Nienawiść najtrudniej ścigać na stadionie

W 2011 r. zarejestrowano w prokuraturach na terenie całego kraju 272 nowe postępowania w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z pobudek rasistowskich lub ksenofobicznych - wynika z podsumowania, które zostanie dziś przedstawione na konferencji pt. "Ofiary przestępstw z nienawiści", zorganizowanej przez prokuratora generalnego.

- Sesja ma zwrócić uwagę na problem ofiar przestępstw z nienawiści oraz na to, w jaki sposób można te ofiary wesprzeć - mówi dr Lidia Mazowiecka, jedna z prelegentek.

Internetowe przestępstwa

Jak wynika z danych zebranych na potrzeby konferencji najwięcej tego typu spraw zostało zarejestrowanych w Warszawie (60), Krakowie (53) i Białymstoku (45). W 2011 r. zanotowano prawie dwukrotny wzrost przestępstw z nienawiści popełnianych z wykorzystaniem internetu (w 2010 r. zanotowano ich 43, a w 2011 r. aż 74). I takich było w zeszłym roku najwięcej. Na drugim miejscu znalazło się malowanie rasistowskich napisów na murach, budynkach, cmentarzach itp. (36 spraw), a na trzecim przestępstwa związane z zachowaniem kibiców i sportowców na zawodach (22 sprawy). Te ostatnie - jak wynika z opracowania "Przestępstwa z nienawiści w praktyce prokuratorskiej", którego autorem jest dr Krzysztof Karsznicki, prokurator Prokuratury Generalnej - sprawiają najwięcej problemów organom ścigania.

- Niezwykle trudno jest zindywidualizować odpowiedzialność poszczególnych kibiców skandujących obraźliwe hasła na wypełnionym po brzegi stadionie - wskazuje prokurator Karsznicki.

I dodaje, że nawet w przypadku identyfikacji sprawców oceniający musi się odnieść do treści wypowiedzianych słów, mając na uwadze grupę osób, pod adresem której są one kierowane. A najczęściej adresatem takich haseł są kibice innego klubu, a nie inna grupa etniczna czy wyznaniowa.

Zdarza się jednak, że takiego problemu nie ma.

- Przykładem było postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w Rzeszowie, która skierowała akt oskarżenia przeciwko kibicom podejrzanym o prezentowanie transparentu z napisem o treści: "Śmierć garbatym nosom" oraz transparentu przestawiającego karykaturalną twarz mężczyzny narodowości żydowskiej - wskazuje prokurator Karsznicki.

Dobrą informacją jest to, że małą liczbę przestępstw z nienawiści stanowią czyny przeciwko zdrowiu, czyli uszkodzenia ciała i pobicia. Najwięcej jest znieważeń i czynów nawołujących do nienawiści (110 - w 2010 r. i 67 - w pierwszej połowie 2011 r.).

Bezpodstawne odmowy

Część tego typu spraw objęta była nadzorem służbowym prokuratur nadrzędnych. Na 178 zbadanych decyzji o odmowie wszczęcia postępowania lub jego umorzeniu w 69 przypadkach decyzje te uznano za niezasadne. Stanowi to 39 proc. sprawdzonych spraw.

Jak podkreśla Krzysztof Karsznicki, analiza wybranych postępowań przygotowawczych skłania do wniosku, że funkcjonariusze policji i prokuratorzy nie podejmują zdecydowanych działań koncentrujących się na poszukiwaniu dowodów. Jako przykład takiego zaniedbania wskazuje sprawę dotyczącą wywieszenia na balkonie flagi ze swastyką.

- Właściciel mieszkania oświadczył, że jest kolekcjonerem i flagę wywiesił po wypraniu, żeby szybciej wyschła. Poprzestając na przyjęciu takiego oświadczenia, zdecydowano się na odmowę wszczęcia postępowania przygotowawczego - wskazuje prokurator Karsznicki.

Innym przykładem było poprzestanie na przyjęciu od sprawcy wpisu w internecie tłumaczenia, że nie on jest jego autorem i sam nie reprezentuje takich poglądów.

Z danych wynika też, że wzrosła liczba spraw umorzonych z powodu niewykrycia sprawców (w 2010 r. było to 23 proc. spraw, a w 2011 r. 28 proc.). Proporcjonalnie więc zmniejszyła się liczba aktów oskarżenia kierowanych do sądów (w 2010 r. w ten sposób kończyło się 18 proc. spraw, a w 2011 r. - 15 proc.). Za to skuteczność tych aktów jest duża - w zeszłym roku na 28 orzeczeń sądowych aż w 20 sprawach zapadły wyroki skazujące.

Małgorzata Kryszkiewicz

malgorzata.kryszkiewicz@infor.pl