Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności

Posiłkową względem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiedzialność za jej zobowiązania ponoszą członkowie zarządu. Aby jednak wierzyciel mógł skutecznie wyegzekwować swoje należności, muszą zostać spełnione określone warunki.

Bezskuteczność egzekucji

Zgodnie z brzmieniem art. 299 kodeksu spółek handlowych (dalej k.s.h.) odpowiedzialność członków zarządu wchodzić w grę może wyłącznie w sytuacji, gdy egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna. Bezskuteczność egzekucji odnosić musi się do całego majątku spółki, a nie wyłącznie do jego części.

Zawarty w przywołanym przepisie termin "egzekucja" rozumieć należy jako unormowane przepisami prawa cywilnego i administracyjnego postępowanie prowadzone przez kompetentny organ. Nie należy go natomiast pojmować w znaczeniu potocznym jako okoliczności niezaspokojenia wierzyciela przez spółkę.

Ustalenie przesłanki bezskuteczności egzekucji może nastąpić na podstawie każdego dowodu, z którego wynika, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela. Zdecydowanie najczęstszym przypadkiem będzie uzyskanie urzędowego stwierdzenia stanu bezskuteczności egzekucji w postaci postanowienia komornika o jej umorzeniu. Zgodnie jednak z powszechnie akceptowanym przez doktrynę i orzecznictwo stanowiskiem wierzyciel nie musi nawet wszczynać egzekucji, jeżeli jest możliwe wykazanie innymi niż dokumenty informujące o toku postępowania egzekucyjnego dowodami, że nie będzie można w toku egzekucji uzyskać zaspokojenia całej wierzytelności. W konsekwencji, w niektórych przypadkach bezskuteczność egzekucji może być wykazana innymi dowodami niż postanowienie komornika o umorzenie egzekucji, na przykład przez powołanie się na negatywne wyniki egzekucji prowadzonej przeciw spółce przez innych wierzycieli.

Jako przykłady innych dowodów wskazać można ponadto postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z tego powodu, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania, czy też wykaz majątku spółki obejmujący składniki, z których mogłaby być przeprowadzona egzekucja, wraz z ich wyceną, z której będzie wynikało, iż należność wierzyciela nie znajdzie w drodze egzekucji pełnego zaspokojenia.

Uwolnienie się od odpowiedzialności

Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności jeżeli wykaże, że we właściwym czasie złożony został wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub wszczęto wobec niej postępowanie układowe; jeżeli niezgłoszenie powyższych wniosków nastapiło nie z jego winy; bądź jeżeli pomimo niezłożenia w/w wniosków wierzyciel nie poniósł z tego tytułu szkody.

Podstawą ogłoszenia upadłości spółki z o.o. jest jej niewypłacalność, która zachodzi w przypadkach wskazanych w art. 11 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze. Zgodnie z tym przepisem - dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Zaistnienie stanu niewypłacalności zawsze bezwzględnie obliguje zarząd do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie jej upadłości. Wniosek taki złożony zostać powinien w terminie 14 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości.

Istotne jest, iż do odpowiedzialności pociągnąć możemy nie tylko członka zarządu, który obecnie pełni swoją funkcję, lecz wszystkich członków zarządu pełniących swoje funkcje od momentu powstania zobowiązania, aż do chwili wytoczenia przeciwko nim powództwa. Podkreślenia wymaga, iż według orzecznictwa Sądu Najwyższego nie jest istotnym wpis danego członka zarządu do KRS, lecz faktyczne wykonywanie przez niego funkcji. Co więcej, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie, tzn. że możemy dochodzić zapłaty od wszystkich łącznie lub od każdego z osobna, a spełnienie świadczenia przez któregokolwiek z nich zwalnia z długu pozostałych.

Wierzyciel może skutecznie domagać się od członków zarządu spełnienia świadczenia za spółkę dopiero po wywołaniu odrębnej sprawy w sądzie poprzez złożenie pozwu przeciwko członkom zarządu. Sądem właściwym do złożenia pozwu przeciwko członkom zarządu jest sąd cywilny właściwości ogólnej dłużnika - czyli co do zasady według jego miejsca zamieszkania.

Z orzecznictwa

Użyty w liczbie mnogiej w przepisie art. 11 ust. 1 ustawy z 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze termin "wymagalnych zobowiązań" wskazuje, że uregulowania te nie dotyczą sytuacji, gdy dłużnik zalega z zapłatą wyłącznie jednego zobowiązania.

Niewykonywanie zarówno zobowiązań pieniężnych, jak i niepieniężnych powoduje, że dłużnik jest niewypłacalny w rozumieniu art. 11 ust. 1 p.u.n. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art. 11 p.u.n.

@RY1@i02/2012/006/i02.2012.006.21500030b.802.jpg@RY2@

Krzysztof Topolewski adwokat, Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych P.J. Sowisło & Topolewski sp. k.

Krzysztof Topolewski

adwokat, Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych P.J. Sowisło & Topolewski sp. k.

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).