Zakaz konkurencji tylko wyjątkowo

Zakup nowego podmiotu gospodarczego często generuje dla kupującego określone ryzyka prawne i finansowe, które są minimalizowane poprzez odpowiednie sformułowanie postanowień umowy sprzedaży udziałów (Sales Purchase Agreement, umowy SPA). Jedną z podstawowych klauzul umów SPA, chętnie wykorzystywanych przez kupujących, jest klauzula o zakazie konkurencji, która nakłada na sprzedającego ograniczenia co do możliwości prowadzenia po zawarciu umowy SPA działań konkurencyjnych w zakresie, którego dotyczy umowa SPA. Celem tego rodzaju klauzul jest przede wszystkim ochrona kupującego wchodzącego na rynek sprzedającego, a w szerszej perspektywie umożliwienie kupującemu osiągnięcie pełnej wartości przenoszonych aktywów.

Zgodnie z przepisami oraz praktyką prawa konkurencji klauzule takie są dopuszczalne pod warunkiem, że mają one bezpośredni związek z zawieraną transakcją oraz są konieczne dla jej dokonania (por. komunikat Komisji Europejskiej w sprawie ograniczeń bezpośrednio związanych i koniecznych dla dokonania koncentracji, Dz.Urz. UE 2005/C 56/03, komunikat).

Pierwszy z warunków jest spełniony o tyle, o ile ograniczenie konkurencyjnej działalności sprzedającego jest ekonomicznie powiązane z główną transakcją. Zgodnie z prezentowanym przez Komisję Europejską stanowiskiem ekonomiczne powiązanie należy ocenić w kontekście celu, któremu służy wprowadzenie danego ograniczenia. Jeżeli np. celem ograniczenia jest umożliwienie kupującemu dokonania w niezakłócony sposób zmian w strukturze nabywanego podmiotu w okresie po zawarciu umowy SPA, wówczas należy przyjąć, że warunek "bezpośredniego związku" jest spełniony (pkt 12 komunikatu).

Drugi z warunków, a więc "konieczność wprowadzenia ograniczenia" jest spełniony wówczas, jeżeli w konkretnym kontekście faktycznym sprawy można uznać, że w przypadku braku wprowadzenia tego rodzaju ograniczenia transakcja nie mogłaby zostać dokonana lub byłaby ona dokonana na o wiele bardziej niepewnych warunkach, po znacznie większych kosztach, w znacznie dłuższym czasie lub ze znacznie większą trudnością (por. decyzja Komisji Europejskiej z dnia 18 grudnia 2000 r., COMP/M.1863 - Vodafone/BT/Airtel JV, ust. 20). Jeżeli zatem klauzula o zakazie konkurencji jest konieczna do ochrony przenoszonej wartości aktywów, wówczas co do zasady omawiany warunek będzie spełniony, o ile czas jej obowiązywania, przedmiot i geograficzny obszar zastosowania mogą być "racjonalnie uznane za niezbędne do osiągnięcia celu sprzedaży" (pkt 18. komunikatu). I tak np. zgodnie ze stanowiskiem Komisji Europejskiej wprowadzenie klauzuli o zakazie konkurencji na okres dłuższy niż 3 lata możliwe jest tylko w wyjątkowych przypadkach usankcjonowanych szczególnym celem transakcji. Podobnie Komisja Europejska może uznać za nieracjonalne obowiązywanie zakazu konkurencji w zakresie obszarów, na których sprzedający nie prowadził działalności przed zawarciem umowy SPA lub w odniesieniu do których nie poczynił uprzednio inwestycji w celu rozpoczęcia tam działalności.

Uwzględniając powyższe, kupujący, którzy chcą się ochronić przed konkurencją ze strony sprzedającego, powinni pamiętać o konieczności przestrzegania podstawowych zasad prawa konkurencji obowiązujących w tym względzie. Klauzula o zakazie konkurencji powinna być formułowana w taki sposób aby uwzględniała przede wszystkim cel transakcji, której dotyczy. Jak podkreśla Komisja Europejska, a za nią Prezes UOKiK, jeżeli istnieją alternatywne sposoby osiągnięcia celu transakcji, które są mniej dolegliwe dla konkurencji, przedsiębiorca powinien je zastosować. W przeciwnym razie istnieje ryzyko zakwestionowania legalności zakazu konkurencji (por. decyzja prezes UOKiK z 29 października 2004 r., nr RWA-30/2004, na mocy której prezes UOKiK stwierdził na gruncie analizowanej sprawy, że strony dysponowały innymi niż klauzula o zakazie konkurencji środkami zabezpieczenia interesów kupującego i na tej podstawie uznał zakaz konkurencji za niezgodny z prawem).

@RY1@i02/2012/031/i02.2012.031.21500020b.802.jpg@RY2@

Jarosław Fidala, Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. k.

Jarosław Fidala

Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. k.