Podwyższenie kapitału w spółce z o.o. nie zawsze musi być proporcjonalne

CO WYNIKA Z PRZEPISÓW

Gdy podwyższenie kapitału zakładowego następuje nie na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki przewidujących maksymalną wysokość podwyższenia kapitału zakładowego i termin podwyższenia, jest możliwe jedynie przez zmianę umowy spółki (art. 257 par. 1 kodeksu spółek handlowych - k.s.h.). Podwyższenie kapitału zakładowego następuje przez podwyższenie wartości nominalnej udziałów istniejących lub ustanowienie nowych. Jeśli natomiast podwyższenie kapitału następuje na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki, oświadczenia wspólników o objęciu nowych udziałów wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 257, par. 3 k.s.h.). W zakresie podwyższenia kapitału bez zmiany umowy, spółki stosuje się odpowiednio przepis art. 260, par. 2 k.s.h. Zgodnie z nim nowe udziały przysługują wspólnikom w stosunku do ich dotychczasowych udziałów, i nie wymagają objęcia. Podwyższenie kapitału zakładowego zarząd zgłasza do sądu rejestrowego (art. 262, par. 1 k.s.h.). Podwyższenie następuje z chwilą wpisania do rejestru (art. 262, par. 4 k.s.h.).

INTERPRETACJA

@RY1@i02/2009/210/i02.2009.210.087.007a.001.jpg@RY2@

Piotr Trocha, ekspert Europejskiego Centrum Konsultacji Prawnych

Fot. Wojciech Górski

Piotr Trocha

ekspert Europejskiego Centrum Konsultacji Prawnych

Podwyższenie kapitału zakładowego w spółce z o.o. może nastąpić na dwa sposoby: albo w sformalizowanym trybie zmiany umowy spółki, albo na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki (tryb nieformalny). W obu wypadkach celem jest zmiana struktury kapitałowej w spółce przez określenie kapitału zakładowego na wyższym niż dotychczas poziomie. Podwyższenie przez zmianę umowy spółki stanowi zasadniczy sposób podwyższenia kapitału. Wymaga m.in. określenia nowej wysokości kapitału, podjęcia uchwały większością dwóch trzecich głosów (art. 246, par. 1 k.s.h.) i jej zaprotokołowania przez notariusza (art. 255, par. 3 k.s.h.).

Podwyższenie kapitału zakładowego bez zmiany umowy spółki jest wyjątkiem, ale dopuszczalnym, jeśli umowa spółki tak stanowi i określa maksymalną wartość podwyższenia i jego termin. Przepis art. 257 k.s.h. odsyła jednak w tym względzie do art. 260, par. 2 k.s.h. W niniejszej sprawie jest to istota problemu, ponieważ regulacja 260 par. 2 k.s.h. podkreśla, iż nowe udziały przysługują wspólnikom w stosunku do ich dotychczasowych, i nie wymagają objęcia. Często bywa jednak tak, że nie wszyscy wspólnicy są zainteresowani objęciem udziałów w podwyższonym kapitale. Czy oznacza to, że podwyższenie nieformalne w takim wypadku nie dochodzi do skutku?

Niestety, na to pytanie takiej właśnie odpowiedzi udzielił Sąd Najwyższy w uchwale z 15 grudnia 2006 r. (sygn. III CZP 132/06, OSNC 2007/10/148). Zdaniem SN - jeżeli nie wszyscy wspólnicy objęli - w stosunku określonym w art. 257, par. 3 w związku z art. 260, par. 2 k.s.h. - udziały w kapitale zakładowym podwyższonym na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki, podwyższenie kapitału nie dochodzi do skutku. SN uznał, że artykuł 260, par. 2 k.s.h. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, zatem jeżeli choćby jeden ze wspólników nie objął przypadających mu proporcjonalnie udziałów, sądy rejestrowe nie powinny rejestrować takiego podwyższenia kapitału.

W praktyce nie jest tak jednak do końca. Niektóre sądy rejestrowe dokonują rejestracji tak podwyższonego kapitału, nawet jeśli pozostali wspólnicy nie objęli przysługujących im z mocy ustawy udziałów i nie nastąpiła zmiana umowy spółki. W doktrynie podkreśla się bowiem, że umowa spółki lub uchwała w przedmiocie podwyższenia kapitału zakładowego może stanowić inaczej, niż stanowi ustawa, a interpretacja art. 257, par. 3 k.s.h. przez Sąd Najwyższy zupełnie pomija fakt, że ustawodawca nakazuje stosować regulację z art. 260, par. 2 jedynie odpowiednio (tak: Komentarz do art. 257 kodeksu spółek handlowych, [w:] A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Tom I. Komentarz do art. 1-300 k.s.h., LEX, 2007, wyd. V.).

Moim zdaniem pogląd ten jest słuszny. Umowa spółki może bowiem określać inne niż ustawowe warunki podwyższenia, a na jej treść wyrażają przecież zgodę wszyscy wspólnicy. To oni powinni decydować co do szczegółów związanych z podwyższeniem kapitału. Natomiast jeśli umowa milczy na ten temat, wtedy zastosowanie znajdzie art. 260, par. 2 w zw. z art. 257, par. 3 k.s.h. (zob: Pinior P., Glosa do uchwały SN z 2006.12.15, sygn. III CZP 132/06, Pr.Spółek 2008/3/45).

Także samo literalne porównanie przepisów art. 257, par. 3 i art. 260, par. 2 k.s.h. wskazuje na sprzeczność między nimi, która wyłącza możliwość stosowania wprost wymogów z art. 260, par. 2. Mianowicie - w wypadku podwyższania kapitału zakładowego w oparciu o postanowienia umowy spółki, oświadczenia wspólników o objęciu nowych udziałów wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. W przypadku art. 260 k.s.h. nowe udziały mają przysługiwać wspólnikom w stosunku do dotychczasowych, i nie wymagają objęcia. Ponieważ regulacja z art. 260, par. 2 k.s.h. nie nadaje się do stosowania wprost, jej odpowiednie stosowanie należy zawężać jedynie do wypadków, gdy dotychczasowi wspólnicy obejmują nowe udziały w sposób proporcjonalny do przysługujących im dotychczas. W żadnym razie nie wyłącza to możliwości objęcia udziałów w sposób nieproporcjonalny lub objęcia ich przez osoby niebędące wspólnikami, o ile tylko uchwała w przedmiocie podwyższenia lub umowa spółki tak stanowią (zob. A. Kidyba, op.cit.).

Zasadnie można też wskazać, że podwyższenie kapitału z art. 260 ma zupełnie inny charakter, biorąc pod uwagę sposób jego finansowania, niż z art. 257 k.s.h. W tym ostatnim przypadku wspólnicy muszą rozporządzić swoim osobistym majątkiem na rzecz spółki i wnieść wkład na pokrycie udziałów. W oparciu o art. 260 jest to podwyższenie tzw. papierowe - w oparciu o zmiany pozycji w bilansie spółki.

Podsumowując, uznać należy, iż zasada z art. 260, par. 2 k.s.h. może być zmieniona postanowieniami umowy spółki. Jednak - z uwagi na sprzeczną praktykę sądów rejestrowych - jeśli spółka chce mieć pewność, że podwyższenie kapitału zostanie zarejestrowane, bezpieczniej jest, aby podwyższenie nieformalne nastąpiło przez objęcie udziałów przez wszystkich wspólników. Natomiast podwyższenie bez zachowania dotychczasowej proporcji udziałów powinno zostać dokonane przez zmianę umowy spółki.

O czym warto pamiętać

●  Przepisy kodeksu handlowego nie zawierają nakazu umieszczania w uchwale o podwyższeniu kapitału zakładowego postanowienia określającego datę, od której nowe udziały uczestniczą w podziale zysku. Zamieszczenie takich postanowień jest ważne i skuteczne, jeżeli nie narusza ustawy, umowy spółki, dobrych obyczajów, nie godzi w interes spółki ani nie ma na celu pokrzywdzenia wspólnika (wyrok SN z 11 września 2002 r., sygn. akt V CKN 1148/00, OSNC 2004/3/38).

Podstawa prawna

Ustawa z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).