Nie każdy może nabyć udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością

Obrót udziałami, czyli nabywanie lub zbywanie udziałów, jest dopuszczalny dopiero, gdy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zostanie zarejestrowana w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego albo gdy zostanie zarejestrowane podwyższenie kapitału zakładowego spółki z o.o. (jeżeli powstają nowe udziały). Obrót udziałami może ograniczać umowa spółki z o.o. Nie jest jednak dopuszczalne takie ukształtowanie jej postanowień, które całkowicie uniemożliwiałyby nabycie udziałów innym wspólnikom spółki lub podmiotom spoza niej.

Nabycie udziałów najczęściej odbywa się w formie umowy sprzedaży udziałów, ale może też nastąpić w formie umowy darowizny, zamiany lub być wynikiem postępowania spadkowego lub egzekucyjnego. Zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części powinno być – jak wynika z art. 180 k.s.h. – dokonane w pisemnej formie z podpisami notarialnie poświadczonymi. Przepis ten ma na celu zabezpieczenie obrotu udziałami poprzez eliminowanie sytuacji zmierzających do antydatowania tego rodzaju czynności.

Nabycie udziałów spółki z o.o. nie jest czynnością tożsamą z objęciem udziałów. Z nabyciem udziałów mamy do czynienia w sytuacji przeniesienia już istniejących udziałów np. w następstwie zawarcia umowy sprzedaży udziałów ze wspólnikiem. Natomiast objęcie udziałów to pierwotne i konstytutywne nabycie nowo utworzonych udziałów, np. w wyniku zawiązania spółki lub podwyższenia kapitału zakładowego.

Nabywcą udziałów spółki z o.o. może być osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną (np. spółka jawna, komandytowa). Nabywcą może być zarówno podmiot prawa polskiego, jak i podmiot zagraniczny. Może nim być podmiot spoza grona wspólników albo inny wspólnik spółki.

Nie ma również przeszkód prawnych, by nabywcą wszystkich udziałów w spółce z o.o. była jednoosobowa spółka z o.o., w następstwie czego jedynym wspólnikiem spółki z o.o. zostałaby jednoosobowa spółka z o.o. Takie ukształtowanie struktury właścicielskiej nie jest zakazane przez przepis art. 151 par. 2 k.s.h. Warto zwrócić uwagę, że przepis art. 151 par. 2 k.s.h. wskazuje jedynie na niezdolność jednoosobowej spółki z o.o. do zawiązania innej jednoosobowej spółki z o.o. Tym samym zakaz ten nie dotyczy etapu już funkcjonowania spółki z o.o.

Nabywcą udziałów nie może być natomiast (pośrednio lub bezpośrednio) spółka, której udziały są zbywane, gdyż art. 200 par. 1 k.s.h. statuuje zakaz nabywania własnych udziałów przez spółkę z o.o. Wyjątek stanowi m.in. nabycie udziałów w drodze egzekucji na zaspokojenie roszczeń spółki, których nie można zaspokoić z innego majątku wspólnika, oraz nabycie w celu umorzenia udziałów.

Przejście udziałów na inny podmiot jest skuteczne wobec spółki od chwili, gdy spółka otrzyma zawiadomienia od jednego z zainteresowanych (zbywcy lub nabywcy) o przejściu udziałów wraz z dowodem dokonania czynności (art. 187 par. 1 k.s.h.), czyli np. kopią umowy sprzedaży udziałów. Dopóki spółka nie zostanie zawiadomiona o tym, nie może traktować nabywcy jako uprawnionego z udziałów. Skuteczność zbycia zależy bowiem od tego, czy spółka została w prawidłowy sposób zawiadomiona. Oznacza to, że wspólnikiem jest dla spółki tylko ten, który jest spółce znany na podstawie stosownego zawiadomienia. Do momentu skutecznego zawiadomienia spółki dla niej uprawnionym z udziału jest dotychczasowy wspólnik. W takiej sytuacji samo przejście udziałów wywołuje skutki tylko pomiędzy stronami tej czynności prawnej, czyli zbywcą i nabywcą.

Skuteczne zawiadomienie stanowi podstawę do dokonania zmian w dokumentach korporacyjnych spółki, tj. w księdze udziałów, a także podstawę do sporządzenia przez zarząd nowej listy wspólników. Jeżeli w wyniku nabycia udziałów zmienia się struktura właścicielska w taki sposób, że nabywca udziałów posiada co najmniej 10 proc. kapitału zakładowego, to w ciągu siedmiu dni od dnia zawiadomienia spółki zarząd (lub pełnomocnik) jest obowiązany zgłosić na odpowiednim formularzu zmianę w strukturze właścicielskiej do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod rygorem sankcji z art. 24 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym.

Jeżeli nabywca udziałów (będący spółką handlową) staje się podmiotem dominującym w spółce z o.o., której udziały nabył, zobowiązany jest zawiadomić spółkę z o.o. o powstaniu stosunku dominacji w terminie dwóch tygodni od jego powstania (art. 6 k.s.h.). Stosunek dominacji powstanie między innymi wówczas, gdy nabywca udziałów będący spółką handlową dysponuje większością głosów na zgromadzeniu wspólników spółki z o.o. Brak powiadomienia o powstałym stosunku dominacji skutkuje zawieszeniem wykonywania prawa głosu z udziałów reprezentujących więcej niż 33 proc. kapitału zakładowego spółki z o.o. (spółki zależnej).