Czasem warto powalczyć w sądzie o zmianę formy bankructwa firmy

Prawo upadłościowe i naprawcze wskazuje, że upadłość z możliwością zawarcia układu wolno ogłosić, jeżeli zostanie uprawdopodobnione, iż w drodze układu wierzyciele zostaną zaspokojeni w wyższym stopniu niż po przeprowadzeniu postępowania obejmującego likwidację majątku dłużnika. Jest to zgodne z główną zasadą postępowania upadłościowego. Chodzi mianowicie o prowadzenie postępowania tak, aby roszczenia wierzycieli zaspokoić w jak najwyższym stopniu, a - jeśli racjonalne względy na to pozwolą - przedsiębiorstwo dłużnika zachować.

Innymi słowy, upadłość z możliwością zawarcia układu da się ogłosić, gdy dłużnik wykaże, że jest w stanie przedstawić swoim wierzycielom propozycje spłaty zadłużenia, które są dla nich do zaakceptowania, i że faktycznie będzie w stanie te propozycje wykonać. Dłużnik może np. wykazać, że wierzyciele dostaną więcej, jeżeli pozwoli się mu kontynuować działalność i spłacać ich z bieżących zysków, niż dostaliby, gdyby prace stanęły i majątek został sprzedany przez syndyka masy upadłości.

Własny zarząd

Jedną z zalet upadłości układowej jest możliwość sprawowania zarządu nad majątkiem upadłego dłużnika przez samego dłużnika. Do czasu wejścia w życie w maju 2009 r. nowelizacji prawa upadłościowego z 6 marca 2009 r. (Dz.U. nr 53, poz. 434) obowiązującą zasadą było odebranie zarządu upadłemu i przekazanie go zarządcy ustanowionemu przez sąd upadłościowy. Jeżeli jednak dłużnik wykazał, że daje rękojmię należytego sprawowania zarządu, pozostawiano mu go pod okiem nadzorcy sądowego. Obecnie sytuacja jest odwrotna. Ogłoszenie upadłości układowej skutkuje wyznaczeniem nadzorcy sądowego. Jego zadaniem jest sprawowanie kontroli nad upadłym, któremu pozostawia się zarząd nad majątkiem.

Treść układu

Jeszcze innym pozytywnym elementem postępowania układowego jest duża elastyczność składników układu z wierzycielami. W treści propozycji układowych można zawrzeć m.in. odroczenie wykonania zobowiązań, rozłożenie spłaty długów na raty, zmniejszenie sumy długów, konwersję wierzytelności na udziały lub akcje czy zmianę, zamianę lub uchylenie prawa zabezpieczającego określoną wierzytelność. Katalog instrumentów, jakie da się wykorzystać w układzie, jest otwarty. Wolno zatem przewidzieć w nim dodatkowe zabezpieczenia udzielone przez osoby trzecie (np. spółki z grupy upadłego czy przez jego wspólników), pozwolić głównym wierzycielom powołać wskazane osoby do organów nadzorczych upadłego (w celu kontrolowania zgodności późniejszych jego działań z postanowieniami układu) czy wydzierżawić całość lub część przedsiębiorstwa profesjonalnym zarządcom, których zadaniem będzie przywrócenie rentowności firmy i zapewnienie wyższych zysków. Przy odrobinie dobrych chęci i woli współdziałania między dłużnikiem a wierzycielami niewykluczone jest także dalsze prosperowanie przedsiębiorstwa dłużnika i utrzymanie współpracy tych podmiotów.

Z czyjej inicjatywy

Wspomniane korzyści płynące z ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu skłaniają dłużników do występowania do sądu z wnioskami o ogłoszenie tego rodzaju upadłości lub zmianę będącego już w toku sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnika na postępowanie z możliwością zawarcia układu. Należy pamiętać, że szansa na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości układowej przez wierzyciela jest niewielka, co jednak nie oznacza, że w praktyce się to nie zdarza. Najczęściej jednak wierzyciele czekają na ruch dłużnika w tym kierunku i jeżeli propozycje układowe jasno wskazują, że otrzymają więcej niż z likwidacji majątku, chętnie wspierają dążenia do zmiany upadłości likwidacyjnej na układową.

Z tych względów niewypłacalni dłużnicy, jeśli chcieliby mieć szansę na zawarcie układu, powinni po wystąpieniu przesłanek określonych w ustawie sami złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości układowej. Jednakże nawet gdyby została już ogłoszona upadłość likwidacyjna, możliwa jest zmiana sposobu prowadzenia tego postępowania w każdym momencie. Wynika to wprost z art. 16 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112; dalej: p.u.n.), w myśl którego "sąd może zmienić sposób prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania obejmującego likwidację majątku upadłego na postępowanie z możliwością zawarcia układu, jeżeli podstawy przeprowadzenia takiego postępowania ujawniły się dopiero po ogłoszeniu upadłości". Zawsze należy jednak pamiętać o tym, że niewątpliwie korzystniej jest nie dopuścić do ogłoszenia upadłości likwidacyjnej, niż próbować ją później zmienić na układową. Wymaga to bowiem przedstawienia dokumentów zdecydowanie uprawdopodobniających zaspokojenie wierzycieli w wyższym stopniu w drodze układu. Co prawda, wnioskując z ogólnej zasady wyrażonej w art. 14 p.u.n., podstawą dla zmiany sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego z upadłości likwidacyjnej na upadłość układową mogą być okoliczności jedynie uprawdopodobnione (a nie udowodnione, co znacznie ułatwia argumentację). Jednak pomimo braku wymogu przedstawienia dowodów na istnienie podstaw do zmiany postanowienia o ogłoszeniu upadłości okoliczność, że wierzyciele zostaną zaspokojeni w wyższym stopniu niż w przypadku likwidacji majątku dłużnika, powinna być wysoce prawdopodobna. Dlatego z jak najwyższą starannością należy sporządzić dobrze umotywowany wniosek o zmianę sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego, najlepiej pod okiem specjalistów zajmujących się tą dziedziną prawa.

W dowolnym momencie

Etap postępowania, na którym może dojść do zmiany sposobu prowadzenia postępowania na upadłość układową, jest właściwie dowolny - oczywiście byle przed całkowitym zlikwidowaniem majątku dłużnika, czyli zrealizowaniem celu upadłości likwidacyjnej. Sędzia komisarz nie potrzebuje żadnego wniosku, aby dokonać zmiany postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnika na układ. Sąd może dojść do przekonania o potrzebie zmiany sposobu postępowania także z urzędu. W takim wypadku winien o zamiarze swoim uprzedzić strony, wzywając do zajęcia stanowiska na piśmie lub wyznaczając rozprawę.

Niemniej jednak wpływ wniosku o zmianę sposobu prowadzenia postępowania i konieczność jego rozpatrzenia przez sędziego komisarza bez wątpienia może zainicjować procedurę zmian. W praktyce sądy nie dokonują zmiany z upadłości likwidacyjnej na układową bez takiego wniosku (zaś często dokonują zmiany z urzędu z upadłości układowej na likwidacyjną).

Niezbędne propozycje

Jeżeli dążymy do zmiany sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego na opcję układową, niezbędne jest zgłoszenie propozycji układowych. Zarówno wtedy, gdy przed ogłoszeniem upadłości obejmującej likwidację majątku dłużnika w ogóle nie badano możliwości prowadzenia postępowania obliczonego na zawarcie układu wobec braku odpowiedniego wniosku, jak i wtedy, gdy złożone wcześniej propozycje układowe okazały się mniej korzystne dla wierzycieli. Wynika to z faktu, że stwierdzenie w toku postępowania likwidacyjnego, iż układ jest korzystniejszy dla wierzycieli niż likwidacja, możliwe jest tylko wtedy, gdy sąd dysponuje propozycjami układowymi, których wykonalność da się z pewnym prawdopodobieństwem ocenić, a zawarta w nich propozycja restrukturyzacji zobowiązań pozwala porównać prawdopodobne efekty układu i likwidacji.

Od propozycji układowych zależy skuteczność wniosku o zmianę postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Trzeba w nich wskazać, w jaki sposób dłużnik zamierza zrestrukturyzować swoje zadłużenie wobec wierzycieli. Chodzi tu w szczególności o odroczenie wykonania zobowiązań, rozłożenie ich na raty, częściową redukcję zadłużenia, przekształcenie wierzytelności na udziały lub akcje oraz zmianę zabezpieczenia danej wierzytelności. Dłużnik może wskazać kilka różnych propozycji, pamiętając, że układ musi zostać zaakceptowany przez wierzycieli, a więc przedstawione rozwiązania muszą być realne. Należy ponadto wyjaśnić, skąd dłużnik uzyska środki na wykonywanie układu. Istotne jest, aby propozycje odpowiadały prawu i były jednakowe dla wierzycieli w danej grupie lub dla wszystkich wierzycieli, jeżeli nie zostali podzieleni ze względu na kategorie interesu. Jednym z najczęściej wybieranych sposobów restrukturyzacji zobowiązań jest połączenie różnych sposobów, np. zredukowanie sumy zobowiązań o 40 proc., odroczenie terminu płatności do 6. miesiąca od dnia uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu układu oraz płatność pozostałej części w 16 równych kwartalnych ratach.

Niezmiernie ważną funkcję w postępowaniu upadłościowym z możliwością zawarcia układu pełni uzasadnienie propozycji układowych. Powinno zawierać opis stanu przedsiębiorstwa ze szczególnym określeniem jego sytuacji ekonomiczno-finansowej, prawnej oraz organizacyjnej, analizę sektora rynku, na którym przedsiębiorstwo działa, z uwzględnieniem pozycji rynkowej konkurencji. W uzasadnieniu powinny się także znaleźć szczegółowe metody i źródła finansowania wykonania układu, z uwzględnieniem przewidywanych wpływów i wydatków w czasie wykonywania układu (im dokładniejsze dane, tym lepiej, przy czym szacunki zysków powinny być jak najostrożniejsze, aby nie ryzykować, że w trakcie wykonywania układu zabraknie pieniędzy na kolejne spłaty), analiza poziomu i struktury ryzyka, informacja o osobach odpowiedzialnych za wykonanie układu, ocena alternatywnego sposobu restrukturyzacji zobowiązań (jeżeli taki istnieje) oraz system zabezpieczenia praw i interesów wierzycieli na czas wykonania układu.

Ocena wykonalności

Sporządzenie tak rozbudowanego uzasadnienia jest konieczne, by zapewnić wierzycielom i sądowi możliwość analizy propozycji układowych pod względem ich wykonalności, stopnia ryzyka oraz zgodności z kondycją przedsiębiorstwa dłużnika. Chodzi wszak nie tylko o to, by układ został przyjęty, lecz także o to, by dłużnik miał szansę go wykonać. W związku z tym propozycje układowe pozbawione uzasadnienia dotknięte są brakiem formalnym, którego nieuzupełnienie powoduje zwrot pisma.

Podmiotami uprawnionymi do zgłoszenia propozycji układowych w toku postępowania upadłościowego prowadzonego po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej są upadły, syndyk albo rada wierzycieli. Co prawda nie ma żadnego zakreślonego z góry terminu złożenia tych propozycji, jednak kierując się zasadami logiki, ich złożenie powinno nastąpić najpóźniej wraz ze złożeniem wniosku o zmianę sposobu prowadzenia postępowania. Tylko w takim wypadku sąd będzie miał materiał wystarczający do porównania stopnia zaspokojenia wierzycieli w układzie ze stopniem zaspokojenia w przypadku likwidacji.

Kwestią, na którą należy w tym miejscu zwrócić uwagę, jest niedopuszczalność zgłoszenia propozycji układowych w pewnych warunkach. Chodzi o sytuację, gdy doszło już do zmiany sposobu prowadzenia postępowania z układowego na likwidacyjne z powodu nieprzedstawienia przez żaden z uprawnionych podmiotów - tj. upadłego, zarządcę lub wierzyciela - propozycji układowych po ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu w przypadku złożenia przez któregokolwiek z nich wniosku o ogłoszenie upadłości układowej bez załączonych propozycji układowych. Sąd może bowiem ogłosić upadłość układową mimo niedołączenia do wniosku propozycji układowych, jednakże w takiej sytuacji upadły powinien zgłosić takie propozycje w terminie miesiąca (z możliwością przedłużenia terminu do 3 miesięcy). Jeżeli propozycje układowe nie zostaną złożone, to wówczas nie będzie również dopuszczalna zmiana postępowania obejmującego likwidację majątku dłużnika na postępowanie z możliwością zawarcia układu. Takie rozwiązanie zapobiega wielokrotnym zmianom w zakresie sposobu prowadzenia postępowania przy wykazanym przez najważniejszych uczestników postępowania braku zainteresowania zawarciem układu.

Wymogi formalne

Wniosek o zmianę sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego z upadłości likwidacyjnej na upadłość układową należy kierować do sędziego komisarza prowadzącego postępowanie. Tak jak każdy wniosek będący pismem procesowym powinien spełniać on wymagania określone postępowaniu cywilnym, tj. ustanowione w art. 125 kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.): "Pisma procesowe obejmują wnioski i oświadczenia stron składane poza rozprawą. Jeżeli przepis szczególny tak stanowi, pisma procesowe wnosi się na urzędowych formularzach lub za pomocą systemu teleinformatycznego (drogą elektroniczną) lub na informatycznych nośnikach danych", oraz art. 126 k.p.c.: "Każde pismo procesowe powinno zawierać: 1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników; 2) oznaczenie rodzaju pisma; 3) osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych okoliczności; 4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika; 5) wymienienie załączników."

Ponadto ponieważ takie pismo procesowe nie jest pierwszym sporządzanym w sprawie, powinno zawierać sygnaturę akt. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który jeszcze nie złożył pełnomocnictwa. Zgodnie z art. 128 k.p.c.: "Do pisma procesowego należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich uczestniczącym w sprawie osobom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych".

Rozpatrywanie sprawy

Postanowienie o zmianie sposobu prowadzenia postępowania o ogłoszeniu upadłości wydaje sąd w składzie jednego sędziego, nie zaś - jak w przypadku postanowienia o ogłoszeniu upadłości - trzech sędziów zawodowych. Jest to podyktowane tym, że postanowienie w sprawie zmiany sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego zapada po ogłoszeniu upadłości, ale nie prowadzi do ponownego ogłoszenia upadłości. Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości zapoczątkowywane jest złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, kończy się zaś wraz z wydaniem postanowienia w tym przedmiocie bądź rozpoznania zażalenia na to postanowienie.

O zmianie sposobu prowadzenia postępowania obwieszcza się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, co odzwierciedla wagę tego postanowienia dla statusu upadłego, w tym takich istotnych w obrocie okoliczności, jak zakres sprawowanego zarządu czy perspektywa dalszego istnienia.

W jakiej sytuacji można złożyć wniosek

Zmiana sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego z upadłości likwidacyjnej na układową jest dopuszczalna, gdy wystąpi jedna z trzech opisanych poniżej sytuacji.

Gdy przy składanych wcześniej propozycjach układowych przyjmowano zaspokojenie wierzycieli w układzie za mniej korzystne z powodu niskiej oceny zdolności przedsiębiorstwa upadłego do generowania zysku, a w toku postępowania okazało się, że taka zdolność istnieje i jest wysoka. Konieczne są konkretne dane dotyczące tego, skąd wezmą się środki na poszczególne spłaty, czyli np. jaką część miesięcznych spłat przedsiębiorstwo byłoby w stanie dokonywać z zysków, ile można uzyskać ze sprzedaży zbędnych składników majątku etc.

Gdy w ogóle nie badano perspektyw prowadzenia postępowania z możliwością zawarcia układu wobec braku odpowiedniego wniosku. Z kolei w toku postępowania dłużnik, rada wierzycieli lub syndyk skorzystali z szansy złożenia propozycji układowych i uprawdopodobnili wyższość układu nad likwidacją pod kątem korzyści dla wierzycieli.

Gdy wartość majątku upadłego przyjmowana do porównania w trybie art. 14 p.u.n. okazała się w dalszym toku postępowania znacznie niższa, w wyniku czego układ okazał się atrakcyjniejszy dla wierzycieli, bo likwidacja majątku przyniesie znacznie niższe wpływy, niż dotychczas zakładano.

@RY1@i02/2013/069/i02.2013.069.215000400.803.jpg@RY2@

Piotr Zimmerman radca prawny Zimmerman i Wspólnicy Sp.k.

Piotr Zimmerman

radca prawny Zimmerman i Wspólnicy Sp.k.

@RY1@i02/2013/069/i02.2013.069.215000400.804.jpg@RY2@

Ewelina Szczęsna aplikantka adwokacka Zimmerman i Wspólnicy Sp.k.

Ewelina Szczęsna

aplikantka adwokacka Zimmerman i Wspólnicy Sp.k.