Przed odwieszeniem kary należy wysłuchać podsądnego

Część skazanych w zawieszeniu, wobec których występuje przesłanka zarządzenia wykonania kary, ma ograniczone prawo do obrony - alarmuje rzecznik praw obywatelskich (RPO).

Prawo do obrony

W ocenie prof. Ireny Lipowicz nieuzasadnioną barierę stanowi art. 178 par. 2 kodeksu karnego wykonawczego. Wskazuje on, kto może brać udział w posiedzeniu sądu dotyczącym zarządzenia wykonania zawieszonej wcześniej kary. W tym gronie wymienieni są m.in. prokurator, skazany oraz jego obrońca. Tego przepisu nie stosuje się jednak do osób, co do których występuje przesłanka odwieszenia kary z art. 75 par. 1 lub 3 kodeksu karnego. Chodzi o przypadki, gdy skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które prawomocnie orzeczono karę pozbawienia wolności lub skazany przed uprawomocnieniem się wyroku skazującego rażąco narusza porządek prawny. Co za tym idzie, sąd nie musi wysłuchać skazanego lub jego obrońcy przed wydaniem postanowienia o zarządzeniu wykonania zawieszonej kary.

Takie ograniczenia nie występują natomiast, gdy podstawą do odwieszenia kary jest par. 1a i 2a art. 75 (ten pierwszy dotyczy sprawcy przemocy domowej). Zdaniem RPO wprowadza to nieuprawnione rozróżnienie sytuacji skazanych, a poza tym godzi w ich prawo do obrony.

"Możliwość odstąpienia od wysłuchania skazanego lub jego obrońcy przed wydaniem postanowienia (...) w istocie stanowi o iluzoryczności i abstrakcyjności prawa do obrony oraz fasadowości prawa do sądu. Nie można tego stanu prawnego uzasadniać szybkością postępowania czy względami materialnymi" - wskazuje prof. Lipowicz.

Potrzebna analiza

Rzecznik wnioskuje więc do ministra sprawiedliwości o analizę prawidłowości obecnego brzmienia przepisów i ewentualnie ich zmianę. Powołuje się przy tym na wiele orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, który wskazywał, że wysłuchanie oskarżonego czy też skazanego jest momentem kluczowym zarówno w kontekście realizacji prawa do obrony, jak i prawa do sądu.

"Prawa te, zgodnie z Konstytucją RP winny być podsądnym zagwarantowane. Nie można również marginalizować znaczenia dowodu z przesłuchania skazanego, który to dowód może przecież wpływać na rozstrzygnięcie w przedmiocie zarządzenia wykonania zawieszonej kary" - dodaje prof. Lipowicz.

47 proc. kar pozbawienia wolności w 2012 r. zostało orzeczonych w zawieszeniu

Piotr Pieńkosz

piotr.pienkosz@infor.pl