Zarząd spółki nie reprezentuje jej w sporze ze wspólnikiem

Zarząd spółki z o.o. nie może działać za spółkę w sporze o uchylenie uchwały zgromadzenia wspólników wytoczonym przez wspólnika, będącego jednocześnie członkiem zarządu pozwanej spółki.

Wspólnik spółki z o.o. będący jednocześnie jednym z członków jej zarządu wystąpił przeciwko tej spółce z powództwem o uchylenie uchwały zgromadzenia wspólników.

Sąd I instancji oddalił jego powództwo. Sąd II, rozpatrując apelację, uznał, że kwestia należytej reprezentacji spółki w tym postępowaniu może mieć istotne znaczenie dla oceny ewentualnej nieważności postępowania. Tym bardziej że w piśmiennictwie występują rozbieżne stanowiska co do możliwości reprezentowania spółki przez pozostałych członków zarządu w sporze ze wspólnikiem będącym jednocześnie jednym z członków tego organu. Pierwsze ze stanowisk oparte na art. 242 kodeksu handlowego (obecnie art. 253 par. 2 kodeksu spółek handlowych) optuje za dopuszczalnością reprezentacji spółki przez pozostałych członków wieloosobowego zarządu, jeżeli mogą oni reprezentować spółkę zgodnie z obowiązującymi w niej zasadami reprezentacji. Drugie ze stanowisk wyłącza, w każdym przypadku, dopuszczalność reprezentowania spółki przez zarząd, a więc także wówczas, gdy z powództwem przeciwko spółce wystąpił tylko choćby jeden z członków wieloosobowego zarządu. Zagadnienie to sąd apelacyjny przedstawił Sądowi Najwyższemu.

Sąd Najwyższy zauważył, że ustawodawca w przepisach kodeksu spółek handlowych dostrzegł możliwość wystąpienia kolizji pomiędzy interesem indywidualnym członka zarządu a interesem spółki, w której pełni on tę funkcję, i nadał prymat ochrony interesowi spółki. Jej przejawem są przepisy nakazujące członkom zarządu wyłączenie się od rozstrzygania spraw w przypadku sprzeczności interesu spółki z ich interesem lub z interesem ich bliskich (art. 209 i 377 k.s.h.), ograniczające prawo reprezentacji spółki przez zarząd w przypadku zawierania umów z członkiem zarządu lub w sporze z nim (art. 210 i 379 k.s.h.), a zwłaszcza w postępowaniu o uchylenie uchwały lub stwierdzenie nieważności uchwały zgromadzenia wspólników (art. 253 i 426 k.s.h.).

Zasadą jest, że w sprawach o uchylenie uchwały zgromadzenia wspólników spółkę reprezentuje zarząd. Zgromadzenie wspólników może wyłączyć przyznaną zarządowi kompetencję do reprezentacji spółki poprzez ustanowienie pełnomocnika umocowanego do jej reprezentacji w toku postępowania o uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwały. Jednocześnie, gdy zarząd nie może działać za spółkę, a wspólnicy nie powołali pełnomocnika do reprezentacji spółki w postępowaniu o uchylenie uchwały, spółkę reprezentuje kurator ustanowiony przez sąd właściwy do rozstrzygnięcia powództwa. Cel tej regulacji zmierza do zapewnienia ochrony interesu spółki w postępowaniu o uchylenie uchwały w sytuacji sprzeczności z interesem skarżących uchwałę. Oznacza to, że potrzeba zapewnienia właściwej ochrony interesu spółki z o.o. aktualna jest w każdej sytuacji, tj. zarówno gdy zarząd lub też tylko jego członek wniósł powództwo o uchylenie uchwały. Potencjalne niebezpieczeństwo wystąpienia kolizji interesów indywidualnych z interesem spółki istnieje bowiem zarówno w sytuacji zaskarżenia uchwały zgromadzenia wspólników przez zarząd działający in corpore, jak i wówczas gdy uchwałę taką zaskarżają poszczególni członkowie tego organu. Tym samym kompetencja zarządu do reprezentowania spółki jest wyłączona zarówno w razie zaskarżenia uchwały przez zarząd działający in corpore, jak i przez jego poszczególnych członków, nawet gdy pozostali członkowie zarządu zgodnie z obowiązującymi w spółce zasadami - mogą ją reprezentować. Wykluczona jest także możliwość udzielenia pełnomocnictwa członkowi zarządu, także w tych przypadkach, w których uchwałę zaskarża inny członek zarządu, niezależnie od tego, czy wywodzi swoją legitymację ze statusu członka piastuna organu (art. 250 pkt 1 k.s.h.) czy też wyłącznie ze statusu wspólnika (art. 250 pkt 2-5), gdyż taka czynność stanowiłaby obejście art. 253 par. 2 k.s.h. Celem tego przepisu jest bowiem zapewnienie ochrony interesu spółki w postępowaniu o uchylenie uchwały, gdy stroną powodową jest zarząd działający in corpore lub poszczególni członkowie tego organu.

@RY1@i02/2009/249/i02.2009.249.087.004a.001.jpg@RY2@

Piotr Schramm, adwokat i wspólnik w Kancelarii Gessel

adwokat i wspólnik w Kancelarii Gessel

Rozstrzygany problem to zagadnienie ważne, ponieważ SN analizuje nie tylko możliwość reprezentacji spółki we wskazanym postępowaniu, ale omawia szczegółowo zagadnienie konfliktu interesów związanego z zaskarżeniem. Orzeczenie zawiera analizę problematyki interesu spółki i interesu członków jej zarządu, występujących w różnych rolach w relacji do spółki, zauważając, że interesy te mogą pozostawać w sprzeczności. Odnosząc swe rozważania do członków zarządu, SN zauważa, iż przepisy k.s.h. nakazują, przy sprzeczności interesów spółki i członka zarządu, wstrzymanie się od udziału w rozstrzyganiu takich spraw, bowiem wystarczający jest konflikt potencjalny. Konkluzją jest, iż kiedy spór o uchylenie/stwierdzenie nieważności uchwały zgromadzenia toczy się wobec jej zaskarżenia przez wspólnika /członka zarządu/cały zarząd (art. 250 par. 1 k.s.h.), zachodzi potencjalne ryzyko konfliktu, które uzasadnia zastosowanie regulacji art. 253 par. 2 k.s.h. Orzeczenie oceniam pozytywnie, lecz nie bez dozy krytycyzmu. Ocena pozytywna związana jest z dokładną i praktyczną analizą zagadnień konfliktu interesów. Element oceny krytycznej jest wynikiem dokonanej dużej generalizacji. Wskazując na kategorię potencjalnego konfliktu, SN nie daje bowiem wskazówek, jak daleka potencjalność powinna być przedmiotem analizy, co stanowić może de facto odebranie głosu wspólnikowi mniejszościowemu. Ten, zaskarżając uchwałę, nawet posiadając wpływ na zarząd spółki (kontrola nad sprawą), nie ma wpływu na jej prowadzenie przez pełnomocnika większości, tej samej, która podjęła zaskarżoną uchwałę. Postulatem zatem będzie ostrożne odnoszenie się do uchwały, aby ta potencjalność nie odebrała wspólnikowi mniejszościowemu realnej możliwości obrony jego interesów.