Nowelizacja pisana „pod prokuratorów”

Weszła właśnie w życie część nowelizacji kodeksu postępowania karnego uważanej za „rewolucyjną” zmianę k.p.k. Choć wiele zaproponowanych zmian ma raczej charakter likwidacji drobnych absurdów czy punktowych usprawnień, to jednak rozwiązanie w postaci wprowadzenia prekluzji dowodowej jest dużą zmianą. Podobnie jak w postępowaniu cywilnym, sąd będzie mógł nie uwzględniać niektórych wniosków dowodowych, jeśli zostaną zgłoszone zbyt późno. Na ile to rozwiązanie doprowadzi do usprawnienia postępowań, a na ile ewentualne przyspieszenia odbędą się ze szkodą dla zasady prawdy materialnej?

Zanim odpowiem na pytanie o prekluzję dowodową, muszę tytułem wprowadzenia wskazać na dwie kwestie. Pierwsza odnosi się do znaczenia naczelnych zasad procesu karnego i ich roli dla procedury stanowienia i stosowania prawa. Druga dotyczy znaczenia zasady prawdy w procesie karnym na tle innych zasad procesowych. Te naczelne zasady wyznaczają model procesu. Określają, w jaki sposób ustawodawca ma kształtować poszczególne instytucje procesowe, wyznaczają nieprzekraczalne granice, w ramach których mogą funkcjonować organy stosujące prawo. W tradycji prawa karnego procesowego jeszcze do niedawna było jasne, że prymat pośród wszystkich zasad dzierży zasada prawdy, zwana także zasadą prawdy materialnej. To jej realizacji były podporządkowane inne zasady procesowe. Jednak w ostatnich latach śmiało można powiedzieć, że przestała ona być zasadą wiodącą, stała się jedną z wielu w systemie naczelnych zasad procesu karnego. Wynika to m.in. z rozbudowania instytucji konsensualnego orzekania poza rozprawą, a także poszerzenia oportunizmu.