Czy można zakazać agentowi działalności konkurencyjnej

Zgodnie z zasadą swobody umów wynikającą z art. 353¹ kodeksu cywilnego, strony umowy mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, pod warunkiem że treść lub cel stosunku nie sprzeciwiają się jego naturze, przepisom prawa oraz zasadom współżycia społecznego. O ile przepisy kodeksu cywilnego dotyczące agencji nie zakazują zawierania klauzul o zakazie konkurencji, o tyle w świetle przepisów prawa konkurencji tego rodzaju klauzula nie zawsze będzie uznawana za dozwoloną.

Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Komisję Europejską w wytycznych w sprawie ograniczeń wertykalnych (2010/C 130/1) postanowienia tego rodzaju mogą naruszać zakaz porozumień ograniczających konkurencję (w Polsce zdefiniowany w art. 6 ust. 1 ustawy z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów) jeżeli prowadzą do powstania skumulowanego efektu w postaci zamknięcia dostępu do danego rynku (rynków), na którym zlecający oraz agent sprzedają swoje produkty lub usługi. Niemniej jednak, jak przyjmuje Komisja Europejska, efekt taki, co do zasady, nie powstanie, jeżeli spełnione są warunki do zastosowania tzw. wyłączenia blokowego dla porozumień wertykalnych zawierających klauzulę o zakazie konkurencji.

W Polsce warunki te precyzuje rozporządzenie Rady Ministrów z 30 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję. Zgodnie z jego przepisami stosowanie klauzuli o zakazie konkurencji jest wyłączone spod zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję, jeżeli udział zlecającego oraz agenta (liczony indywidualnie dla każdego z nich z osobna) w danym rynku właściwym, którego dotyczy umowa, nie przekracza 30 proc., zaś klauzula obowiązuje maksymalnie przez czas określony 5 lat i nie jest ona milcząco odnawiana przez strony.

Przy spełnieniu powyższych warunków strony umowy agencyjnej mogą skorzystać z wyłączenia blokowego, a w konsekwencji klauzula o zakazie konkurencji przez nich stosowana nie zostanie uznana za stanowiącą naruszenie zakazu porozumień ograniczających konkurencję. W przypadku gdy warunki te nie są spełnione, przedsiębiorcy muszą się liczyć z ryzykiem uznania przez organ antymonopolowy, że ich zachowanie skutkuje zamknięciem dostępu do rynku dla innych przedsiębiorców.

Nie oznacza to jednak, że nawet w takiej sytuacji przedsiębiorcy pozostają bez możliwości uniknięcia zarzutu naruszenia prawa konkurencji. Jak podkreśla Komisja Europejska w samych wytycznych, klauzula o zakazie konkurencji może być także uzasadniona indywidualnie poprzez wykazanie, że przyczynia się do poprawy efektywności, która przewyższa skutki antykonkurencyjne zgodnie z przepisami art. 8 ust. 1 polskiej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Kryterium efektywności związane jest z istnieniem określonych korzyści dla stron umowy oraz dla rynku, których osiągnięcie jest możliwe dzięki wprowadzeniu zakazu konkurencji (np. zlecający przekazuje agentowi swoje know-how, którego ochrona jest konieczna w stosunku do konkurencji). Z uwagi na to, iż ryzyko związane z nienależytą oceną kryterium efektywności zawsze obciąża przedsiębiorców, tego rodzaju ocena powinna być przeprowadzona indywidualnie, z uwzględnieniem w szczególności kontekstu ekonomicznego oraz faktycznego, którego dotyczy porozumienie.

@RY1@i02/2011/240/i02.2011.240.21500070a.802.jpg@RY2@

Jarosław Fidala, Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp.k.

Jarosław Fidala

Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp.k.

Rozporządzenie Rady Ministrów z 30 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję (Dz.U. nr 81, poz. 441).