Na upadłości biura podróży tracą nie tylko klienci

Przede wszystkim "upadłość", której dotyczyły informacje prasowe, na ogół nie była tą w rozumieniu ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2009 r., nr 175, poz. 1361 z późn. zm.). Touroperatorzy informowali z reguły jedynie o zaprzestaniu działalności operacyjnej z powodu niewypłacalności, co nie jest jednoznaczne z ogłoszeniem upadłości zgodnie z przepisami powyższej ustawy.

Osobami pokrzywdzonymi w takich okolicznościach są przede wszystkim klienci nierzetelnych touroperatorów, którzy mają jednak możliwość zaspokojenia swych roszczeń z gwarancji bankowych. Agenci turystyczni jedynie pośredniczyli w zawieraniu umów pomiędzy klientami a biurami podróży. Następnie zostali obciążeni kosztami sprzedanych usług wskutek reklamacji tych klientów, którzy za usługę zapłacili kartą płatniczą. Mowa tu o agentach turystycznych nieprowadzących działalności regulowanej w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o usługach turystycznych (t.j. Dz.U. z 2002 r., nr 223, poz. 2268 z późn. zm.) i nieponoszących odpowiedzialności w rozumieniu jej art. 19a (odpowiedzialność wobec klienta na takich samych zasadach jako organizator turystyki).

Krok po kroku

Aby przybliżyć ten problem należy przedstawić po kolei stadia procesu zawierania i realizacji umowy o usługi turystyczne.

Po pierwsze - agenci turystyczni działający na podstawie umowy agencyjnej zawartej z organizatorem turystyki, pośredniczyli w zawieraniu umów z klientami oraz przyjmowania od nich zapłaty. Postanowienia umów agencyjnych z reguły przewidywały, że odpowiedzialność wobec klientów - uczestników imprez turystycznych za niewykonanie lub nienależyte wykonanie świadczeń objętych umową z klientem ponosi touroperator.

Następnie klienci, zgodnie z zawartymi umowami, mieli obowiązek zapłaty za usługę turystyczną. Z reguły obejmowało to przedpłatę dokonywaną w dniu zawarcia umowy oraz zapłatę pozostałej ceny w terminie określonym w umowie (przed rozpoczęciem imprezy turystycznej).

W przypadku uiszczania przez klientów płatności kartą płatniczą w wykonaniu transakcji uczestniczył również agent rozliczeniowy. Z nim to agent turystyczny (w tym wypadku akceptant) ma zawartą umowę dotyczącą współpracy w zakresie obsługi i rozliczania transakcji opłacanymi kartami. W wyniku takiej transakcji został uznany rachunek bankowy należący do agenta turystycznego (akceptanta), który miał obowiązek rozliczenia się z touroperatorem. Z reguły takie rozliczenie następowało w drodze przelewu z rachunku bankowego agenta turystycznego na rachunek bankowy touroperatora z potrąceniem prowizji należnej agentowi turystycznemu.

Z związku z zaprzestaniem działalności operacyjnej przez część touroperatorów (a tym samym niewykonania umowy o usługę turystyczną) klienci, którzy dokonali już płatności za pomocą karty płatniczej, skorzystali z usługi chargeback. W praktyce oznaczało to zareklamowanie transakcji wykonanej kartą płatniczą w banku będącym jej wydawcą. W samym procesie chargeback uczestniczyło wiele podmiotów, w tym bank - wydawca karty, organizacja płatnicza (np. Visa czy MasterCard), agent rozliczeniowy oraz akceptant (w tym wypadku agent turystyczny). W wyniku pozytywnego dla klienta rozpatrzenia reklamacji agent rozliczeniowy dokonał obciążenia rachunku bankowego agenta turystycznego (akceptanta). W rezultacie to agent turystyczny poniósł odpowiedzialność za niewykonanie zobowiązań touroperatora, mimo że działał w tym przypadku wyłącznie jako agent danego touroperatora, a nie jako organizator turystyki.

Kto winien

Jakie roszczenia i wobec kogo ma agent turystyczny, który został obciążony kosztami imprez turystycznych zareklamowanych przez klientów? Wydaje się, że pokrzywdzonemu agentowi turystycznemu przysługują roszczenia zarówno względem podmiotów uczestniczących w transakcji płatniczej, jak i bezpośrednio przeciwko touroperatorowi. Zróżnicowanie istniejących roszczeń i podstaw ich dochodzenia prawdopodobnie zostanie zweryfikowane w postępowaniach sądowych. W przypadku roszczeń agenta turystycznego wobec podmiotów - uczestników transakcji płatniczej (tj. m.in. agenta rozliczeniowego czy banku klienta biura podróży) zastosowanie będą miały - obok ogólnych zasad odpowiedzialności przewidzianych w kodeksie cywilnym - przepisy ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz.U. nr 199, poz. 1175 z późn. zm.), jak również - w niewielkim stopniu - ustawy z 12 września 2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych (Dz.U. nr 169, poz. 1385).

Uwaga na umowy

Osobną grupą są roszczenia wobec touroperatora oparte na postanowieniach poszczególnych umów agencyjnych łączących strony. Problemem może być tutaj kondycja finansowa tych podmiotów, które zaprzestały prowadzenia działalności operacyjnej oraz wobec których nie została jeszcze ogłoszona upadłość (a więc nie sposób jeszcze zgłaszać wierzytelności do masy upadłości). Trzeba zwrócić także baczną uwagę, czy postanowienia umów agencyjnych nie wprowadzają dodatkowej odpowiedzialności agenta turystycznego (tzw. odpowiedzialności del credere). W takim wypadku należałoby przede wszystkim ocenić zasadność celowości występowania przez agentów turystycznych z roszczeniami wobec touroperatorów.

Kolejną kwestią jest ocena możliwości zgłaszania roszczeń przez agentów turystycznych na podstawie gwarancji, które obowiązkowo musieli posiadać organizatorzy turystyki. W tej mierze należy ocenić same zapisy takich gwarancji, krąg podmiotów uprawnionych do zgłoszenia roszczeń (czy tylko są to klienci biur podróży, czy również inne podmioty) oraz możliwe do uzyskania kwoty rekompensaty.

Uwaga

Pokrzywdzonemu agentowi turystycznemu przysługują roszczenia zarówno względem podmiotów uczestniczących w transakcji płatniczej, jak i bezpośrednio przeciwko touroperatorowi

@RY1@i02/2012/235/i02.2012.235.21500030c.803.jpg@RY2@

Anna Jakimiuk-Habas, AJH Legal

Anna Jakimiuk-Habas

AJH Legal