Jak uniknąć kar za zmowy cenowe

Każdy przedsiębiorca, niezależnie od tego, czy prowadzi małą jednoosobową firmę, czy jest prezesem spółki z wielomilionowym kapitałem, nie może zawierać porozumień ograniczających konkurencję. Jedną z najpoważniejszych kategorii takich porozumień są tzw. zmowy cenowe. Należy przez nie rozumieć wszystkie, a więc zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie uzgodnienia prowadzące do ustalenia ceny sztywnej, minimalnej bądź maksymalnej oferowanych towarów lub usług. Zmowa może dotyczyć poza tym stosowanych marż, promocji, rabatów, składników kosztowych itp.

Kary za zmowę

Przedsiębiorców obowiązuje zakaz zawierania porozumień cenowych w jakiejkolwiek postaci - zarówno pisemnej (umowy cywilnoprawne, uchwały związków przedsiębiorców), jak uzgodnienia zawierane w formie ustnej. Za stosowanie nielegalnej praktyki może zostać uznane już samo ustalenie warunków porozumienia cenowego i jest nieważne przy tym, czy doszło do jego realizacji.

Właściciele firm, którzy wspólnie ustalają ceny na oferowane przez nich towary lub usługi, mogą zostać ukarani przez prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W zależności od skali zmowy, jej szkodliwości dla konsumentów i czasu trwania, sankcje finansowe mogą sięgnąć nawet 10 proc. przychodu, który firma osiągnęła w poprzednim roku rozliczeniowym.

Prawo ochrony konkurencji i konsumentów przewiduje możliwość zmniejszenia sankcji finansowej za udział w kartelu cenowym, a nawet jej uniknięcia. Aby było to jednak możliwe, przedsiębiorca (lub przedsiębiorcy) będący w zmowie muszą podjąć współpracę z UOKiK oraz przedstawić dowody na istnienie niedozwolonego porozumienia (Program łagodzenia kar - Leniency).

O tym, że uczestnictwo w programie się opłaca, przekonała się ostatnio spółka Castorama. Jak podaje UOKiK, informacje przekazane przez przedsiębiorcę pozwoliły na rozbicie w 2006 roku porozumienia producenta farb i lakierów Polifarbu Cieszyn-Wrocław z kilkoma marketami budowlanymi. Korzyścią dla Castoramy było zaoszczędzenie wielu milionów złotych. Podczas gdy pozostali uczestnicy kartelu otrzymali kary sięgające nawet 34 mln zł - łącznie prawie 110 mln zł, uczestnik programu Leniency - 50 tys. zł.

Można uniknąć sankcji

Program Leniency funkcjonuje w Polsce od 1 maja 2004 r. Aby z niego skorzystać, będący w zmowie cenowej przedsiębiorca musi spełnić kilka warunków, które zostały wymienione w art. 109 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz rozporządzania wykonawczego z 26 stycznia 2009 r. Prezes UOKiK musi odstąpić od nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca jako pierwszy z uczestników porozumienia dostarczy mu informację o istnieniu zakazanego porozumienia, wystarczającą do wszczęcia postępowania antymonopolowego lub przedstawi z własnej inicjatywy dowód umożliwiający wydanie decyzji o uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję. Przekazanie informacji może przynieść pożądany efekt tylko wtedy, gdy prezes UOKiK nie posiadał w tym czasie informacji i dowodów wystarczających do wszczęcia postępowania przeciwko stosującym bezprawną praktykę przedsiębiorcom.

Przekazanie informacji o funkcjonującym kartelu cenowym to jednak niejedyny obowiązek, którego musi dopełnić skruszony właściciel firmy. Do zwolnienia z odpowiedzialności potrzebne jest podjęcie pełnej współpracy z prezesem UOKiK w toku postępowania. Polega ona w szczególności na niezwłocznym dostarczeniu wszelkich dowodów związanych z istnieniem kartelu i niezwłocznym udzielaniu wszelkich informacji dotyczących sprawy. Taka współpraca ma być realizowana z własnej inicjatywy przedsiębiorcy lub na żądanie prezesa UOKiK.

Z oczywistych powodów przedsiębiorca musi zaprzestać także uczestnictwa w nielegalnym porozumieniu (nie później niż w dniu poinformowania o nim UOKiK). Co ważne, z przywileju całkowitej bezkarności nie może skorzystać tylko podmiot, który był inicjatorem zawarcia porozumienia i nie nakłaniał innych przedsiębiorców do uczestnictwa w porozumieniu.

Obowiązkowe obniżenie kary

Niespełnienie choćby jednego ze wspomnianych warunków niweczy szansę na całkowite uniknięcie odpowiedzialności. Nie oznacza to jednak, że przedsiębiorcom nie opłaca się opuszczać kartelu cenowego i doprowadzać do ujawnienia jego uczestników. Zgodnie z przepisami prezes Urzędu ma obowiązek obniżenia kary, jeżeli przedsiębiorca przynajmniej przedstawi z własnej inicjatywy dowód, który w istotny sposób przyczyni się do wydania decyzji o uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję i zaprzestanie uczestnictwa w kartelu. Wysokość kary ulega wtedy stosownemu obniżeniu i wynosi ona:

● nie więcej niż 5 proc. przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary na przedsiębiorcę, który jako pierwszy spełnił takie warunki,

● nie więcej niż 7 proc. przychodu, jeśli przedsiębiorca zgłosi się do urzędu jako drugi,

● nie więcej niż 8 proc. przychodu, jeśli zgłosili się w dalszej kolejności.

Procedura składania wniosku

Jeśli uczestniczący w kartelu cenowym przedsiębiorca uzna, że spełnia warunki, które pozwalają mu na uniknięcie lub obniżenie kary, to może wystąpić do prezesa UOKiK z pisemnym wnioskiem. Pismo można złożyć osobiście w siedzibie UOKiK, jak również drogą elektroniczną lub faksem. Wniosek przesłany mailem lub faksem uznaje się za złożony w dniu i o godzinie jego wpływu do urzędu tylko pod warunkiem, że oryginał dokumentu lub jego poświadczona kopia trafi do urzędu w ciągu trzech dni od daty wpływu takich informacji. Przedsiębiorca może złożyć wniosek również ustnie do protokołu.

Do wniosku należy dołączyć dowód lub informację o istnieniu zakazanego porozumienia cenowego. Mogą to być również świadczące o nim dowody. We wniosku można przedstawić opis porozumienia. Trzeba z kolei dołączyć oświadczenie o zaprzestaniu uczestnictwa w zakazanym porozumieniu (określające termin zaprzestania) oraz oświadczenie, że przedsiębiorca składający wniosek nie był inicjatorem zawarcia porozumienia i nie nakłaniał innych przedsiębiorców do uczestnictwa w porozumieniu. Można dołączyć również inne dowody.

Jeżeli prezes UOKiK stwierdzi, że wniosek jest niekompletny, a w szczególności brakuje w nim załączników lub wniosek zawiera braki formalne, niezwłocznie wzywa przedsiębiorcę do jego uzupełnienia w wyznaczonym terminie. Niepoprawienie wniosku w wyznaczonym terminie kończy się odrzuceniem wniosku.

Przedsiębiorcy muszą pamiętać, że nie każdy wniosek może stać się podstawą do uzyskania bezkarności. Jeżeli na podstawie analizy wniosku prezes Urzędu uzna, że przedsiębiorca nie spełnia warunków określonych w ustawie, dostanie on niezwłocznie pismo informujące o odrzuceniu żądania. W takim przypadku wniosek nie jest brany pod uwagę przy ustalaniu kolejności przysługujących obniżek sankcji finansowych.

Co wpływa na wysokość kar

● bierna rola w naruszeniu, w tym unikanie przez przedsiębiorcę wprowadzenia w życie postanowień porozumienia

● działanie pod przymusem

● dobrowolne usunięcie skutków naruszenia

● zaniechanie przez przedsiębiorcę stosowania praktyki przed wszczęciem postępowania antymonopolowego bądź niezwłocznie po wszczęciu

● współpraca z prezesem UOKiK w toku postępowania

Przesłanki do zwiększenia kary:

● umyślność naruszenia

● rola lidera lub inicjatora zmowy cenowej

● przymuszanie, wywieranie presji lub stosowanie środków odwetowych w stosunku do innych przedsiębiorców, w celu realizacji zmowy,

● uprzednie naruszenie zakazu praktyk ograniczających konkurencję.

Źródło: www.uokik.gov.pl

Dane we wniosku o złagodzenie kary

We wniosku o odstąpienie od wymierzenia lub obniżenie kary pieniężnej za uczestnictwo w zmowie cenowej można wskazać:

● przedsiębiorców, którzy zawarli porozumienie

● produkty lub usługi, których dotyczy porozumienie

● okoliczności zawarcia porozumienia

● rolę poszczególnych uczestników w porozumieniu

● terytorium objęte porozumieniem

● cel porozumienia

● imiona, nazwiska i stanowiska służbowe osób pełniących w porozumieniu znaczące funkcje

● czas trwania porozumienia

● informację, czy wniosek o odstąpienie od wymierzenia lub obniżenie kary pieniężnej został złożony również do organów ochrony konkurencji państw członkowskich Unii Europejskiej lub Komisji Europejskiej.

Gdzie zgłosić porozumienie

Uczestnik niedozwolonego porozumienia ograniczającego konkurencję, który chce wziąć udział w programie łagodzenia kar, powinien złożyć formalny wniosek. Można to zrobić:

● osobiście w siedzibie UOKiK (Warszawa, pl. Powstańców Warszawy 1),

● pocztą na adres: Departament Ochrony Konkurencji - UOKiK, pl. Powstańców Warszawy 1, 00-950 Warszawa,

● faksem (22 826 10 33),

● e-mailem (leniency@uokik.gov.pl),

● ustnie pracownikowi UOKiK do protokołu.

Przykład: Kara za rabaty dla dystrybutorów

W wyniku postępowania antymonopolowego UOKiK ustalił, że w maju 2001 r. Zakład Tworzyw Sztucznych Gamrat - producent systemów rynnowych - zawarł porozumienie z czterema dystrybutorami. W umowach lub aneksach do nich uzgodniono maksymalną wysokość rabatu do dalszej odsprzedaży, uzależnionego między innymi od miesięcznej wielkości zakupów. ZTS Gamrat przewidział dla siebie prawo kontrolowania kontrahentów. Za nieprzestrzeganie wyznaczonego limitu umowy przewidywały sankcje. Prezes UOKiK uznał, że opisany system rabatów w praktyce oznaczał ustalenie ceny minimalnej produktu, poniżej której nie mogli zejść sprzedawcy. Prezes UOKiK nałożył na przedsiębiorców kary w łącznej wysokości przekraczającej 10 mln zł.

Źródło: www.uokik.gov.pl

Przykład: Udział w programie Leniency

Firma Alfa była inicjatorem kartelu. Nie może zatem liczyć na odstąpienie od kary. Jeżeli jednak przedstawi dowód, który przyczyni się do wydania decyzji oraz zaprzestanie uczestnictwa w porozumieniu, będzie miała prawo ubiegać się o złagodzenie sankcji finansowych. Z kolei hurtownia Beta była biernym uczestnikiem zmowy cenowej. Nie nakłaniała również do uczestnictwa w niedozwolonym porozumieniu. Zaprzestała w nim uczestnictwa, a następnie zgłosiła się do urzędu antymonopolowego z informacją o istnieniu zmowy, co wystarczyło do wszczęcia postępowania. W jego toku aktywnie współpracowała. Może zatem liczyć nawet na całkowite odstąpienie od kary.

Źródło: www.uokik.gov.pl

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz.U. nr 50, poz. 331 z późn. zm.)

Rozporządzenie z 26 stycznia 2009 r. w sprawie trybu postępowania w przypadku wystąpienia przedsiębiorców do prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej lub jej obniżenie (Dz.U. nr 20, poz. 109).