Zbycie akcji ważne po rejestrze

Zasady zbywania udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością oraz akcji w spółkach akcyjnych znacznie się od siebie różnią. Odmienności dotyczą przede wszystkim formy umowy sprzedaży takich tytułów uczestnictwa w spółce oraz ograniczeń, jakie w tej kwestii mogą zostać wprowadzone.

W spółce z o.o. zbycie udziału jest dość sformalizowane. Zgodnie z przepisami zbycie udziału oraz jego zastawienie powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Nie obejdzie się więc w tym przypadku bez udziału notariusza. Maksymalna cena, jaką notariusz pobierze, zależy od wartości sprzedawanych udziałów i wynosi 1/10 maksymalnej stawki, jaka należałaby się, gdyby dokument sporządzono w formie aktu notarialnego, nie więcej jednak niż 300 zł. Warto wiedzieć, że jeżeli według umowy spółki wspólnik może mieć tylko jeden udział, umowa spółki może dopuścić zbycie części udziału. W wyniku podziału nie mogą jednak powstać udziały niższe niż 50 zł.

Nieco inaczej jest w spółce akcyjnej, której charakterystyczną cechą jest to, że umowa zbycia zarówno akcji imiennych, jak i akcji na okaziciela nie wymaga szczególnej formy. Oznacza to, że w zupełności wystarczy samodzielne sporządzenie umowy w formie np. pisemnej, bez udziału notariusza. Ustawodawca postanowił natomiast, że przeniesienie akcji imiennej lub świadectwa tymczasowego następuje przez pisemne oświadczenie albo na samym dokumencie akcji, albo na świadectwie tymczasowym, albo w osobnym dokumencie oraz wymaga przeniesienia posiadania akcji lub świadectwa tymczasowego.

W przypadku obu spółek kapitałowych możliwe jest wprowadzenie w umowie lub statucie pewnych ograniczeń w zbywaniu udziałów lub akcji.

W spółce z o.o. zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części oraz zastawienie umowa spółki może uzależnić od zgody spółki albo w inny sposób ograniczyć. Jeżeli zbycie uzależnione jest od zgody spółki, a umowa spółki nie stanowi inaczej, zgody udziela zarząd w formie pisemnej. W niektórych przypadkach zbycie może nastąpić jedynie za zgodą spółki. Chodzi o sytuację, w której wspólnik ma być zobowiązany do powtarzających się świadczeń niepieniężnych. Wówczas też w umowie spółki należy oznaczyć rodzaj i zakres takich świadczeń. Także w tym przypadku umowa spółki może stanowić inaczej. Umowa spółki może również ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie do spółki współmałżonka wspólnika w przypadku, gdy udział lub udziały są objęte wspólnością majątkową małżeńską.

Przejście udziałów na inną osobę może być następstwem śmierci wspólnika. Zgodnie z przepisami umowa spółki może ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie do spółki spadkobierców na miejsce zmarłego wspólnika. W tym przypadku umowa powinna określać warunki spłaty spadkobierców niewstępujących do spółki, pod rygorem bezskuteczności ograniczenia lub wyłączenia. Umowa spółki może również wyłączyć lub w określony sposób ograniczyć podział udziałów między spadkobierców, w przypadku gdy zmarły wspólnik miał więcej niż jeden udział. Jeżeli natomiast według umowy spółki wspólnik mógł mieć tylko jeden udział, udział ten może być podzielony między spadkobierców, chyba że umowa spółki wyłącza lub ogranicza w określony sposób podział tego udziału między spadkobierców. I w takim przypadku wskutek podziału nie mogą powstać udziały niższe niż 50 zł.

Statut spółki akcyjnej może uzależnić rozporządzenie akcjami imiennymi od zgody spółki albo w inny sposób ograniczyć możliwość rozporządzenia takimi akcjami. Podobnie jak w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, również gdy statut uzależnia przeniesienie akcji od zgody spółki, udziela jej zarząd w formie pisemnej pod rygorem nieważności, jeżeli statut nie stanowi inaczej. W spółce akcyjnej możliwa jest też umowa ograniczająca na określony czas rozporządzanie akcją. Ograniczenie takie nie może być ustanowione na okres dłuższy niż pięć lat od dnia zawarcia umowy. Dopuszczalne są również umowy ustanawiające prawo pierwokupu lub inne prawo pierwszeństwa nabycia akcji lub ułamkowej części akcji. Ograniczenia takie nie mogą trwać wówczas dłużej niż dziesięć lat od dnia zawarcia umowy.

Może się zdarzyć, że zarząd odmówi wymaganej umową lub statutem zgody na zbycie udziałów lub akcji. W takiej sytuacji inaczej wygląda postępowanie w obu typach spółek.

W spółce z o.o. sąd rejestrowy może pozwolić na zbycie, jeżeli istnieją ważne powody. Wówczas spółka może w terminie wyznaczonym przez sąd rejestrowy przedstawić innego nabywcę. W razie braku porozumienia cenę nabycia i termin jej zapłaty ustala sąd rejestrowy na wniosek wspólnika lub spółki, po zasięgnięciu, w miarę potrzeby, opinii biegłego. Jeżeli natomiast wskazana przez spółkę osoba nie uiści ceny nabycia w wyznaczonym terminie, wspólnik może rozporządzać swobodnie swoim udziałem, jego częścią lub ułamkową częścią udziału, chyba że nie przyjmie oferowanej zapłaty.

W spółce akcyjnej, jeżeli spółka odmawia zgody na przeniesienie akcji, powinna wskazać innego nabywcę. Termin do wskazania nabywcy, cenę albo sposób jej określenia oraz termin zapłaty określa statut. W przypadku braku tych postanowień akcja imienna może być zbyta bez ograniczenia. Termin do wskazania nabywcy nie może być dłuższy niż dwa miesiące od dnia zgłoszenia spółce zamiaru przeniesienia akcji.

Zbycie akcji w postępowaniu egzekucyjnym nie wymaga zgody spółki. Z kolei w spółce z o.o., jeżeli sprzedaż udziału ma nastąpić w drodze egzekucji, a umowa spółki uzależnia zbycie udziału od zgody spółki lub w inny sposób je ogranicza, spółka ma prawo przedstawić osobę, która nabędzie udział za cenę, jaką określi sąd rejestrowy po zasięgnięciu, w miarę potrzeby, opinii biegłego. W tym przypadku, w terminie dwóch tygodni od dnia zawiadomienia jej przez sąd rejestrowy o zarządzeniu sprzedaży, spółka powinna zgłosić wniosek o przeprowadzenie w tym trybie wyceny udziału. Jeżeli w tym terminie spółka nie wystąpi z wnioskiem o przeprowadzenie wyceny udziału albo jeżeli w terminie dwóch tygodni od dnia zawiadomienia spółki o ustaleniu ceny nabycia osoba wskazana przez spółkę nie wpłaci komornikowi sądowemu ustalonej ceny, udziały będą sprzedane w trybie przewidzianym w przepisach egzekucyjnych.

O przejściu udziału spółki z o.o. na inną osobę oraz o ustanowieniu zastawu lub użytkowania należy zawiadomić spółkę, przedstawiając dowód przejścia bądź ustanowienia zastawu lub użytkowania.

W spółce akcyjnej wnioskodawcy muszą przedłożyć spółce dokumenty uzasadniające dokonanie wpisu. Zarząd nie ma jednak obowiązku badania prawdziwości podpisów zbywcy akcji i osób ustanawiających zastaw lub użytkowanie na akcji.

Zarząd spółki z o.o. ma obowiązek prowadzić księgę udziałów, którą każdy wspólnik może przeglądać. Po każdym wpisaniu zmiany w księdze zarząd składa sądowi rejestrowemu podpisaną przez wszystkich członków zarządu nową listę wspólników z podaniem liczby i wartości nominalnej udziałów każdego z nich oraz wzmianką o ustanowieniu zastawu lub użytkowania udziału.

Zarząd spółki akcyjnej musi natomiast prowadzić księgę akcji imiennych i świadectw tymczasowych (księga akcyjna). Przed dokonaniem zmian w takiej księdze zarząd powiadamia o swoim zamiarze osoby zainteresowane, wyznaczając im co najmniej dwutygodniowy termin dla zgłoszenia sprzeciwu. Zgłoszenie pisemnego sprzeciwu w tym terminie powoduje wstrzymanie zmiany wpisu. Osobami zainteresowanymi są osoby, których uprawnienia wpisane w księdze akcyjnej mają zostać wykreślone lub obciążone przez wpis ograniczonego prawa rzeczowego. Także w tym przypadku każdy akcjonariusz może przeglądać księgę akcyjną i żądać odpisu za zwrotem kosztów jego sporządzenia. Księga akcyjna może mieć formę elektroniczną.

Przejście udziału, jego części lub ułamkowej części udziału oraz ustanowienie zastawu lub użytkowania jest skuteczne wobec spółki od chwili, gdy spółka otrzyma od jednego z zainteresowanych zawiadomienie o tym wraz z dowodem dokonania czynności

Daria Stojak

daria.stojak@infor.pl

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).