Jak chronić prawo do nazwy domeny internetowej przedsiębiorstwa

radca prawny i założyciel Kancelarii Prawnej Renata Urowska i Wspólnicy, specjalista w zakresie budowania i realizacji strategii rozwiązywania sporów sądowych w sprawach cywilnych

Po dokonaniu rejestracji domeny osoba, która o nią wystąpiła, staje się abonentem nazwy domeny. Z faktu rejestracji domeny wynika przede wszystkim uprawnienie przedsiębiorcy - abonenta do korzystania z nazwy domeny. Witryna może więc wskazywać na stronę internetową przedsiębiorcy. Sama rejestracja jest czynnością polegającą na przypisaniu nazwy domenowej do adresu IP. Czynność ta jest dokonywana przez podmioty administrujące domenami pierwszego stopnia: światowymi, takimi jak com, gov, biz czy krajowymi, jak pl, de, uk.

W Polsce podmiotem odpowiedzialnym za administrowanie domeną krajową pl jest pozostająca państwową jednostką badawczo-rozwojową NASK - Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa. Zgodnie z regulaminem stanowiącym warunki świadczenia usług przez NASK w zakresie utrzymywania nazw w domenie.pl, domenę może zarejestrować każdy, kto złoży ofertę bezpośrednio w NASK lub za pośrednictwem partnerów. W praktyce zdecydowana większość domen rejestrowana jest przez partnerów NASK, czyli przedsiębiorców, którzy obok usługi pośredniczenia w rejestracji domeny świadczą także chociażby usługi hostingowe. Wszelkie uprawnienia abonenta wynikają z umowy z rejestratorem oraz regulaminu NASK i obok prawa do korzystania z domeny można do nich zaliczyć prawo do dokonania cesji praw i obowiązków wynikających z faktu rejestracji domeny.

Przed wejściem w życie nowelizacji regulaminu NASK, tj. przed 18 marca 2007 r., rejestrujący miał obowiązek uzasadnić swoje uprawnienie do posługiwania się nazwą domeny. W tej chwili każdy może zarejestrować, co do zasady, dowolną nazwę domeny w domenie pl (wyłączenie dotyczy np. nazw miejscowości). Osoba składająca ofertę oświadcza tylko, że dane w niej zawarte są prawidłowe, oraz że złożenie oferty, a w przyszłości wykonywanie umowy, nie będzie skutkowało naruszeniem praw osób trzecich lub powszechnie obowiązującego prawa. Rejestrator nie będzie badał, czy osoba ubiegająca się o rejestrację danej nazwy domeny rzeczywiście jest do tego uprawniona, może jedynie zażądać dokumentów potwierdzających prawdziwość przedłożonych danych. Zważywszy jednak, że cały proces rejestracji nazwy domeny trwa za pośrednictwem partnerów NASK kilka minut, należy przyjąć, że żadne dane, co do zasady, nie są weryfikowane.

Prawo do korzystania z domeny przysługuje abonentowi domeny. Każdy może zarejestrować domenę o dowolnej nazwie. Jednak korzystanie z takiej domeny może naruszać prawa osób trzecich. Do takich naruszeń może dojść, gdy nazwa domeny stanowi zarejestrowany znak towarowy, w szczególności renomowany lub powszechnie znany, a także w przypadku rejestracji nazwy domeny stanowiącej inne oznaczenie przedsiębiorcy, także jego firmę.

Podstawową kategorią naruszeń praw osób trzecich w związku z rejestracją nazwy domeny jest naruszenie praw do znaków towarowych i innych oznaczeń przedsiębiorcy. Mamy z nim do czynienia, gdy nazwa domeny jest tożsama lub podobna do znaku towarowego. Jest to częsty przypadek. Jednak nie zawsze rejestracja domeny internetowej zawierającej znak towarowy stanowi naruszenie praw wyłącznych na ten znak. Prawo ochronne na znak towarowy obejmuje wyłączne prawo do oznaczania tym znakiem tylko tych towarów lub usług dla których dany znak towarowy jest zarejestrowany. Tak więc dla przykładu, jeżeli został zarejestrowany znak towarowy bestsystem12 dla sprzętu komputerowego, zaś rejestrujący domenę bestsystem12.pl wykorzystuje ją do oznaczenia witryny internetowej, na której reklamuje lub świadczy usługi edukacyjne, nie będziemy mieli do czynienia z naruszeniem praw wyłącznych do znaku towarowego, a więc w tym przypadku nie można mówić o naruszeniu praw osób trzecich w związku z faktem rejestracji nazwy domeny.

Użycie znaku towarowego renomowanego w nazwie domeny, przez osobę, która nie posiada praw do tego znaku towarowego zawsze stanowić będzie naruszenie praw do znaku towarowego, niezależnie od treści znajdującej się w witrynie internetowej. Prawo przyznaje bowiem znakom towarowym renomowanym i powszechnie znanym niezwykle szeroką ochronę. Ma ona na celu przeciwdziałanie zachowaniom podmiotów, które, korzystając z renomy danego znaku (pozytywnych z nim skojarzeń), reklamują lub sprzedają swoje towary lub usługi, mimo że kto inny łożył środki na promocję danej marki.

Tak jak w przypadku znaków towarowych decydujące znaczenie ma fakt rejestracji danego oznaczenia jako znaku towarowego, tak w przypadku czynu nieuczciwej konkurencji polegającego na wprowadzającym w błąd oznaczeniu przedsiębiorstwa decydujące znaczenie ma fakt pierwszeństwa użycia danego oznaczenia. Należy zauważyć, że za oznaczenie przedsiębiorstwa w sferze internetu uznać należy właśnie domenę. Tak więc, jeżeli przedsiębiorca prowadzi swoją działalność pod pewnym oznaczeniem lub pod tym oznaczeniem oferuje swoje towary lub usługi, a inna osoba, na rzecz której zarejestrowano domenę, reklamuje lub sprzedaje w witrynie internetowej, na którą wskazuje domena produkty lub usługi podobne, tak że może zachodzić ryzyko wprowadzenia w błąd co do tożsamości podmiotu oferującego towary lub usługi, mamy do czynienia z czynem nieuczciwej konkurencji. Rejestracja takiej domeny narusza więc prawa osoby, która jako pierwsza użyła danego oznaczenia.

Zawsze można wystąpić do osoby dopuszczającej się naruszenia praw osób trzecich w związku z rejestracją domeny z wezwaniem do dokonanie cesji tych praw lub w przypadku bezskuteczności takiego wezwania wszcząć postępowanie, które doprowadzi do unieważnienia rejestracji.

W przypadku zarejestrowania domeny, co do której istnieją podejrzenia naruszenia praw wyłącznych na znak towarowy lub praw do innych oznaczeń, należy przede wszystkim ustalić, jakie treści zostały umieszczone na stronie internetowej, w której adresie wykorzystano oznaczenie odróżniające (znak towarowy lub inne oznaczenie przedsiębiorstwa towarów lub usług). Nie zaszkodzi wykonać kilka zrzutów ekranu dla celów dowodowych, mogą się okazać pomocne w przyszłości, w razie ewentualnego dochodzenia praw w postępowaniu przed sądem. Nie można wykluczyć, że po pewnym czasie wygląd i zawartość spornej domeny zmieni się w taki sposób, że trudniej będzie wykazać naruszenie praw.

Aby rozstrzygnąć, czy i w takiej sytuacji istnieją szanse na pomyślne rozstrzygnięcie ewentualnego sporu o domenę, warto sprawdzić w bazie danych abonentów Nazw Domeny - whois, kiedy nastąpiła rejestracja spornej domeny. Większe szanse na anulowanie rejestracji domeny mamy wtedy, gdy taka domena została zarejestrowana znacznie później niż zarejestrowano znak towarowy, bądź zaczęto posługiwać się w obrocie danym oznaczeniem.

W następnym kroku należy ustalić dane osoby, która zarejestrowała domenę. Dane te, jeżeli jest to osoba prowadząca działalność gospodarczą są dostępne w bazie WHOIS, natomiast jeżeli jest to osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, należy wystąpić do rejestratora o udostępnienie tych danych. Zawsze należy próbować polubownie rozwiązać spór. Często zdarza się, że kilka rzeczowych argumentów popartych odpowiednią podstawą prawną wystarczy, aby przekonać do przeniesienia praw i obowiązków aktualnego abonenta, za zwrotem kosztów rejestracji i ewentualnie utrzymania domeny.

Należy wtedy rozważyć wniesienie pozwu przeciwko takiej osobie. Każda osoba, której prawa zostały naruszone w wyniku rejestracji domeny, może ich dochodzić przed sądem polubownym. Nie wyłącza to oczywiście drogi postępowania przed sądem powszechnym, jednak wybór sądu polubownego jest moim zdaniem właściwszy, a to chociażby ze względu na szybkość postępowania i fachowość arbitrów rekrutujących się spośród najlepszych specjalistów w dziedzinie. Sprawy sporów o nazwy domen w domenie pl: rozpatrują Sąd Polubowny ds. Domen Internetowych przy Polskiej Izbie Informatyki i Telekomunikacji z siedzibą w Warszawie oraz Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej w Warszawie. Dla przykładu, spory do nazwy domeny w domenie com rozpatruje trybunał arbitrażowy przy WIPO (World Intelectual Property Organisation).

Postępowanie przed sądem polubownym może doprowadzić jedynie do pozbawienia osoby, która zarejestrowała sporną domenę, jej praw do korzystania z niej. Prawomocne orzeczenie sądu polubownego lub sądu powszechnego, stwierdzające naruszenie przez abonenta praw osoby trzeciej stanowi podstawę do wypowiedzenia przez NASK umowy z tym abonentem bez zachowania terminów wypowiedzenia. Wszelkich roszczeń odszkodowawczych należy natomiast dochodzić przed sądami powszechnymi. Zgodnie z art. 296 ustawy - Prawo własności przemysłowej, osoba, której prawo ochronne na znak towarowy zostało naruszone, lub osoba, której ustawa na to zezwala, może żądać od osoby, która naruszyła prawo zaniechania naruszania, wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści, a w razie zawinionego naruszenia również naprawienia wyrządzonej szkody, bądź na zasadach kodeksu cywilnego, bądź poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej opłacie licencyjnej albo innego stosownego wynagrodzenia, które w chwili ich dochodzenia byłyby należne tytułem udzielenia przez uprawnionego zgody na korzystanie ze znaku towarowego. Także w przypadku, gdy rejestracja lub korzystanie z domeny stanowi czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, przedsiębiorcy, którego interes w wyniku takiego czynu został zagrożony lub zagrożony przysługuje wiele roszczeń, w tym roszczenie odszkodowawcze.