Jak zrobić sobie przerwę w biznesie

- W lipcu minęło dwa lata, odkąd prowadzę własną firmę jednoosobową. O ile poprzedni rok był udany (miałem sporo zleceń oraz niezłe zyski), o tyle w tym było już zdecydowanie gorzej, a skończył się okres, w którym mogłem opłacać niższe składki do ZUS. Zastanawiałem się nawet nad zaciągnięciem pożyczki w lombardzie pod zastaw laptopa. Dostałem jednak od znajomego z Londynu propozycję wyjazdu do pracy w zagranicznej firmie rekrutującej marynarzy na statki. Co mam zrobić, aby zawiesić działalność gospodarczą, nie chcę bowiem na razie likwidować firmy? - pyta jeden z naszych czytelników. Podobne wątpliwości mają też inni.

Można, ale nie zawsze

Zgodnie z art. 14a ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447 ze zm.) przedsiębiorca, który nie zatrudnia pracowników, może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej. Takie czasowe zaprzestanie działalności dopuszczalne jest już od ponad czterech lat (od 20 września 2008 r.). Zawiesić działalność wolno też podmiotom powstałym przed tą datą - w tej mierze nie ma żadnych ograniczeń. O ile np. niższe składki ZUS da się płacić jedynie przez dwa pierwsze lata prowadzenia biznesu, o tyle przy zawieszaniu działalności nie ma takich ograniczeń - mogą z niej korzystać wszyscy przedsiębiorcy, jeżeli spełniają kryteria ustawowe.

Maksymalnie na dwa lata

Okres zawieszenia nie może być krótszy niż 30 dni (wyjątkiem jest zawieszenie działalności na cały luty, który liczy jedynie 28, a w latach przestępnych 29 dni). Okres zawieszenia może być określony zarówno w dniach, jak i w miesiącach bądź nawet w miesiącach i w dniach (np. jeden miesiąc i 15 dni). Ustawa określa też maksymalną długość zawieszenia - nie może ona przekroczyć 24 miesięcy.

Przekroczenie maksymalnego terminu zawieszenia działalności gospodarczej bez złożenia wniosku o wznowienie jej wykonywania spowoduje wykreślenie przedsiębiorcy z ewidencji. Brak zgłoszenia wznowienia wykonywania działalności gospodarczej traktuje się bowiem jako trwałe zaprzestanie (w przeciwieństwie do czasowego), co skutkuje właśnie wykreśleniem.

Nie ma natomiast przeszkód, aby kilkakrotnie zawieszać działalność gospodarczą na okresy, które po zsumowaniu przekroczą 24 miesiące. Istotne jest, aby jednorazowa przerwa nie przekraczała 24 miesięcy. W praktyce zdarzają się przypadki zawieszania prowadzenia działalności gospodarczej na 24 miesiące, a następnie wznowienia jej na krótki okres (np. jednego miesiąca albo nawet krótszy), aby potem znowu zawiesić jej wykonywanie na kolejne 24 miesiące.

Zawieszenie biegnie od dnia złożenia wniosku do daty jego wznowienia. Możliwe jest jednak wskazanie daty późniejszej. Wniosek o zawieszenia składa się - w zależności od miejsca rejestracji działalności gospodarczej - do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej prowadzonej przez ministra gospodarki (od 1 lipca 2011 r.) bądź do właściwego sądu rejestrowego (zob. ramka).

Zgodnie z art. 14a ust. 3 - 4 ustawy zawieszenie działalności gospodarczej nie oznacza, że zamiera jakakolwiek aktywność przedsiębiorcy. W okresie zawieszenia przedsiębiorca nie może co prawda zajmować się działalnością gospodarczą i osiągać z niej bieżące przychody, ale ma prawo wykonywać wszelkie czynności niezbędne do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów. Przedsiębiorca może zwłaszcza wzywać drugą stronę umowy do uregulowania względem niego przysługujących mu należności, a także wszczynać i prowadzić w tym celu postępowania sądowe.

Pracowników należy zwolnić

Zawiesić działalności nie może przedsiębiorca, który zatrudnia pracowników. Celem tego zakazu jest ochrona przed nadużyciami (np. przed pozbywaniem się pracowników zaliczanych do grup szczególnie chronionych w prawie pracy albo wymiany personelu w wieku przedemerytalnym na osoby młodsze). Czy chodzi tylko o osoby zatrudnione na umowę o pracę (lub będące w stosunku pracy na podstawie innych tytułów, np. mianowania), czy także osoby zatrudnione na umowach niepracowniczych (zlecenie, umowa o dzieło)? W piśmie z 22 września 2008 r. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej stwierdza, że "przez przedsiębiorcę niezatrudniającego pracowników należy rozumieć przedsiębiorcę, który nie nawiązał stosunku pracy z pracownikami, w rozumieniu przepisów kodeksu pracy. (...) Osoby wykonujące pracę w ramach innego stosunku prawnego niż stosunek pracy (np. na podstawie umowy-zlecenia) nie są pracownikami". Argumentem przeciwko pozwoleniu na zawieszenie działalności przez podmioty, które mają zleceniobiorców lub pracowników z umowami o dzieło, jest zastrzeżenie, co zatrudnieni w ten sposób mieliby robić podczas wygaszenia działalności zatrudniającego. Zatrudnianie tych osób w okresie zawieszenia może bowiem świadczyć o tym, że przedsiębiorca jednak nadal faktycznie prowadzi działalność gospodarczą. Ponadto gdy nie zwolnimy wszystkich pracowników, to nasze zawieszenie działalności zakwestionuje ZUS, przesyłając odpowiednią informację do ewidencji. Gdy nie rozstaniemy się ze zleceniobiorcami, wobec których istnieje obowiązek składania dokumentów ubezpieczeniowych, to ZUS nie dokona wyrejestrowania przedsiębiorcy jako płatnika.

Zakaz zawieszania działalności gospodarczej w razie zatrudniania pracowników na umowy o pracę może niekiedy prowadzić do praktycznego zablokowania tej drogi. Tak będzie, jeśli pracodawca zamierzający zawiesić działalność zatrudnia kogoś, z kim nie da się w prosty sposób rozwiązać umowy o pracę albo jej wypowiedzieć. Chodzi np. o pracowników, którym brakuje jedynie 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, o pracowników urlopowanych lub nieobecnych w pracy, ale usprawiedliwionych, jeżeli nie upłynął jeszcze okres uprawniający do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Pracownicy szczególnie chronieni tracą te przywileje jedynie w razie upadłości pracodawcy lub jego likwidacji. Zawieszenie działalności gospodarczej (zgodnie z art. 41¹ kodeksu pracy) nie kwalifikuje się do żadnego z tych przypadków.

Trzeba złożyć wniosek

Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej (oraz jej wznowienie) następuje jedynie na wniosek samego przedsiębiorcy. Okres zawieszenia rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku, jednak nie wcześniej niż w dniu jego złożenia. Zawieszenie trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności (można też podać termin późniejszy).

Co wolno, a czego nie

Po zawieszeniu działalności przedsiębiorca nadal istnieje. Obowiązują go wszystkie umowy cywilnoprawne, umowa spółki cywilnej, jak też zachowane są prawa i obowiązki publicznoprawne (chodzi np. o wydane koncesje, otrzymane zezwolenia i licencje, wpis do rejestru działalności regulowanej). W okresie zawieszenia przedsiębiorca nie może jednak wykonywać jej ani osiągać z niej bieżących przychodów. Nie oznacza to, że w ogóle nic nie można robić. Przedsiębiorca ma prawo:

wwykonywać wszelkie czynności niezbędne do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów,

wprzyjmować należności powstałe przed datą zawieszenia (ale też ma obowiązek regulować swoje zobowiązania),

wzbywać własne środki trwałe i wyposażenie,

wosiągać przychody finansowe, także z działalności prowadzonej przed jej zawieszeniem.

Ponadto przedsiębiorcy wolno (a niekiedy nawet trzeba) uczestniczyć w postępowaniach sądowych, postępowaniach podatkowych i administracyjnych związanych z działalnością gospodarczą wykonywaną przed jej zawieszeniem. Musi też wypełniać wszelkie obowiązki nakazane przepisami prawa. Może też zostać poddany kontroli na zasadach ogólnych. Dokładny katalog dozwolonych czynności (jak również obowiązków przedsiębiorcy, do których należy zwłaszcza przyjmowanie kontroli) określają przepisy. Istotne znaczenie dla przedsiębiorcy ma zwłaszcza możliwość wykonywania wszelkich czynności niezbędnych do zachowania lub zabezpieczenia źródeł jego przychodów. Oznacza to, że wydatki poniesione w tym celu (np. wydatki na najem biura i budynków związanych z prowadzonym biznesem, podatki i inne opłaty) osoba prowadząca działalność gospodarczą może zaliczać do kosztów podatkowych.

Podatki i składki do ZUS

W stosunku do zobowiązań o charakterze publicznoprawnym (składki na ZUS i zdrowotne) zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej wywiera skutki prawne od dnia, w którym się rozpoczęła, do dnia poprzedzającego dzień wznowienia wykonywania działalności gospodarczej. Tak wynika z art. 36a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1595 ze zm.). Ubezpieczenia emerytalne i rentowe są wtedy dobrowolne, nie płaci się zaś w ogóle ubezpieczenia wypadkowego i chorobowego. W trakcie zawieszenia działalności nie trzeba też opłacać składek na ubezpieczenie zdrowotne. Warto więc pamiętać, że po wniesieniu wniosku o zawieszenie urzędnicy przesyłają go także do ZUS.

Zawieszamy działalność spółek

Artykuł 14a ust. 2 ustawy z 2004 roku przewiduje, że w przypadku spółki cywilnej zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej jest skuteczne pod warunkiem skorzystania zeń przez wszystkich wspólników. Co się dzieje, gdy przedsiębiorca jest wspólnikiem w więcej niż jednej spółce cywilnej? Wtedy nie musi całkowicie zaprzestawać działalności. Może zawiesić wykonywanie jej tylko w jednej takiej spółce lub w niektórych. Istotne jest to, aby w ramach konkretnej spółki cywilnej wszyscy wspólnicy mieli zawieszoną działalność gospodarczą.

Zgłaszanie informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej w przypadku przedsiębiorców podlegających obowiązkowemu wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego następuje na podstawie innych przepisów niż ustawa z 2004 roku. Chodzi głównie o spółki osobowe i kapitałowe. Podstawą prawną są art. 20c - 20d ustawy z 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2007 r. nr 168, poz. 1186 ze zm.). Wniosek o wpis zawieszenia działalności składa się na oficjalnym formularzu KRS-Z62, należy dołączyć także oświadczenie o niezatrudnianiu pracowników. Miejscem, gdzie składamy wniosek, jest właściwy sąd rejestrowy.

Wniosek jest zwolniony z opłat, nie publikuje się też go w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (a jedynie zamieszcza w dziale szóstym rejestru przedsiębiorców), a więc przedsiębiorca nie musi opłacać druku odpowiednich ogłoszeń.

Uwaga

Od 1 lipca 2011 r. wszelkie czynności związane z zawieszaniem działalności gospodarczej są bezpłatne

KROK PO KROKU

W internecie

1 Na stronie www.firma.gov.pl można wypełnić wniosek o zawieszenie działalności na trzy sposoby - przy użyciu kwalifikowanego bezpiecznego e-podpisu, profilu zaufanego ePUAP albo anonimowo (bez któregoś z tych podpisów). Na początku trzeba jednak założyć specjalne elektroniczne konto.

2 Oprócz samego wniosku wypełnia się także oświadczenie o niezatrudnianiu pracowników.

3 Po wypełnieniu wniosku jest on automatycznie weryfikowany. Dzień wypełnienia formularza i jego przesłania uważa się za datę złożenia wniosku.

4 W przypadku anonimowego złożenia wniosku (bez e-podpisu albo bez zaufanego profilu ePUAP) trzeba w terminie 7 dni udać się do urzędu gminy, w którym urzędnik w systemie komputerowym odnajdzie nasz wniosek i zweryfikuje naszą tożsamość. Wtedy datą złożenia wniosku jest dzień osobistego podpisania dokumentu.

KROK PO KROKU

W gminie

1 Nie ma obowiązku załatwiania formalności w miejscu siedziby naszej firmy, możemy udać się do dowolnego urzędu gminy. Organem prowadzącym ewidencję jest obecnie minister gospodarki, a gminy są tylko jego agendami obsługującymi przedsiębiorców.

2 Wypełniamy urzędowy formularz (CEIDG-1), którego papierową wersję otrzymamy w urzędzie albo możemy sobie ją wydrukować ze strony internetowej www.firma.gov.pl (dział "formularze i instrukcje").

3 Wniosek składamy w gminie, gdzie urzędnicy weryfikują naszą tożsamość. Dzień wizyty jest jednocześnie dniem złożenia wniosku, z tym że można wskazać późniejszą datę zawieszenia działalności.

@RY1@i02/2012/211/i02.2012.211.215000600.803.jpg@RY2@

Michał Kosiarski, prawnik, właściciel firmy doradczej Kos-Consulting

Michał Kosiarski

prawnik, właściciel firmy doradczej Kos-Consulting