jakichś konkretnych propozycjach?

Na obecnym etapie możemy jedynie mówić o kierunkach zmian, bo te się rysują od kilku lat. Moim zdaniem resort w dalszym ciągu będzie dążyć do stworzenia modelu kurateli zawodowej z mniej liczną grupą wspierających nas kuratorów społecznych. Podkreślenia wymaga, że znaczenie sądowego kuratora zawodowego jako organu postępowania wykonawczego w systemie wymiaru sprawiedliwości stale rośnie. Świadczy o tym powierzenie nam w 2010 r. całości spraw związanych z organizacją i kontrolą wykonywania kary ograniczenia wolności i pracy społecznie użytecznej, przez co z jednej strony znacznie odciążono sądy, a z drugiej kara ta przeżywa obecnie renesans z racji wzrostu jej efektywności i akceptacji społecznej. Podobnych efektów oczekuje się w przypadku coraz szerzej stosowanej kary pozbawienia wolności wykonywanej poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego, gdzie czynności związane z wykonaniem orzeczenia sądu wykonuje kurator zawodowy.

Jakich zmian oczekują kuratorzy sądowi?

Ważne jest stworzenie systemu pracy i realizacji zadań w sposób, który zapewni nam właściwy stopień bezpieczeństwa. Wykonując powierzone nam czynności służbowe bezpośrednio w środowisku kryminogennym, każdego dnia ryzykujemy zdrowie i życie, gdyż działamy bez żadnych narzędzi ochrony. Z danych uzyskanych przez KRK wynika, że w 2011 r. odnotowano 270 przypadków napaści na kuratorów ze strony osoby objętej postępowaniem (lub wspólnie z nim zamieszkujących). Ponadto 162 kuratorów było ofiarami ataku zwierząt domowych. Nie jesteśmy objęci żadną opieką psychologiczną i prawną czy choćby ubezpieczeniem adekwatnym do rodzaju wykonywanej pracy. Milowym krokiem dla poprawy funkcjonowania kuratorskiej służby sądowej, a także innych służb w wymiarze sprawiedliwości, byłoby stworzenie wspólnej bazy informatycznej dla tych służb, co przyspieszyłoby przebieg postępowania na każdym jego etapie oraz miałoby pozytywny wpływ w wymiarze organizacyjno-ekonomicznym. Szczególną uwagę należy zwrócić na instytucje prawne, które generują obowiązki kuratorów w postępowaniach, choć same mogłyby uczestniczyć, choćby w ograniczonym zakresie, np. w przygotowaniu skazanego do wolności czy wykonywaniu obowiązków wynikających ze sprawowania dozorów nad osobami przebywającymi w zakładach karnych. Kurator nie powinien być identyfikowany z systemem penitencjarnym, ale z oddziaływaniem resocjalizacyjnym w warunkach wolnościowych.

Ponadto minęło już przeszło dziesięć lat od wejścia w życie ustawy o kuratorach sądowych. Środowisko wraz z reprezentującą je Krajową Radą Kuratorów dostrzega potrzebę zmian w tej ustawie, m.in. w zakresie: systemu naboru i kształcenia przyszłej kadry, sposobu zarządzania zespołami kuratorskiej służby sądowej, odpowiedzialności dyscyplinarnej.

@RY1@i02/2012/123/i02.2012.123.07000070e.802.jpg@RY2@

Sławomir Stasiorowski, zastępca przewodniczącego komisji legislacyjno-prawnej Krajowej Rady Kuratorów, starszy kurator zawodowy w Sądzie Rejonowym w Iławie

Rozmawiała Aneta Mościcka