Czy wspólnikowi przysługuje prawo kontroli sp. z o.o.

Każdy wspólnik samodzielnie lub z upoważnioną przez siebie osobą ma prawo kontroli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W tym celu może - alternatywnie albo łącznie - podejmować trzy rodzaje czynności: przeglądać księgi i dokumenty podmiotu, domagać się wyjaśnień od zarządu lub sporządzać bilans dla swego użytku.

Realizacja dwóch pierwszych uprawnień uzależniona jest od intencji udziałowca. W sytuacji bowiem, w której zachodzi uzasadniona obawa, że wykorzysta on uzyskane informacje w celach sprzecznych z interesem spółki i przez to wyrządzi jej znaczną szkodę, organ zarządzający (wystarczające jest działanie tylko jednego jego członka) - w dowolnej formie - odmawia wspólnikowi wglądu do ksiąg i dokumentów oraz wyjaśnień. Stan uzasadnionej obawy musi opierać się na obiektywnych przesłankach. Jedną z nich stanowi m.in. obawa, że uzyskane dokumenty będą służyły szykanie członków zarządu. Przy czym samo istnienie zagrożenia nie jest dostatecznym warunkiem. Konieczne jest wystąpienie przeświadczenia o wyrządzeniu spółce szkody znacznych rozmiarów.

W świetle wyroku Sądu Najwyższego z 7 maja 2002 r. (I CKN 842/00) prawo osobistej kontroli określone w art. 212 k.s.h. nie jest prawem szczególnym, przyznanym w umowie poszczególnym wspólnikom, ale standardowym, zwykłym prawem, które na mocy ustawy przysługuje każdemu wspólnikowi, tym samym nie należy do praw przyznanych osobiście wspólnikowi. Chociaż jest to prawo osobiste w tym znaczeniu, że należy do praw korporacyjnych składających się na status każdego wspólnika, nie jest prawem przyznanym osobiście wspólnikowi w rozumieniu art. 236 par. 2 k.s.h.

Udziałowiec może jednak bronić się przed negatywną decyzją zarządu (ewentualnie likwidatora lub kuratora), żądając rozstrzygnięcia sprawy uchwałą wspólników powziętą bądź na zgromadzeniu albo - na zasadzie art. 227 par. 2 k.s.h. - poza nim. Obradowanie w pozazgromadzeniowym trybie dopuszczalne jest tylko wówczas, gdy udziałowcy wyrazili pisemną zgodę na konkretne postanowienie (jest to tzw. kurenda), tudzież w ogóle na głosowanie pisemne w przyszłości. Powinna być ona podjęta jednomyślnie (jeśli chodzi o kurendę) albo bezwzględną większością głosów (jeżeli uchwała ma być podjęta na zgromadzeniu albo w głosowaniu pisemnym, które udziałowcy już wcześniej - in abstracto - zaakceptowali), w ciągu miesiąca od daty zgłoszenia żądania. Po bezskutecznym upływie zakreślonego terminu bądź gdy uchwała zawiera niekorzystne dla udziałowca stanowisko, przysługuje mu, w ciągu 7 dni od otrzymania zawiadomienia o uchwale lub od upływu miesięcznego terminu do jej powzięcia, uprawnienie do złożenia wniosku do sądu rejestrowego o zobowiązanie zarządu do udzielenia wyjaśnień lub udostępnienia do wglądu dokumentów bądź ksiąg spółki.

W przypadku ustanowienia rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej umowa podmiotu może wyłączać albo ograniczać indywidualną kontrolę wspólników. Ograniczenie to może mieć charakter: przedmiotowy (np. tylko do żądania wyjaśnień), podmiotowy (np. tylko do samodzielnej kontroli), czasowy (np. tylko w określonych godzinach) albo miejscowy (tylko w siedzibie spółki).

@RY1@i02/2011/094/i02.2011.094.210.006b.001.jpg@RY2@

Anna Borysewicz, adwokat

Anna Borysewicz

adwokat

Art. 212, 213 par. 3, 227 oraz 245 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).