Prokury udziela przedsiębiorca

Przedsiębiorca, który chce udzielić pełnomocnictwa osobom trzecim do występowania w jego imieniu, może skorzystać z instytucji prokury. Jest ona specjalnym pełnomocnictwem udzielanym przez przedsiębiorców. Prokura została unormowana w art. 109¹-109⁹ kodeksu cywilnego.

Najszersze pełnomocnictwo

Prokura może być udzielona wyłącznie przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. Uważa się, że mocodawcą mogą być zarówno osoby fizyczne, osoby prawne, jak i podmioty nieposiadające osobowości prawnej, ale mające zdolność prawną. Niektórzy twierdzą jednak, że prokury nie mogą udzielać przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi. Są oni bowiem wpisani do ewidencji działalności gospodarczej, a zwolennicy tej teorii za rejestr przedsiębiorców uznają jedynie Krajowy Rejestr Sądowy.

Udzielając prokury, przedsiębiorca daje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Jest to zatem najszersze pełnomocnictwo, jakie występuje w polskim prawie. Przedsiębiorca, udzielając prokury musi pamiętać, że daje umocowanie do działania niemal we wszystkich kwestiach dotyczących jego przedsiębiorstwa. Wskazane jest zatem, aby osoba ustanowiona prokurentem cieszyła się zaufaniem przedsiębiorcy, gdyż od jej działań może zależeć gospodarcza przyszłość całego przedsiębiorstwa.

Zakaz przenoszenia prokury

Prokura odnosi się tylko do stosunków wiążących przedsiębiorcę z innymi podmiotami, a więc sfery jego reprezentacji. Nie obejmuje natomiast spraw wewnętrznych przedsiębiorcy. Zgodnie z kodeksem cywilnym nie można ograniczyć prokury ze skutkiem wobec osób trzecich, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że wszelkie porozumienia zawierane między przedsiębiorcą a prokurentem nie mają wpływu na ważność czynności prawnych zawieranych przez prokurenta z innymi osobami prawnymi lub fizycznymi. Wyłączenie z zakresu umocowania rozporządzania określonym majątkiem bądź ograniczenie działalności prokurenta do zawierania zobowiązań na określoną kwotę może jedynie wywołać jego odpowiedzialność odszkodowawczą wobec przedsiębiorcy, w razie niedotrzymania zawartych wcześniej ustaleń.

Ograniczenia prokury mogą być wskazane jedynie w ustawie. Kodeks cywilny wskazuje sytuacje, które nie wchodzą w zakres umocowania prokurenta oraz wymagają udzielenia przez przedsiębiorcę pełnomocnictwa do poszczególnej czynności. Takie dodatkowe umocowanie jest niezbędne do zbycia przedsiębiorstwa, oddania go do czasowego korzystania, jak również zbywania i obciążania nieruchomości.

Należy również pamiętać, że prokura jako oparta na szczególnym zaufaniu do osoby prokurenta nie może zostać przeniesiona. Prokurent może jedynie ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub do pewnego rodzaju czynności.

Forma pisemna

Udzielenie prokury jest jedynie upoważnieniem do działania w imieniu przedsiębiorcy, nie wiąże się jednak z takim obowiązkiem. Ponadto przyjęcie tej formy pełnomocnictwa nie wymaga zgody prokurenta. Może on natomiast odmówić przyjęcia prokury, ale musi to być dokonane w sposób wyraźny, niepozostawiający wątpliwości. Najczęściej wybór prokurenta uzasadnia łączący już strony inny stosunek prawny, chociażby umowa zlecenia.

Prokurentem może być wyłącznie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Taki wymóg jest uzasadniony szczególnym zaufaniem, jakim przedsiębiorca może obdarzyć określoną osobę fizyczną, o co trudno wobec osoby prawnej. Prokura powinna być udzielona na piśmie pod rygorem nieważności. Oznacza to, że jeżeli zostanie zastosowana forma ustna, prokura nie będzie ważna. Przy udzielaniu prokury nie ma znaczenia, jakiej formy wymaga konkretna czynność prawna związana z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Nawet jeżeli dla jej ważności jest wymagana forma aktu notarialnego, upoważnienie nadane prokurentowi do wszystkich czynności w zwykłej formie pisemnej umożliwia mu dokonanie także tej konkretnej czynności.

Należy jednak odróżnić udzielenie prokury od ustanowienia prokurenta. Wymóg zawarty w kodeksie cywilnym dotyczy pierwszej ze wskazanych kwestii. Druga wiąże się natomiast z wyborem konkretnej osoby. Tryb ustanowienia prokurenta jest zatem różny w zależności od rodzaju przedsiębiorcy. Decyzja w tej kwestii jest podyktowana przepisami kodeksu spółek handlowych. Przykładowo w spółkach osobowych wybór konkretnej osoby na prokurenta należy do wszystkich wspólników mających prawo prowadzenia spraw spółki. W spółkach kapitałowych natomiast decyduje o tym zarząd. Zawsze jednak oświadczenie udzielenia prokury musi być złożone w formie pisemnej.

Rodzaje prokury

Podstawowym rodzajem prokury jest prokura samoistna. Polega ona na udzieleniu umocowania jednemu lub większej liczbie prokurentów, ale każdemu oddzielnie. Każdy z nich może zatem samodzielnie dokonywać każdej czynności objętej zakresem prokury. Możliwe jest także udzielenie kilku osobom prokury łącznej. W takim przypadku działania prokurentów mogą być wykonywane tylko łącznie. Mają oni zatem obowiązek współdziałania we wszystkich czynnościach, do których są uprawnieni. Należy jednak zaznaczyć, że oświadczenia lub doręczenia pism kierowane do przedsiębiorcy mogą być dokonywane wobec tylko jednej z osób, którym udzielono prokury łącznie. Istnieje również tzw. prokura oddziałowa. Dotyczy ona przypadków, gdy umocowanie jest ograniczone do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa.

Bez względu na rodzaj prokury osoba umocowana, składając oświadczenie woli w imieniu przedsiębiorcy, powinna złożyć własnoręczny podpis, zgodnie ze znajdującym się w aktach rejestrowych wzorem podpisu. Dokonując czynności, powinna ponadto wskazać dopiskiem na prokurę, chyba że z treści dokumentu wynika, że działa jako prokurent.

Wygaśnięcie prokury

Udzielenie i wygaśnięcie prokury wymaga od przedsiębiorcy zgłoszenia do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. W zgłoszeniu należy określić rodzaj prokury, a w przypadku prokury łącznej także sposób jej wykonywania. Wniosek należy złożyć na specjalnym formularzu KRS WL. Wpis do rejestru wymaga również złożenia przez prokurenta wzoru podpisu. Należy jednak pamiętać, że udzielenie prokury następuje w momencie złożenia przez mocodawcę oświadczenia na piśmie. Zgłoszenie do rejestru ma więc tylko na celu umieszczenie informacji potwierdzającej udzielenie prokury w miejscu, do którego mają dostęp kontrahenci przedsiębiorcy. Oznacza to, że prokurent może skutecznie działać jeszcze zanim prokura zostanie wpisana do rejestru.

Kodeks cywilny wskazuje wyraźnie, kiedy następuje wygaśnięcie prokury. Przede wszystkim może ona zostać odwołana przez przedsiębiorcę. Mocodawca może tego dokonać w każdym czasie i bez jakiegokolwiek uzasadnienia. Dla odwołania prokury nie została przewidziana żadna forma szczególna. Uważa się jednak, że dla celów dowodowych właściwa byłaby forma pisemna. Inaczej niż przy pełnomocnictwie, niemożliwe jest zrzeczenie się uprawnienia do odwołania prokury.

Ponadto prokura wygasa wraz z ustaniem działalności mocodawcy, czyli w przypadku wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru, ogłoszenia jego upadłości, otwarcia likwidacji, a także dokonania przekształcenia. Wygaśnięcia prokury nie powodują natomiast śmierć przedsiębiorcy albo utrata przez niego zdolności do czynności prawnych. Z kolei w przypadku śmierci prokurenta prokura zawsze wygasa. Wiąże się to ze szczególnym zaufaniem, jakim przedsiębiorca obdarza prokurenta, udzielając mu umocowania do działania w zakresie związanym z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Pomimo że nie jest to uregulowane przepisami, powszechnie twierdzi się, że prokurent również może zrzec się prokury. W tym celu powinien jednak złożyć skierowane do przedsiębiorcy oświadczenie woli.

Przykład: Wcześniejsze podjęcie czynności

Zarząd zajmującej się szyciem zasłon spółki z o.o. udzielił prokury swojemu współpracownikowi. Prokurent nabył w imieniu spółki materiały konieczne do wytwarzania nowej kolekcji zasłon. Umowę kupna zawarł jednak zanim informacja o udzieleniu prokury została wpisana do KRS. Kontrahent chce wycofać się z umowy, podnosząc, że współpracownik, kupując materiały nie był jeszcze prokurentem. Udzielenie i wygaśnięcie prokury powinno zostać ujawnione w rejestrze przedsiębiorców w ciągu siedmiu dni od dokonania czynności. Wniosek należy złożyć na urzędowym formularzu KRS WL. Zgłoszenie ma jednak znaczenie wyłącznie informacyjne i potwierdzające umocowania prokurenta. Upoważniony do działania jest on jednak już od momentu złożenia przez przedsiębiorcę oświadczenia woli o udzieleniu prokury na piśmie.

Agnieszka Bobowska

agnieszka.bobowska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz.93 z późn. zm.).