Niepokój wśród franczyzodawców

Franczyza stanowi obok tradycyjnych systemów dystrybucji jedną z najpopularniejszych form sprzedaży towarów i usług konsumentom. Istotą systemu franczyzowego jest obowiązek prowadzenia przez franczyzobiorców działalności na zasadach odpowiadających koncepcji z góry ustalonej przez franczyzodawcę. Uzyskując do niej dostęp, franczyzobiorcy są podporządkowani franczyzodawcy w zakresie istotnych aspektów swej komercyjnej aktywności, franczyzodawca zaś ma prawo kontroli, w jakim stopniu działania franczyzobiorców zgodne są z przyjętymi założeniami. Regulacje umowne wprowadzające tego rodzaju uprawnienia kontrolne franczyzodawcy stwarzają ryzyko ograniczenia efektywnej konkurencji. Dlatego też są one przedmiotem analizy z punktu widzenia przepisów prawa antymonopolowego zakazujących antykonkurencyjnych porozumień.

Szczególnym rygorom wynikającym z zakazu antykonkurencyjnych porozumień poddawane są klauzule ustalające ceny sprzedaży stosowane przez franczyzobiorców wobec konsumentów. Zgodnie z jedną z ostatnich decyzji prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) z 25 czerwca 2013 r. postanowienia umowne nakładające na franczyzobiorców obowiązek sprzedaży dań i napojów w sieci Sphinx według cennika ustalonego przez franczyzodawcę, jak również obowiązek stosowania m.in. akcji promocyjnych w uzgodnieniu z franczyzodawcą, stanowią wertykalne porozumienie cenowe polegające na ustaleniu sztywnej ceny odsprzedaży. Franczyzobiorca jest niezależnym podmiotem, który powinien samodzielnie kształtować swoją politykę cenową. Według prezesa UOKiK porozumienie, które tak rozumianą autonomiczność ogranicza, stanowi zbyt daleko posuniętą kontrolę działań franczyzobiorców i w tym zakresie należy je traktować jako najcięższe ograniczenie konkurencji.

Powyższa decyzja ma istotne znaczenie dla wszystkich przedsiębiorców działających w systemie sieci franczyzowych. Z uwagi na specyfikę franczyzy nie można wykluczyć, że klauzule identyczne do kwestionowanych przez prezesa UOKiK są stosowane w szerokim zakresie na rynku. Wynika to z zasadniczego, komercyjnego celu sieci franczyzowych, jakim jest stworzenie zunifikowanej struktury, w ramach której przedsiębiorcy działają według jednolitych standardów. Elementem tej struktury może być obsługa cenowa konsumentów według cen sprzedaży ustalanych przez franczyzodawcę na określonym poziomie. Udostępniając franczyzobiorcom wypracowaną przez siebie koncepcję rynkową, franczyzodawca ma prawo w uzasadnionym zakresie oczekiwać od nich stosowania cen odpowiadających przyjętemu standardowi. Z tego punktu widzenia restrykcyjna ocena prezesa UOKiK klauzul cenowych stosowanych przez franczyzodawców mogłaby zostać poddana rewizji przez sądy oceniające tego typu przypadki. Nie wydaje się bowiem, aby sam fakt ustalenia jednolitej ceny sprzedaży w sieci franczyzowej miał tak negatywny potencjał antykonkurencyjny, że wyklucza z góry konieczność badania skutków klauzul cenowych dla rynku czy ich kontekstu ekonomicznego, jak miało to miejsce w opisywanej sprawie. Ostateczne rozstrzygnięcie analizowanego problemu będzie bardzo ważną wskazówką dla podmiotów działających w systemie franczyzy. Zwłaszcza że - jak wynika z komunikatów UOKiK - kwestia oceny umów franczyzowych nie ma charakteru jednostkowego, lecz może dotyczyć większej grupy przedsiębiorców, których działania zostały poddane ścisłej kontroli przez organ antymonopolowy.

Szczególnym rygorom wynikającym z zakazu anty-konkurencyjnych porozumień poddawane są klauzule ustalające ceny sprzedaży stosowane przez franczyzobiorców wobec konsumentów

@RY1@i02/2013/136/i02.2013.136.215000200.802.jpg@RY2@

Jarosław Fidala associate, Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. k.

Jarosław Fidala

associate, Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. k.